- Năm 2024: có ít nhất 174 triệu người trên toàn cầu tham gia thử thách tránh sử dụng đồ nhựa dùng một lần.

- Những người tham gia giảm được khoảng 16 kg rác thải hộ gia đình mỗi người mỗi năm, tương đương giảm ~3,8% tổng rác thải.

- Năm 2022: chiến dịch đã giảm được 2,6 triệu tấn rác thải (waste) qua hành vi thay đổi của người dân (sử dụng ít nhựa hơn).

• Kêu gọi người dân hạn chế nhựa dùng một lần, phân loại rác tại nguồn.

• Tập trung: Nhấn mạnh hành vi cá nhân (từ chối đồ dùng một lần).

• Minh chứng: ~8 triệu tấn nhựa/năm vào đại dương (ước tính 2010).

• Nguồn: Jambeck et al., 2015 — Science. https://science.sciencemag.org/content/347/6223/768Liên kết đến một trang bên ngoài.

2) Meatless Monday

• Tập trung: Mỗi người bỏ thịt 1 ngày/tuần để giảm nhu cầu thịt.

• Minh chứng: Sản xuất thịt, đặc biệt bò, có phát thải cao (hàng chục kg CO2e/kg) so với thực vật.

• Nguồn: Poore & Nemecek, 2018 — Science. https://science.sciencemag.org/content/360/6392/987Liên kết đến một trang bên ngoài.

3) Ecolabel / Responsible consumption campaigns

• Tập trung: Khuyên người tiêu dùng chọn sản phẩm “xanh” (nhãn sinh thái).

• Minh chứng: Eurobarometer 2019: ~54% người EU sẵn sàng thay đổi hành vi vì môi trường (không luôn chuyển thành hành vi).

• Nguồn: European Commission, Special Eurobarometer 501 (2019). https://ec.europa.eu/commfrontoffice/publicopinion/index.cfm/survey/getsurveydetail/instruments/special/surveyky/2256

- 2021 khảo sát ở Mỹ: khoảng 38% người lớn biết về Meatless Monday; 20% nói họ từng tham gia.

- Những người tham gia chương trình Meatless Monday có xu hướng giảm lượng thịt ăn hơn 1 ngày/tuần so với nhóm không tham gia.

- Một miếng burger 150g thịt bò có thể cần khoảng 2.350 lít nước để sản xuất. Nếu mỗi tuần bỏ 1 ngày ăn thịt, sẽ giảm lượng phát thải khí nhà kính tương đương với việc không lái xe cả tháng (dĩ nhiên phụ thuộc vào nơi và mức sử dụng xe).

• Diễn giải: Phong trào toàn cầu từ 2016, tập trung giảm nhựa dùng một lần, khuyến khích tái sử dụng và tái chế.

• Hoạt động: Brand Audit (công khai thương hiệu gây ô nhiễm), Virtual Toxic Tours, cam kết #WeChooseReuse.

• Nhấn mạnh cá nhân: Kêu gọi người tiêu dùng từ chối nhựa, mang túi vải, chọn sản phẩm ít đóng gói, tham gia hành động nhỏ hằng ngày.

• Ưu điểm: Tạo nhận thức mạnh, lan tỏa nhanh, dễ áp dụng và thúc đẩy thay đổi ở bán lẻ.

• Hạn chế: Dễ đổ trách nhiệm lên cá nhân, thiếu chính sách hỗ trợ, người thu nhập thấp khó theo lựa chọn “xanh”.

• Mục tiêu: Giảm rác thải nhựa từ túi nilon.

• Hành vi cá nhân: Mang túi cá nhân, từ chối túi nhựa tại siêu thị.

• Vấn đề: Cần thay đổi thói quen lâu dài, hiệu quả còn giới hạn.

Số lượng và sự tăng trưởng: khu vực bán lẻ tại Việt Nam thải ra khoảng 300.000 – 400.000 tấn rác thải nhựa mỗi năm, chủ yếu từ các sản phẩm dùng một lần. Con số này chiếm khoảng 10 – 13% tổng lượng rác thải nhựa của cả nước. Tốc độ tăng trưởng hằng năm 25%, khảo sát dự báo rằng rác thải nhựa từ bán lẻ có thể tăng gấp đôi, đạt khoảng 800.000 tấn chỉ trong vài năm tới.

Tạo áp lực cho môi trường & hệ thống xử lý rác: Túi nhựa và sản phẩm nhựa dùng một lần khó phân hủy, tồn tại lâu dài, gây ô nhiễm đất, nước, biển. Gây tắc nghẽn trong xử lý rác, làm tăng chi phí xử lý và gánh nặng môi trường.

Hình thành thói quen: 65% người tiêu dùng vẫn đặt sự tiện lợi lên trên mối quan tâm về môi trường.

=> Việc sử dụng túi nhựa và nhựa dùng một lần bị xem là gốc rễ dẫn đến tiêu thụ thiếu bền vững, bởi nó khuyến khích sản xuất hàng loạt sản phẩm rẻ – dùng ngay – thải bỏ, khiến lượng rác thải tăng nhanh, khó kiểm soát và gây hại lâu dài cho môi trường.

Về Plastic Free July – Giới thiệu chi tiết

Đây là chiến dịch nổi bật mình chọn để giới thiệu sâu vì tính phổ biến, tác động thực tiễn rõ ràng, và khả năng thay đổi thói quen cá nhân lâu dài.

• Khởi nguồn & quy mô: Bắt đầu năm 2011 bởi nhóm nhỏ ở Tây Úc, sau đó phát triển thành chiến dịch toàn cầu qua tổ chức Plastic Free Foundation. Plastic Free July+1Links to an external site.

• Cách thức hoạt động: Mỗi cá nhân chọn “pledge” (cam kết) từ bỏ một số loại nhựa dùng một lần trong tháng 7 (ví dụ: túi nilon, ống hút, ly nhựa, bao bì nhựa…) Plastic Free July+1Links to an external site.. Cung cấp tài nguyên, ý tưởng để thực hiện thay đổi nhỏ trong sinh hoạt. Plastic Free July+1Links to an external site.

• Tác động & kết quả:

  • Nhiều người tham gia – năm 2024, Plastic Free July có khoảng 174 triệu người tham gia trên toàn cầu. plasticfreefoundation.netLinks to an external site.

  • Giảm khối lượng rác nhựa sử dụng một lần trong hộ gia đình, giảm tổng rác thải. plasticfreefoundation.netLinks to an external site.

  • Thay đổi thái độ: người tham gia có xu hướng ủng hộ các chính sách hạn chế nhựa, thúc đẩy doanh nghiệp và chính phủ hành động. UN SDG Action AwardsLinks to an external site.

• Ưu điểm & hạn chế:

  • Ưu điểm: dễ tham gia (mỗi người có thể bắt đầu với một hành động nhỏ), hiệu ứng lan tỏa xã hội, xây dựng thói quen bền vững cá nhân.

  • Hạn chế: nếu chỉ dừng ở hành động cá nhân, thì chưa đủ để thay đổi hệ thống sản xuất; còn phụ thuộc vào việc người sản xuất/chính sách hỗ trợ mới mạnh; đôi khi những thay đổi nhỏ bị bỏ lại sau khi chiến dịch kết thúc.

• Do Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc phát động, Việt Nam tham gia từ năm 1994.

• Tập trung vào thay đổi hành vi cá nhân như phân loại rác, giảm dùng túi nylon, tái chế, trồng cây, làm sạch môi trường.

• Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường, năm 2023 chiến dịch thu hút hơn 20 triệu người tham gia tại Việt Nam thông qua các hoạt động cộng đồng.

• Nguồn: https://www.monre.gov.vn/Pages/tin-tuc.aspx?ItemID=26263Liên kết đến một trang bên ngoài. 

2. Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”

• Do Bộ Chính trị phát động từ năm 2009, nhằm thay đổi hành vi tiêu dùng cá nhân theo hướng ủng hộ sản phẩm nội địa.

• Theo báo cáo của Bộ Công Thương năm 2022, có đến 91% người tiêu dùng được khảo sát cho biết họ “quan tâm” hoặc “rất quan tâm” đến hàng Việt khi mua sắm.

• Nguồn: https://www.moit.gov.vn/web/guest/tin-chi-tiet/-/chi-tiet/ket-qua-cuoc-van-%C4%91ong-nguoi-viet-nam-uu-tien-dung-hang-viet-nam-nam-2022-26454-16.htmlLiên kết đến một trang bên ngoài. 

• Khái niệm / mô hình: Đây là một chiến dịch rất phổ biến, tập trung vào việc thay đổi hành vi tiêu dùng hàng ngày: không sử dụng túi màng (plastic bags) dùng một lần, dùng túi thân thiện môi trường, mang túi riêng khi đi chợ/siêu thị, tái sử dụng/hạn chế túi mềm. Tại Việt Nam, có ví dụ hợp tác giữa các nhà bán lẻ, các trung tâm thương mại, tổ chức môi trường để thực thi chiến dịch “No Plastic Bag Campaign”.

• Mục tiêu & cách thực hiện:

  1. Tuyên truyền giáo dục người tiêu dùng về tác hại môi trường của túi nhựa, nhựa dùng một lần.

  2. Thúc đẩy các hệ thống bán lẻ, siêu thị, nhà sản xuất thay đổi: cung cấp ít/tốn túi nhựa, khuyến khích sử dụng túi tái sử dụng, thay đổi bao bì.

  3. Gắn cam kết hành vi cá nhân: người mua nếu "từ chối túi nhựa" thì cũng là một hành động thiết thực. VCCILiên kết đến một trang bên ngoài.

• Ưu điểm:

  • Rất thiết thực, rõ nghĩa, dễ thực hiện (nếu có túi thay thế).

  • Có ảnh hưởng rộng, hàng ngày – mỗi người đều tham gia được.

  • Khi nhiều người làm thì giảm lượng rác nhựa đáng kể.

• Hạn chế:

  • Nếu thay thế không tốt (ví dụ túi thân thiện môi trường nhưng chi phí cao, sản xuất cũng gây ô nhiễm) thì vẫn có vấn đề.

  • Có thể tạo phản cảm nếu người tiêu dùng bị “ép” chứ không được lựa chọn (ví dụ khi siêu thị không cho túi nào cả) mà không có phương án thay thế tốt.

• Mỗi năm, toàn cầu sinh ra 92 triệu tấn rác thải dệt may.

• Từ năm 2000 đến 2015, sản lượng quần áo sản xuất tăng gấp đôi, trong khi thời hạn sử dụng quần áo giảm khoảng 36%. 

• Trong năm 2023, chỉ 8% sợi dệt được sử dụng là từ nguồn tái chế. 

Nguồn: https://www.unep.org/events/un-day/international-day-zero-waste-2025, https://www.unep.org/news-and-stories/press-release/unsustainable-fashion-and-textiles-focus-international-day-zeroLiên kết đến một trang bên ngoài.

• Xuất xứ: Bắt đầu tại Úc từ năm 2011, lan rộng toàn cầu.

• Nội dung: Kêu gọi từng cá nhân hạn chế tối đa việc sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần (ống hút, túi nylon, cốc nhựa…).

• Thông điệp chính: “Mỗi hành động nhỏ của bạn sẽ giảm lượng nhựa thải ra môi trường.”

• Điểm nhấn: Trọng tâm vào thói quen tiêu dùng cá nhân, khuyến khích thay thế sản phẩm nhựa bằng vật liệu tái sử dụng.

Ai khởi xướng?

- Các tổ chức y tế, dinh dưỡng, bảo vệ môi trường.

- Được doanh nghiệp thực phẩm và truyền thông hưởng ứng.

Động cơ công khai:

- Giảm phát thải khí nhà kính từ chăn nuôi.

- Bảo vệ sức khỏe cộng đồng (giảm bệnh tim mạch, béo phì...).

- Khuyến khích thói quen ăn uống lành mạnh và có trách nhiệm.

Động cơ ngầm (đáng lo ngại):

- Đẩy trách nhiệm khủng hoảng môi trường sang cá nhân thay vì tập đoàn chăn nuôi/công nghiệp thịt.

- Doanh nghiệp lợi dụng để quảng bá sản phẩm thay thế (thịt chay, sản phẩm organic, thực phẩm công nghiệp “xanh”).

- Làm mờ vai trò của chính sách quản lý sản xuất và tiêu thụ quy mô lớn.

• Mục đích: Nâng cao nhận thức dựa trên dữ liệu khoa học và kiến thức xác thực về ô nhiễm nhựa, thông qua việc công chúng hiểu rõ thực trạng, nguồn gốc và hậu quả; sau đó khuyến khích hành động cá nhân thay đổi thói quen tiêu dùng – giảm nhựa, tái sử dụng, tái chế.

• Các hoạt động chính:
  • Truyền thông sáng tạo: video hoạt hình, trang web chuyên đề (“nhannhua.com”), infographic, dữ liệu thực tế về rác nhựa trên sông Sài Gòn và môi trường Việt Nam.
  • Mời người dân tham gia trải nghiệm thực tế, nghiên cứu, đề xuất giải pháp cá nhân và cộng đồng. Báo Đại biểu Nhân dânLiên kết đến một trang bên ngoài.

• Đối tượng: Công chúng nói chung, đặc biệt là người dân sống tại đô thị & vùng có ô nhiễm nhựa rõ, người trẻ, học sinh – sinh viên.

• Hiệu quả:
  • Giúp đóng góp dữ liệu đáng tin cậy cho chính sách liên quan tới rác nhựa & quản lý môi trường. 
  • Tăng mức độ nhận thức của người dân về rác nhựa và vi nhựa, làm rõ vai trò cá nhân trong việc thay đổi.

Ý nghĩa & hạn chế:

• Ý nghĩa: tạo nhận thức cá nhân rằng mỗi phần thức ăn lãng phí đều có chi phí – về tài nguyên đất, nước, lao động. Tác động trực tiếp lên giảm tiêu dùng hoang phí.

• Hạn chế: phụ thuộc vào ý thức cá nhân; nếu không có cơ chế hỗ trợ (ví dụ thông tin, thiết bị lưu trữ tốt, văn hóa) sẽ khó giữ lâu bền.

​- Bảo vệ môi trường: Giảm đáng kể lượng rác thải ra bãi chôn lấp, hạn chế ô nhiễm đất, nước, không khí và tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên.

​- Tiết kiệm chi phí: Giảm chi tiêu cho các vật dụng không cần thiết và đồ dùng một lần. Tái sử dụng và tự làm (DIY) giúp tiết kiệm tiền bạc về lâu dài.

​- Thúc đẩy lối sống lành mạnh: Khuyến khích tiêu thụ thực phẩm tươi, không qua chế biến, giảm tiếp xúc với hóa chất độc hại từ bao bì nhựa.

​- Nâng cao nhận thức: Tạo ra ý thức trân trọng tài nguyên và thúc đẩy các doanh nghiệp đổi mới theo hướng bền vững hơn.

​Nhược điểm

- Tốn kém và khó tiếp cận: Chi phí ban đầu cho các sản phẩm bền vững có thể cao. Các cửa hàng không bao bì (refill) còn hạn chế, chủ yếu ở thành phố lớn.

​- Mất nhiều thời gian và công sức: Đòi hỏi phải lên kế hoạch cẩn thận (luôn mang theo đồ tái sử dụng) và tốn thời gian cho việc tự làm, phân loại rác.

​- Hạn chế về hệ thống: Phụ thuộc vào cơ sở hạ tầng tái chế của địa phương, vốn thường thiếu hiệu quả. Nhiều sản phẩm thiết yếu vẫn bắt buộc phải có bao bì.

​- Gây áp lực và chuyển hướng trách nhiệm: Có thể tạo ra áp lực tâm lý cho người thực hiện và có nguy cơ đặt gánh nặng thay đổi lên vai người tiêu dùng, thay vì các nhà sản xuất lớn.

Tổ chức các hoạt động cộng đồng, tuyên truyền thay đổi hành vi sử dụng đồ nhựa một lần.

Trọng tâm: cá nhân hạn chế dùng nhựa và phân loại rác tại nguồn

Được triển khai bởi Chương trình Môi trường Liên Hiệp Quốc (UNEP)

- Mục đích:

Nhằm nâng cao nhận thức về việc lãng phí thực phẩm toàn cầu. Thúc đẩy cá nhân giảm lãng phí, bằng cách thay đổi thói quen trong mua, bảo quản, chế biến, tiêu thụ thực phẩm.

Mục tiêu:

• Tăng nhận thức về mức độ nghiêm trọng của lãng phí thực phẩm toàn cầu

• Khuyến khích hành vi giảm, tái sử dụng và tái chế thực phẩm

  Ưu điểm:

• Việc giảm lãng phí thực phẩm có lợi kép: tiết kiệm tài chính cho người tiêu dùng.

• Có tính thực hành cao, bản thân người tiêu dùng có thể nhìn thấy kết quả từ hành vi của mình.

  Nhược điểm/Hạn chế:

• Tác động toàn hệ thống (nông nghiệp, thị trường, lưu thông, phân phối…) không được giải quyết nếu chỉ dừng ở tiêu dùng cá nhân

• Nội dung: Kêu gọi mọi người tắt đèn và các thiết bị điện không cần thiết trong 1 giờ (thường vào cuối tháng 3 hằng năm) để nâng cao nhận thức về tiết kiệm năng lượng và biến đổi khí hậu.

• Tập trung vào hành vi cá nhân: Hành động nhỏ (tắt đèn) nhưng mang tính biểu tượng, nhấn mạnh sức mạnh tập thể từ hàng triệu cá nhân.

• Kết quả: Năm 2023, có hơn 190 quốc gia và vùng lãnh thổ tham gia, hàng trăm công trình mang tính biểu tượng (Eiffel, Sydney Opera House, Bitexco...) tắt đèn.

• Nội dung: Khuyến khích người dân thử sống một tháng không dùng nhựa dùng một lần (ống hút, túi nilon, chai nhựa...).

• Tập trung vào hành vi cá nhân: Người tiêu dùng từ chối hoặc giảm tối đa nhựa dùng một lần, thay bằng giải pháp tái sử dụng.

• Kết quả: Năm 2022, có hơn 140 triệu người từ 190 quốc gia tham gia, ước tính giảm được 2,6 triệu tấn rác thải

Chiến dịch này là một sự kiện môi trường toàn cầu thường niên do WWF phát động, kêu gọi mọi người cùng tắt đèn và các thiết bị điện không cần thiết trong một giờ (từ 20:30 đến 21:30, giờ địa phương) vào ngày thứ Bảy cuối cùng của tháng 3 để nâng cao nhận thức về biến đổi khí hậu và tiết kiệm năng lượng. 

• Mục đích: Nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng, cá nhân, doanh nghiệp về các vấn đề biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường và tiết kiệm năng lượng.  

• Vai trò: Thúc đẩy các thay đổi về chính sách, pháp luật, góp phần xây dựng một tương lai xanh và bền vững hơn cho hành tinh.?? 

• Hoạt động: Tắt đèn và ...? không biết

• Ý nghĩa: Biểu tượng cho cam kết bảo vệ Trái Đất và sự đoàn kết vì hành tinh; kết nối với thiên nhiên và cùng nhau thực hiện những hành động thiết thực khác vì môi trường, như đi bộ, đạp xe, trồng cây, làm đồ tái chế... ; truyền cảm hứng để mọi người thực hiện những thay đổi lớn hơn, có ý thức hơn về việc sử dụng năng lượng và lối sống bền vững trong cuộc sống hàng ngày.

Khởi nguồn & quy mô: Bắt đầu năm 2011 bởi nhóm nhỏ ở Tây Úc, sau đó phát triển thành chiến dịch toàn cầu qua tổ chức Plastic Free Foundation. Plastic Free July+1Liên kết đến một trang bên ngoài.

Cách thức hoạt động: Mỗi cá nhân chọn “pledge” (cam kết) từ bỏ một số loại nhựa dùng một lần trong tháng 7 (ví dụ: túi nilon, ống hút, ly nhựa, bao bì nhựa…) Plastic Free July+1Liên kết đến một trang bên ngoài.. Cung cấp tài nguyên, ý tưởng để thực hiện thay đổi nhỏ trong sinh hoạt. Plastic Free July+1Liên kết đến một trang bên ngoài.

Tác động & kết quả:

Nhiều người tham gia – năm 2024, Plastic Free July có khoảng 174 triệu người tham gia trên toàn cầu. plasticfreefoundation.netLiên kết đến một trang bên ngoài.

Giảm khối lượng rác nhựa sử dụng một lần trong hộ gia đình, giảm tổng rác thải. plasticfreefoundation.netLiên kết đến một trang bên ngoài.

Thay đổi thái độ: người tham gia có xu hướng ủng hộ các chính sách hạn chế nhựa, thúc đẩy doanh nghiệp và chính phủ hành động. UN SDG Action AwardsLiên kết đến một trang bên ngoài.

Ưu điểm & hạn chế:

Ưu điểm: dễ tham gia (mỗi người có thể bắt đầu với một hành động nhỏ), hiệu ứng lan tỏa xã hội, xây dựng thói quen bền vững cá nhân.

Hạn chế: nếu chỉ dừng ở hành động cá nhân, thì chưa đủ để thay đổi hệ thống sản xuất; còn phụ thuộc vào việc người sản xuất/chính sách hỗ trợ mới mạnh; đôi khi những thay đổi nhỏ bị bỏ lại sau khi chiến dịch kết thú

• Khởi xướng: Tại Mỹ năm 2003, hiện đã có mặt ở nhiều quốc gia.

• Nội dung: Kêu gọi cá nhân hạn chế ăn thịt ít nhất một ngày/tuần để giảm khí thải nhà kính từ ngành chăn nuôi, bảo vệ sức khoẻ và môi trường.

• Trách nhiệm cá nhân: Thay đổi thói quen ăn uống cá nhân → coi đây là giải pháp giảm biến đổi khí hậu và khủng hoảng lương thực.

• Tác động mong muốn: Giảm nhu cầu thịt, từ đó giảm sản xuất công nghiệp chăn nuôi vốn gây phát thải lớn và sử dụng nhiều tài nguyên.

Mục tiêu chính của Meatless Monday:

• Cải thiện sức khỏe con người:Giảm tiêu thụ thịt giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến tim mạch và các vấn đề sức khỏe khác. 

• Bảo vệ môi trường:Việc giảm sản xuất thịt góp phần giảm lượng khí thải nhà kính, bảo vệ tài nguyên nước và đất. 

• Thúc đẩy lối sống bền vững:Bằng cách bắt đầu một tuần không thịt, mọi người có thể dần dần hình thành thói quen ăn uống có lợi cho sức khỏe và hành tinh trong suốt cả tuần. 

Chiến dịch này đã trở nên phổ biến ở hơn 40 quốc gia, chứng minh rằng một thay đổi nhỏ như không ăn thịt vào thứ Hai cũng có thể tạo ra tác động lớn. 

Một số điểm chính:

• Bắt đầu từ 2011 ở Perth, Úc, nay lan rộng ra hơn 190 quốc gia.

• Tập trung hạn chế nhựa dùng một lần như: túi nylon, chai nhựa, ống hút, hộp xốp.

• Người tham gia có thể thử thách bản thân trong 1 ngày, 1 tuần, cả tháng hoặc lâu hơn.

• Mục tiêu dài hạn: giảm rác thải nhựa, bảo vệ môi trường và đại dương.