Телемедицинаның негізгі бағыттары:

1. Қашықтықтан кеңес беру – дәрігер мен науқастың видеобайланыс арқылы сөйлесуі.

2. Диагностика – пациенттің анализдері мен тексеру нәтижелерін онлайн жіберіп, дәрігерден қорытынды алу.

3. Мониторинг – созылмалы ауруы бар науқастардың жағдайын арнайы құрылғылар арқылы үздіксіз бақылау.

4. Дәрігерлер арасындағы консилиумдар – мамандар әртүрлі аймақтардан бірлесіп, күрделі жағдайларды талқылай алады.

Артықшылықтары:

• Алыс ауылдар мен елдімекендердегі адамдарға медициналық көмектің қолжетімділігін арттырады;

• Уақыт пен қаражат үнемделеді (жолға шығудың қажеті жоқ);

• Жедел медициналық кеңес алу мүмкіндігі артады;

• Медициналық құжаттар мен деректерді жылдам алмасу мүмкіндігі болады.

Қиындықтары:

• Интернет пен технологияға қолжетімділік шектеулі болуы мүмкін;

• Диагностиканың кейбір түрлері қашықтықтан нақты нәтиже бермеуі мүмкін;

• Құпиялылық пен ақпарат қауіпсіздігі мәселелері.

1. АҚШ

• АҚШ телемедицина саласында көш бастап тұрған елдердің бірі.

• COVID-19 пандемиясы кезінде телемедициналық қызметтерге сұраныс 38 есе өсті.

• Медицина сақтандыру жүйелері телемедицина қызметтерін қаржыландыруды бастап кетті.

• Teladoc Health, Amwell, MDLIVE сынды ірі компаниялар осы салада белсенді жұмыс істейді.

2. Еуропа елдері

• Германия, Франция, Ұлыбритания сияқты елдер телемедициналық платформалар мен заңнамалық негіздерді дамытып жатыр.

• Германияда 2019 жылы телемедициналық қызмет көрсетуге рұқсат беретін “Digital Healthcare Act” қабылданды.

• Францияда видеоконсультациялар жалпы тәжірибелі дәрігерлер арасында кеңінен қолданылады.

3. Азия

• Қытай мен Үндістанда халықтың тығыздығы мен шалғай аймақтардың көп болуына байланысты телемедицина өте өзекті.

• Қытайда Ping An Good Doctor платформасы арқылы күн сайын миллиондаған адам кеңес алады.

• Үндістанда eSanjeevani үкіметтік платформасы ауылдық жерлерге қызмет көрсетеді.

4. Африка

• Телемедицина шалғай ауылдық жерлерде медициналық көмектің жалғыз қолжетімді түрі болуы мүмкін.

• Кения, Нигерия, Оңтүстік Африка сияқты елдер мобильді қосымшалар мен SMS жүйелері арқылы телемедицина енгізіп жатыр.

• Қайырымдылық және халықаралық ұйымдардың қолдауымен телемедициналық жобалар іске асуда.

5. Қазақстан

• Елде телемедицина 2004 жылдан бастап енгізіле бастады.

• Қазіргі таңда шалғай ауылдардағы медициналық мекемелер мен облыстық орталықтар арасында телебайланыс арқылы кеңес беру жүргізіледі.

• 2020 жылдан бастап телемедицинаның нормативтік-құқықтық базасы дамытылып жатыр.

• “Денсаулық” бағдарламасы аясында телемедицинаның инфрақұрылымы кеңейіп келеді.

Мобильді телемедициналық кешендердің мақсаты:

• Қаладан алыс ауылдар мен елді мекендерге медициналық қызмет жеткізу;

• Уақытылы диагностика мен алғашқы кеңес беру;

• Мамандандырылған дәрігерлерге телебайланыс арқылы қосылу.

Мобильді кешеннің құрамына не кіреді:

1. Цифрлық диагностикалық құрылғылар:

• ЭКГ аппараты, ультрадыбыстық (УДЗ) жүйе, рентген аппараты, анализаторлар.

2. Видеобайланыс жүйесі:

• Науқас пен қаладағы маман дәрігер арасында онлайн кеңес ұйымдастыруға мүмкіндік береді.

3. Медициналық бағдарламалық қамтамасыз ету:

• Науқастың мәліметтерін тіркеу, сақтау және дәрігерге жіберу.

4. Интернет пен спутниктік байланыс:

• Байланыс жоқ жерлерде де тұрақты интернетпен қамтамасыз ету.

Артықшылықтары:

• Халыққа жақын – шалғай ауылдарға өзі барып, медициналық қызмет көрсетеді;

• Уақыт пен шығын үнемделеді – тұрғындардың қалаға бару қажеттілігі азаяды;

• Жедел және сапалы диагностика жасауға мүмкіндік береді;

• Мамандардың жетіспеушілігін телемедицина арқылы жабуға болады.

Қазақстандағы мысал:

• Қазақстанда мұндай кешендер “Денсаулық пойызы” сияқты жобалар арқылы іске асырылуда.

• Мобильді телемедициналық кешендер облыстық денсаулық сақтау басқармаларының қарамағында жұмыс істейді.

• Медициналық пойыздар мен арнайы автобустар жыл сайын шалғай аймақтарға барып, бірнеше күн бойы тұрғындарды қарап, кеңес береді.

Теле білім берудің негізгі ерекшеліктері:

1. Қашықтықтан қолжетімділік

– Оқушылар мен студенттер кез келген жерден білім ала алады.

2. Уақыт үнемділігі

– Сабақ кестесі икемді, өз ыңғайына қарай оқуға болады.

3. Бейне және аудио ресурстардың кең қолданысы

– Сабақтар теледидар, YouTube, Zoom, Teams және басқа платформалар арқылы өтеді.

4. Интерактивтілік

– Онлайн тесттер, чаттар, форумдар арқылы кері байланыс жүргізіледі.

Теле білім берудің түрлері:

• Теледидар арқылы сабақтар

Мысалы, Қазақстанда COVID-19 пандемиясы кезінде “Balapan” және “Ел Арна” телеарналары арқылы мектеп сабақтары берілді.

• Онлайн платформалар арқылы сабақтар

Zoom, Google Classroom, Moodle, Coursera, Khan Academy сияқты жүйелер.

• Видеолекциялар мен бейнесабақтар

Арнайы жазылған оқу материалдарына кез келген уақытта қайта оралып көруге болады.

Артықшылықтары:

• Алыстағы білім алушыларға қолжетімді;

• Өзіндік оқу қарқынына бейімделу мүмкіндігі;

• Шығын аз (жол, жатақхана, кітаптар т.б.).

Қиындықтары:

• Интернет пен құрылғының жетіспеушілігі;

• Тікелей қарым-қатынастың аздығы;

• Өзін-өзі қадағалау дағдысының қажет болуы.

Телеконференция өткізудің негізгі мақсаттары:

1. Ақпарат алмасу

– Жоба, зерттеу, жұмыс процесі немесе маңызды жаңалықтар туралы мәліметтерді әріптестермен, серіктестермен бөлісу.

2. Бірлескен шешім қабылдау

– Түрлі локацияда отырған қатысушылар өз пікірін айтып, ортақ шешімге келуге мүмкіндік алады.

3. Уақыт пен ресурсты үнемдеу

– Іссапарсыз, қашықтан қатысу арқылы шығын азаяды.

4. Білім беру және оқыту

– Вебинарлар, семинарлар, мастер-класстар өткізу арқылы тыңдаушылар білім алады.

5. Ғылыми және кәсіби тәжірибе бөлісу

– Халықаралық немесе аймақтық деңгейде ұйымдастырылған конференциялар арқылы мамандар бір-бірімен тәжірибе алмаса алады.

Телеконференцияға қатысудың мақсаттары:

1. Жаңа мәліметтер мен білім алу

– Қатысушы өз саласына қатысты жаңалықтар мен трендтерден хабардар болады.

2. Сұрақ қою және талқылауға қатысу

– Белсенді қатысу арқылы өз пікірін білдіріп, басқа қатысушылармен пікір алмасады.

3. Желі құру (networking)

– Басқа мамандармен танысып, болашақта бірлескен жұмысқа негіз қалау.

4. Сертификат алу

– Көптеген конференциялардан кейін қатысушыға арнайы сертификат беріледі.

5. Жобаларын таныстыру

– Өзінің ғылыми жұмысын немесе жобасын көпшілікке таныстырып, пікір алу.

1. Телеконференция түрлері

а) Видеоконференция (видео байланыс арқылы):

– Қатысушылар бір-бірін көріп, естіп, нақты уақыт режимінде сөйлесе алады.

Мысалы: Zoom, Microsoft Teams, Google Meet.

б) Аудиоконференция (тек дауыс арқылы):

– Қатысушылар тек дауыс арқылы сөйлеседі, көбінесе телефон немесе радио жүйелері арқылы.

Мысалы: TeleBridge, Skype аудио.

в) Веб-конференция:

– Браузер арқылы қолжетімді. Видео, аудио, чат, презентацияны көрсету мүмкіндігі болады.

Мысалы: Cisco Webex, Google Meet.

г) Форум-конференция:

– Арнайы сайттағы форумда жазбаша пікір алмасу, нақты уақыт режимі қажет етілмейді.

Мысалы: Reddit, Google Groups.

2. Телеконференция сервері деген не?

Сервер – телеконференцияны ұйымдастыруға және өткізуге арналған арнайы құрылғы немесе бұлттық қызмет.

Негізгі функциялары:

• Байланысты орнату және басқару;

• Қатысушыларды қосу және рұқсат беру;

• Деректерді сақтау (жазба, файл, чат);

• Қауіпсіздікті қамтамасыз ету.

Мысалдар:

• Zoom серверлері (бұлттық негізде);

• Jitsi Meet – ашық кодты серверлік шешім;

• BigBlueButton – білім беру мекемелеріне арналған тегін серверлік платформа.

3. Онлайн және офлайн қатысу

Онлайн қатысу:

– Қатысушылар интернет арқылы үйде, кеңседе немесе кез келген жерде байланысқа шығады.

Артықшылықтары:

• Жолға шығудың қажеті жоқ;

• Уақыт пен қаржы үнемделеді;

• Қатысушылар саны шектелмейді.

Кемшіліктері:

• Интернетке тәуелділік;

• Техникалық ақаулар болуы мүмкін;

• Тікелей қарым-қатынас шектеулі.

Офлайн (бетпе-бет) қатысу:

– Конференция белгілі бір жерде (мысалы, университет, конференц-зал) өткізіледі.

Артықшылықтары:

• Тікелей байланыс пен networking (таныстық орнату);

• Жанды пікірталастар;

• Көрмелер, стендтер көру мүмкіндігі.

Кемшіліктері:

• Жол шығыны, уақыт қажет;

• Қатысушылар саны шектеулі болуы мүмкін.

2005–2007 жылдарға арналған бағдарлама:

“Қазақстан Республикасының 2005–2007 жылдарға арналған денсаулық сақтау саласын дамыту бағдарламасы”

Мақсаты:

• Медициналық қызметтің қолжетімділігі мен сапасын арттыру;

• Медициналық мекемелерді жаңғырту;

• Ауыл тұрғындарына медициналық көмекті жақсарту;

• Қоғамдық денсаулықты нығайту.

Негізгі бағыттары:

• Алғашқы медициналық-санитариялық көмекті дамыту;

• Ана мен баланы қорғау;

• Жұқпалы аурулардың алдын алу (туберкулез, ВИЧ/СПИД);

• Медициналық кадрларды даярлау және қайта даярлау.

2008–2010 жылдарға арналған бағдарлама:

“Саламатты Қазақстан” бағдарламасының алғашқы кезеңі ретінде қарастырылатын даму жоспарлары

Мақсаты:

• Халық денсаулығы көрсеткіштерін жақсарту;

• Денсаулық сақтау жүйесін халықаралық стандарттарға сәйкестендіру;

• Электрондық денсаулық сақтау жүйесін енгізу;

• Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру негіздерін дайындау.

Негізгі бағыттары:

• Скринингтік тексерістер енгізу;

• Медициналық мекемелерді жаңа технологиялармен жабдықтау;

• Халықтың салауатты өмір салтын ұстануын насихаттау;

• Ауыл медицинасына ерекше көңіл бөлу.

Қазақстандағы электрондық үкіметтің даму кезеңдері:

1-кезең (2005–2007 жж.) – Инфрақұрылымды қалыптастыру

Мақсаты:

Мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелерін құру және біріктіру, техникалық базаны жасау.

Негізгі шаралар:

• Электрондық үкіметтің порталы құрылды: www.egov.kz іске қосылды.

• Мемлекеттік органдардың веб-сайттары жасалды.

• Алғашқы қызметтер тек ақпараттық сипатта болды (құжаттар тізімі, өтініш нысандары).

2-кезең (2008–2010 жж.) – Интерактивті қызметтер

Мақсаты:

Халыққа онлайн қызметтер ұсыну мүмкіндігін дамыту.

Негізгі қызметтер:

• Онлайн түрде анықтама алу (тұрғылықты мекенжай, соттылық туралы);

• Мемлекеттік баж салығын төлеу;

• Электрондық цифрлық қолтаңба (ЭЦҚ) енгізілді;

• “Мемлекеттік деректер қоры” құрылды.

3-кезең (2011–2013 жж.) – Транзакциялық кезең

Мақсаты:

Мемлекеттік қызметтерді толықтай онлайн көрсету.

Мүмкіндіктер:

• Онлайн түрде мемлекеттік қызметтерге өтініш беру және нәтиже алу;

• Мекенжай анықтамасын, жеке куәлікке өтінішті қашықтан беру;

• E-licensing (электрондық лицензиялау) жүйесі іске қосылды.

4-кезең (2014 жылдан бастап) – Ашық үкімет және мобильді қызметтер

Мақсаты:

Мемлекеттің ашықтығы мен халықтың қатысуын арттыру, мобильді қосымшаларды дамыту.

Негізгі ерекшеліктері:

• Open Government платформасы (Open Data, Open Budget, Open Dialogue, Open Laws);

• egov mobile қосымшасы арқылы қызметтерді алу;

• Цифрлық құжаттар, ХҚКО қызметтерін толық онлайн көшіру;

• Smart Services жүйесі (өмірлік жағдайлар бойынша қызметтер: туу, оқу, зейнетке шығу және т.б.).