Мерез қоздырғышы-treponema pallidum (trepo-бұру,nemo-жіпше) 1905 ж Ф.Шаудин мен Э.Гофман ашқан.

Таксономиясы:

Peri: Spirochaetales

Тұқымдастығы:Spirochaetaceae

Туыстастығы: Treponema

Tүрі: T.denticola, T.orale - ауыз қуысының м/биоты

T.vincentii -Венсан -Плауттын

некроздаушы баспасы

T.pallidum

Түр асты: T.pallidum

Tpallidum түрасты endemicum (T.bedjel)

T.pallidum түрасты carateum

T.pallidum түрасты pertenue

Морфологиясы.

Treponema pallidum – бұл өте жіңішке және ұзын спираль тәрізді бактерия.

Бактерия жіп тәрізді, бірнеше иілісі бар, серпімді, өздігінен қозғала алатын ерекшелігі бар. Спиральдар саны 8-14 аралығында, бұл бактерияны өзге қоздырғыштардан ерекшелендіреді. Ол анаэробты, яғни оттегісіз ортада өмір сүре алады. Екі ұшынан таралатын ұш периплазмалық фибриллаларынын көмегімен қозгалады; 3 бағытта козғалады: иіліп, өз осінде өзі айналып

және толкынданып.

Тинкториалдық.

Болғылт трепонема атауы анилинді бояулармен боялуы нашар болуынан.

Грам теріс,спора,капсула түзбейді.

Романовский-Гимза одісімен нашар, бозғылт кызғылт туске боялады

Морозов әдісімен кумістендіру аркылы боялып, фазалы -контрастты жэне түнек айдынды микроскопия аркылы аныкталады. Бұл әдістер арқылы Treponema pallidum-ның жіңішке, спираль пішінді құрылымы нақты көрінеді. Кейде Гимза немесе Романовский әдістері де қолданылады, бірақ қараңғы өрісте бактерияларды анықтау жиі қолданылады.

Дақылдық.

Облигаттаы анаэроб

> Вирулентті емес штамдары коректік орталарды талгамды; ми ж/е буйрек тіндері косылган орталарда анаэробты жағдайда, 35°С

температурада дакылданады (5-7 тәулікте баяу оседі)

› Вирулентті штамдары жасанды коректік орталарда оспейді.

Treponema pallidum бактериясын жасанды қоректік орталарда өсіру өте қиын, себебі ол тек тірі ағзада дамиды. Бұл бактерия басқа қоректік орталарда немесе жасушадан тыс жағдайларда өспейді. Сондықтан оның зертханалық диагностикасы мен зерттеуінде жануарлардың тірі тіндері (мысалы, қояндар) қолданылады. Қазіргі таңда геномдық талдау және серологиялық әдістер (RPR, VDRL және ELISA тесттері) диагностикалық зерттеулерде жиі қолданылады.

Мерез – бұл Treponema pallidum бактериясынан туындайтын созылмалы инфекциялық ауру. Аурудың негізгі жолдары жыныстық қатынас, қан арқылы, анадан балаға берілу арқылы жүреді. Мерез кезінде инфекция көбінесе жыныс мүшелерінде пайда болады, бірақ кейде ауыз қуысы арқылы жұғады, сондықтан ол да мерездің клиникалық көріністеріне кіреді.

Аурудың клиникалық формалары мен кезеңдері

1. Бастапқы кезең (біріншілік мерез):

• Аурудың алғашқы кезеңінде ауыз қуысында қатты шанкр пайда болады, ол кішкентай жара түрінде көрінеді. Жара ауырсынусыз, қызыл түсті, бірақ шеттері тығыз. Бастапқы кезеңде ауыз қуысындағы шанкр көбінесе еріндерде, тілде немесе таңдайда орналасады.

2. Екіншілік кезең:

• Бұл кезеңде ауыз қуысында бірнеше бөртпелер, қызарған жерлер пайда болуы мүмкін. Бұл кезде инфекция ағзаға таралады. Ауыз қуысындағы бөртпелер көбінесе қабынған немесе жыртылған түйіндер түрінде болады, олар ауырсынуы мүмкін.

3. Үшіншілік кезең:

• Үшіншілік кезеңде ауыз қуысында гуммалық жаралар пайда болады, бұл терең жараларға әкелуі мүмкін және олар ұзақ жазылуы мүмкін. Ауыз қуысындағы тіндер қатты зақымдалып, тіпті сүйек тіндерін де зақымдайды.

Инфекциялық жолдары мен механизмдері

• Жыныстық жол: Ауыз қуысының мерезі көбінесе жыныстық қатынас кезінде беріледі, әсіресе ауыз арқылы жұғу қаупі жоғары.

• Тұрмыстық жол: Науқас адамның жеке гигиеналық құралдарын, мысалы, тіс щеткасы немесе ыдыс-аяғын пайдаланған кезде, бірақ бұл сирек кездеседі.

• Анасынан балаға: Жүктілік кезінде анасы мерезбен ауырса, ауру балаға беріліп, туа біткен мерезге әкелуі мүмкін.

Патогенезі

Мерездің патогенезі бактерияның организмге енуінен басталады. Бактериялар алдымен жергілікті тіндерге еніп, алғашқы шанкр пайда болады. Ауру одан әрі ағзаға тараған сайын лимфа және қан айналымы арқылы барлық тіндерге жайылып, әртүрлі клиникалық көріністерге әкеледі.

Бактерископиялық зерттеу. Бозғылт треопнеманы анықтау үшін түнек айдынды микроскоппен қарайды.Ол үшін зерттеу материалынан езілген тамшы әдісімен препарат дайындайды. Оң нәтижелі болса нәзік, 6-14мкм болатын біркелкі 10-12 иірімі бар ирекше микроорганизмдер анықталады.

T papillum болса қозғалысы маятник тәрізді немесе иіліп,жазылып қозғалады.

Романовский-Гимзе әдісі бойынша препаратты бояп, тексеру. Фиксациядан кейін (3-4 мин. 4% формалинмен 2 сағат өндеу) жарындыны 2 - 4 сагат бойы бояйды немесе бу шыкканша кыздырып бояиды, бояуды бірнеше рет ауыстырып отырады, сонгы бояу 5 минут усталады. Боялган препараттарды сумен шайып, ауада кептіреді. T.pallidum бозгылт - кызыл туске боялады, баска микрофлора окілдер – кулгін туске боялады.

Морозов бойынша кумістендіру кезінде T.pallidum кара немесе кошкыл коныр туске боялады. Бурри бойынша боямай караганда бурамалары жаксы корінеді.

Екіншілік жене ушіншілік мерез кезінде дол осындай эдіспен теріден алынган материалдарды зерттенді.

Бактериологиялык зерттеу эдісі коздыргыш жасанды коректік орталарда нашар осетіндиктен колданылмайды.

Жеделдетілген зерттеу әдісі: Тете ИФР колданылады, ол ушін зерттеу материальнын жагындысын 10 минут ацетонда фиксациялал, T.pallidum - ге карсы танбаланган ФИТЦ антиденелерімен ондейді.Сонымен бірге ИФР - биопсиялык жоне аутопсиялык материалдармен де кояды, бірак алдын ала 10% бейтарапты формалинде 24 сагат онденд . юминесценттік микроскопта трепонемаларга тан

морфологиялык жаркырау байкалады.

Мерезді (сифилис) диагностикалау үшін бірнеше микроскопия түрлері қолданылады. Олардың арасында ең көп таралғандары:

1. Тікелей микроскопия (тұзды ерітіндіде қарау):

- Бұл әдіс сифилис қоздырғышы Treponema pallidum бактериясын анықтау үшін қолданылады. Пациенттің жарасынан немесе түктерінен алынған сұйықтық микроскоптың төменгі ұлғайтумен қаралады.

- Микроскоптың жарықтық контрастын пайдалану арқылы қоздырғыштың жылдам қозғалатын бұралмалы формасын көруге болады.

2. Темнопольді микроскопия:

- Бұл әдіс тікелей микроскопияға ұқсас, бірақ объектілердің контрастын арттыру үшін қараңғы алаңда жұмыс істейді. Бұл әдіс микроорганизмдердің қозғалғыштығын және құрылымын жақсырақ көруге мүмкіндік береді.

3. Флуоресцентті микроскопия:

- Спецификалық флуоресцентті бояғыштар қолданылып, Treponema pallidum бактериялары флуоресценция көрсету арқылы байқалады. Бұл әдіс диагностикада жоғары сезімталдыққа ие.

4. Иммунофлуоресценция әдісі:

- Спецификалық антиденелермен белгіленген антигендер флуоресцентті бояғыштармен қосылып, микроскоппен көруге болады. Бұл әдіс сифилис қоздырғышын анықтауда сезімталдық пен дәлдікті арттырады.

5. Грам-барлық бояу әдісі:

- Сифилис қоздырғышын тікелей анықтау үшін сирек қолданылса да, бұл әдіс кезінде бактериялардың морфологиялық ерекшеліктерін зерттеуге болады.