Απαντητική ποίηση

Τις περισσότερες φορές αυτό γίνεται εσκεμμένα. Ο ποιητής δημιουργεί συνομιλίες μεταξύ των ποιημάτων, σαν ωδή σε ένα άλλο ποίημα . Ή με κάποια κριτική διάθεση απαντά στο ποίημα ενός ομότεχνού του. Τα Απαντητικά Ποιήματα (Response Poems) είναι ένα ολόκληρο κομμάτι της ποιητικής τέχνης. Ο T.S. Eliot έχει πει για τους ποιητές που τολμούν να γράψουν αυτού του είδους ποίηση:

Μια από τις καλύτερες δοκιμασίες είναι ο τρόπος με τον οποίο ο ποιητής δανείζεται. Οι ανώριμοι ποιητές μιμούνται. Οι ώριμοι ποιητές κλέβουν. Οι κακοί ποιητές καταστρέφουν αυτό που παίρνουν και οι καλοί ποιητές το παίρνουν και το κάνουν κάτι καλύτερο, ή τουλάχιστον διαφορετικό.

(One of the surest of tests is the way in which a poet borrows. Immature poets imitate; mature poets steal; bad poets deface what they take, and good poets make it into something better, or at least something different.)

T.S Eliot, The Sacred Wood

Επομένως, όταν ένας ποιητής εσκεμμένα συνδιαλέγει το ποίημά του με ένα άλλο οφείλει να είναι πολύ προσεκτικός ως προς το πως θα χρησιμοποιήσει το λεξιλόγιο και τα νοήματα που αντλεί από το αρχικό ποίημα αλλά και ως προς το τι θα “απαντήσει”.

Είναι βέβαια και φορές, πιο σπάνιες, που τα ποιήματα κάπως τυχαία πιάνουν την κουβέντα. Σαν παλιοί συμμαθητές που μετά από χρόνια βρίσκονται στον δρόμο και μιλούν για τις ζωές τους.

Στο ποίημα ο εξηνταεπτάχρονος Κωστής Παλαμάς (1859-1943) ξαναθυμάται τα είκοσί του χρόνια και απευθύνεται στον εαυτό του.

Των είκοσί μου χρονώ θύμηση μ’ ευφραίνεις

.

Κοιμάται η χώρα, κ’ η εξοχή, γιορτή. Και να πηγαίνης,

πρωϊνός περπατητής με την καρδιά στα χείλη.

Γλύκα. Το αμπέλι θησαυρός με το χρυσό σταφύλι.

Χορός το βήμα σου, ανασταίνει κ’ η αύρα που ανασαίνεις,

νεράκι πίνεις, και είν’ αρχή ζωής μακαρισμένης

.

Αναγαλλιάζει ο Αύγουστος μέσ’ στις δροσιές του Απρίλη,

Όλα είν’ ωραία, για το τραγούδι και για το κοντύλι

.

Και από το σπίτι να περνάς της πολυαγαπημένης

με τα κλειστά παράθυρα, κ’ εσύ να περιμένης,

τον ήλιο σα να ξύπνησες να ιδής που θ’ ανατείλη,

ν’ ανοίξη ένα παράθυρο, των ουρανών η πύλη.

27.1.1926

ευφραίνω = προξενώ σε κάποιον πολλή ευχαρίστηση ή χαρά

μακαρισμένης = ευτυχισμένης, ευλογημένης

κοντύλι (το) = είδος γραφίδας που χρησιμοποιούσαν παλαιότερα

Το παρακάτω ποίημα του Κωστή Παλαμά περιέχεται στα Άπαντα του Κωστή Παλαμά (τ. 16), εκδόσεις «Μπίρης», Αθήνα 1972

«Σµίλεψε πάλι, δάσκαλε, ψυχές!

Κι ότι σ’ απόµεινε ακόµη στη ζωή σου,

Μην τ’ αρνηθείς! Θυσίασέ το ως τη στερνή πνοή σου!

Χτισ’ το παλάτι, δάσκαλε σοφέ!

Κι αν λίγη δύναµη µεσ’ το κορµί σου µένει,

Μην κουρασθείς. Είν’ η ψυχή σου ατσαλωµένη.

Θέµελα βάλε τώρα πιο βαθειά,

Ο πόλεµος να µη µπορεί να τα γκρεµίσει.

Σκάψε βαθειά. Τι κι’ αν πολλοί σ’ έχουνε λησµονήσει;

Θα θυµηθούνε κάποτε κι αυτοί

Τα βάρη που κρατάς σαν Άτλαντας στην πλάτη,

Υποµονή! Χτίζε, σοφέ, της κοινωνίας το παλάτι …»

Με βάση τα στοιχεία που έχετε συλλέξει και συγκεντρώσει να απαντήσετε στο παρακάτω ερώτημα:

Πιστεύετε ότι τα δυο ποιήματα συνομιλούν μεταξύ τους αλλά και με την ταινία; Να αναφέρετε τουλάχιστον ένα κοινά σημεία.

Να γράψετε το δικό σας ποίημα(παραδοσιακό ή μοντέρνο, μικρής έκτασης) ως απάντηση στο ποιητικό υποκείμενο του ποιήματος.

2. με την κινητικότητα των ηρώων αλλά και με τη γενικότερη σκηνοθεσία που δημιουργεί ο ποιητής. Διακρίνουμε, δηλαδή, στα ποιήματα μια σκηνοθετική οργάνωση του χώρου και των προσώπων, σα να παρακολουθούμε μια θεατρική παράσταση, βλέπουμε τα πρόσωπα να μιλούν και να κινούνται και αποκτάμε έτσι την αίσθηση πως γινόμαστε θεατές της δράσης των προσώπων του ποιήματος.