«Θεσσαλονίκη. 1936. Μια μάνα, καταμεσίς του δρόμου, μοιρολογάει το σκοτωμένο παιδί της. Γύρω της και πάνω της, βουίζουν και σπάζουν τα κύματα των διαδηλωτών – των απεργών καπνεργατών. Εκείνη συνεχίζει το θρήνο της».

Με αυτές τις λέξεις ο Γιάννης Ρίτσος προλογίζει τον «Επιτάφιο». Καθώς, αφορμή και έμπνευση για τη σύνθεσή του, αποτέλεσε η μεγάλη απεργία και διαδήλωση των καπνεργατών το 1936 στη Θεσσαλονίκη, η οποία αντιμετωπίστηκε βίαια από τους αστυνομικούς, αφήνοντας πίσω 12 νεκρούς διαδηλωτές.

Η Τραγική Εικόνα

Την επόμενη μέρα, στα πρωτοσέλιδα κάποιων εφημερίδων απεικονιζόταν μια μητέρα να θρηνεί το νεκρό παιδί της στη διασταύρωση των οδών Βενιζέλου και Εγνατίας. Η σκληρή εικόνα τάραξε τον Γιάννη Ρίτσο ο οποίος, όπως έχει σημειώσει, κλείστηκε στη σοφίτα του κι έγραφε για δύο μερόνυχτα, χωρίς να φάει και να κοιμηθεί. Στη συνέχεια παρέδωσε τα πρώτα τρία μέρη, από τα 20 συνολικά, τα οποία δημοσιεύτηκαν υπό τον τίτλο «Μοιρολόι» στην εφημερίδα Ριζοσπάστης.

Από τους πρώτους στίχους της «Ρωμιοσύνης» γίνεται σαφές του «τι θέλει να πει ο ποιητής». Γραμμένη το διάστημα 1945-1947, σε μια κρίσιμη ιστορική περίοδο για την Ελλάδα μεταξύ Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και Εμφυλίου, αποτελεί μια ωδή στην ελευθερία και τη δικαιοσύνη. Κέντρο της ποίησης του Γιάννη Ρίτσου –και εδώ– ο άνθρωπος, τα συναισθήματα, οι ανησυχίες, και κυρίως η βαθιά ανάγκη του να αντισταθεί σε καθετί που του στερεί τον ανοιχτό ορίζοντα και το φως. Πραγματικά και συμβολικά.

Η Ελλάδα της Ρωμιοσύνης

Στο ποίημα παρατηρούνται αναφορές στη μυθολογία και στο Βυζάντιο, στην Επανάσταση του ’21, στη λαϊκή παράδοση και στη νεότερη Ελλάδα καθιστώντας τον χωροχρόνο των στίχων αδιευκρίνιστο αλλά ουσιώδη, καθώς εστιάζει σε όλα όσα προσδιορίζουν την ελληνική ταυτότητα στο πέρασμα των αιώνων, χωρίς στοιχεία εθνικισμού ή «εθνικής υπερηφάνειας». Ακόμη και ο τίτλος, «Ρωμιοσύνη», εκφράζει τη συνειδητοποίηση πως η ιστορία του τόπου μας είναι απόλυτα συνδεδεμένη με τους απλούς ανθρώπους της και τους διαρκείς αγώνες τους ενάντια σε κάθε είδους ζυγό, αλλά και με το όραμα για έναν καλύτερο και δικαιότερο κόσμο.

Η Μελοποίηση της Ρωμιοσύνης

Το ποίημα αποτελείται από επτά μέρη και πρωτοκυκλοφόρησε το 1954 στην ποιητική συλλογή «Αγρυπνία» από τις εκδόσεις Πυξίδα. Το 1966, μια ταραγμένη χρονιά για την πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα, ο Μίκης Θεοδοωράκης επιστρέφει σπίτι του τραυματισμένος ελαφρά από μια συμπλοκή με την αστυνομία κατά τη διάρκεια του αγιασμού των υδάτων στο λιμάνι του Πειραιά.

Ο ίδιος θα  πει: «Τη Ρωμιοσύνη μου την είχαν φέρει στο σπίτι γυναίκες κρατουμένων πολλά χρόνια πριν. Είχαν περάσει πρώτα από τον Ρίτσο, που διάλεξε ο ίδιος τα αποσπάσματα από τη δοκιμασία για να μου τα εμπιστευθεί. Όμως τα χειρόγραφα σκεπάστηκαν από άλλα. Χάθηκαν. Ξεχάστηκαν. Ώσπου εκείνη ακριβώς τη στιγμή κάποιο χέρι (χωρίς να ξέρει κανείς το πώς και το γιατί) τα ανέσυρε και τα ακούμπησε στο πιάνο. Είχαν προηγηθεί συγκρούσεις στον Πειραιά με την Αστυνομία. Ο άγριος ξυλοδαρμός και η κακοποίησή μου, γεγονότα που με επηρέασαν βαθιά. Τόσο που, μόλις διάβασα τον πρώτο στίχο “Αυτά τα δέντρα δεν βολεύονται με λιγότερο ουρανό…”, κάθισα, όπως ήμουν λερωμένος με λάσπη και αίματα, και συνέθεσα μονορούφι τη “Ρωμιοσύνη”».

Απολύεται , για λόγους υγείας, το 1950 από τη Μακρόνησο, αλλά ένα μήνα αργότερα συλλαμβάνεται εκ νέου και επιστρέφει στη Μακρόνησο και στη συνέχεια στον Αι-Στράτη. Τον Αύγουστο του 1952 απολύεται, μετά από διαμαρτυρίες της παγκόσμιας διανόησης, χωρίς να υπογράψει δήλωση μετανοίας. Μετά την απελευθέρωσή του (Αύγ. 1952) έρχεται στην Αθήνα και προσχωρεί στην ΕΔΑ.

Γράφει : "Καπνισμένο τσουκάλι", "Μακρονησιώτικα", "Πέτρινος χρόνος", "Οι γειτονιές του κόσμου"

Ο ίδιος νοσηλεύεται σε σανατόριο στην Πάρνηθα λόγω υποτροπής της αρρώστιάς του. Την ίδια χρονιά εκδίδεται "Το τραγούδι της αδελφής μου" που είναι γραμμένο για την αδελφή του Λούλα. Ο Κωστής Παλαμάς χαιρετίζει την έκδοση γράφοντας "παραμερίζουμε, ποιητή, για να περάσεις".

την λευκή χιονισμένη κορυφή

που  ζέσταινε  μ’ ένα γυμνό χαμόγελο  

την απέραντη μόνωσή μου.

Θα  τινάξω  απ’ τους  ώμους  μου  την  χρυσή   τέφρα  των  άστρων

καθώς  τα  σπουργίτια
τινάζουν  το  χιόνι απ’ τα φτερά τους..."

Η Εαρινή Συμφωνία είναι μια ποιητική συλλογή-ύμνος που αποτελείται από 27 ποιήματα με λατινική αρίθμηση, είναι ένας ύμνος που δηλώνει την πίστη και την κατάφαση στη ζωή με τρόπο άκρως λυρικό, ερωτικό και αισιόδοξο.

https://cityculture.gr/giannis-ritsos-earini-simfonia-enas-imnos-stin-anixi-tis-psichis-ton-erota-kritiki/

Ἄφησέ με νἄρθω μαζί σου. Τί φεγγάρι ἀπόψε!
Εἶναι καλό τό φεγγάρι, — δέ θά φαίνεται
πού ἀσπρίσαν τά μαλλιά μου. Τό φεγγάρι
θά κάνει πάλι χρυσά τά μαλλιά μου. Δέ θά καταλάβεις.

5Ἄφησέ με νἄρθω μαζί σου.
 
Ὅταν ἔχει φεγγάρι μεγαλώνουν οἱ σκιές μές στό σπίτι,
ἀόρατα χέρια τραβοῦν τίς κουρτίνες,²
ἕνα δάχτυλο ἀχνό γράφει στή σκόνη τοῦ πιάνου³
λησμονημένα λόγια — δέ θέλω νά τ' ἀκούσω. Σώπα...

Το ποίημα αυτό ακολουθεί τα βήματα της “σονάτας του σεληνόφωτος” του Μπετόβεν, στην oποία ανήκει και ο τίτλος. Και εκεί παραπέμπει. Η ιστορία επαναλαμβάνεται. Τα προσωπεία αλλάζουν. Ο Μπετόβεν έγραψε τη “σονάτα του σεληνόφωτος”, μουσική πένθιμη, επηρεασμένος από ένα τραγικό γεγονός, την εκτέλεση ενός νέου, μια νύχτα με πανσέληνο, κατά τη διάρκεια του γαλλοπρωσικού πολέμου.

Και η σονάτα του σεληνόφωτος του Γιάννη Ρίτσου δεν είναι παρά μια πένθιμη σύνθεση, μια πένθιμη λιτανεία από το σκοτάδι της θλίψης, της λύπης και των στεναγμών προς το φως της νέας μέρα των ανθρώπων της πολιτείας, της μαχόμενης ζωντανής πραγματικότητας των ανθρώπων, “που ορκίζονται στο ψωμί και στη γροθιά τους”

https://www.fractalart.gr/giannis-ritsos-afieroma/