Το κεφάλαιο αυτό παρουσιάζει τις βασικές αρχές οργάνωσης ενός εργαστηρίου συντήρησης υπολογιστικών συστημάτων και τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία της υγείας των τεχνικών, του εξοπλισμού και του χώρου.

1. Το εργαστήριο συντήρησης υπολογιστικών συστημάτων

• Μπορεί να ανήκει σε εταιρεία πληροφορικής, να αποτελεί τμήμα μεγάλης επιχείρησης (π.χ. τράπεζας) ή να είναι ανεξάρτητο τεχνικό εργαστήριο.

• Οργάνωση χώρου: απαιτούνται ειδικοί χώροι (συντήρησης, αποθήκευσης, υποδοχής πελατών), πάγκοι εργασίας με γείωση και συστήματα εξαερισμού.

2. Ελάχιστες προδιαγραφές χώρου

• Σταθερότητα και αντοχή κτιρίου, έλεγχος από μηχανικό.

• Ηλεκτρική εγκατάσταση μελετημένη από επαγγελματία ηλεκτρολόγο, γείωση κτιρίου και πάγκων.

• Ασφάλεια από ηλεκτροπληξία, αντικεραυνικά και αντιηλεκτροπληξιακά συστήματα.

• Οδοί διαφυγής και έξοδοι κινδύνου χωρίς εμπόδια.

• Συστήματα πυρανίχνευσης/πυροπροστασίας και εξαερισμού χώρου.

• Σταθερές συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας για προστασία εξοπλισμού.

• Επαρκής φωτισμός (φυσικός ή τεχνητός) και πρόσθετος φωτισμός στον πάγκο.

• Χώρος πρώτων βοηθειών και εξοπλισμός υγιεινής.

3. Εργαλεία του εργαστηρίου

• Εργαλεία χειρός: κατσαβίδια (σταυροκατσάβιδο, ίσιο, δοκιμαστικό), πένσες, μυτοτσίμπιδα, απογυμνωτές, πρέσα RJ45, Punch Down Tool, δεματικά, δοχεία πεπιεσμένου αέρα.

• Ηλεκτρικά εργαλεία: πολύμετρο, κολλητήρι, ελεγκτές τροφοδοτικών και καλωδίων, φυσητήρας/αναρροφητής.

• Λογισμικά διάσωσης: Hirens Boot CD, Parted Magic, Kaspersky Rescue Disk.

• Διάφορες συσκευές: φορητός υπολογιστής, switch, router, access point.

• Τονίζεται η σωστή χρήση εργαλείων, ώστε να αποφεύγονται βλάβες.

4. Μέτρα ασφάλειας υγείας

• Αφαίρεση κοσμημάτων και ρολογιών.

• Αποσύνδεση συστημάτων από το ρεύμα πριν τον έλεγχο.

• Προσοχή σε αιχμηρές προεξοχές (κάλυψη με ταινία).

• Απαγορεύεται το άνοιγμα τροφοδοτικών και οθονών λόγω αποθηκευμένου ρεύματος.

• Προσοχή σε θερμά σημεία (εκτυπωτές, κυκλώματα, ανεμιστήρες).

• Διατήρηση καθαρού χώρου, χωρίς τρόφιμα ή ποτά.

• Ορθή ανύψωση βαριών αντικειμένων για αποφυγή τραυματισμών.

• Υποχρεωτική ύπαρξη φαρμακείου και πυροσβεστήρων.

5. Ασφάλεια εξοπλισμού

• Στατικός ηλεκτρισμός: προκαλείται από τριβή, επαγωγή ή θερμότητα και μπορεί να καταστρέψει ηλεκτρονικά εξαρτήματα.

• Ηλεκτροστατική εκφόρτιση (ESD): επικίνδυνη για ολοκληρωμένα κυκλώματα (MOS, IC). Προστασία με:

  • αντιστατικά βραχιόλια και επιφάνειες εργασίας,

  • αντιστατικά πατώματα,

  • αντιστατικές συσκευασίες,

  • ειδικές φόρμες, γάντια, παπούτσια.

• UPS (Συστήματα Αδιάλειπτης Παροχής Ενέργειας): εξασφαλίζουν ενέργεια σε διακοπές ρεύματος, προστατεύουν από υπερτάσεις και βοηθούν στο ασφαλές κλείσιμο των συσκευών.

6. Ασφάλεια χώρου

• Πυρασφάλεια: χρήση πυροσβεστήρων κατάλληλων για ηλεκτρονικό εξοπλισμό (ξηρής σκόνης, CO₂), τακτικοί έλεγχοι και ασκήσεις πυρόσβεσης.

• Σεισμός και καταστροφές: σχέδιο έκτακτης ανάγκης, προτεραιότητα στην ασφάλεια του προσωπικού.

• Διαχείριση αποβλήτων: σωστή ανακύκλωση και αποθήκευση εξοπλισμού που περιέχει τοξικά ή βαρέα μέταλλα, σύμφωνα με την ευρωπαϊκή νομοθεσία.

  
  

1. Ένα εργαστήριο συντήρησης υπολογιστικών συστημάτων μπορεί να λειτουργεί είτε σε μεγάλη εταιρεία είτε ως ανεξάρτητο τεχνικό κατάστημα. (Σ/Λ)

2. Η γείωση των πάγκων εργασίας είναι απαραίτητη για την αποφυγή βλαβών από στατικό ηλεκτρισμό. (Σ/Λ)

3. Ο φωτισμός του εργαστηρίου πρέπει να βασίζεται αποκλειστικά σε φυσικό φως, χωρίς τεχνητό φωτισμό. (Σ/Λ)

4. Η ύπαρξη φαρμακείου πρώτων βοηθειών στον χώρο συντήρησης είναι υποχρεωτική. (Σ/Λ)

5. Το κατσαβίδι είναι το πιο βασικό εργαλείο ενός τεχνικού υπολογιστών. (Σ/Λ)

6. Η χρήση λανθασμένων εργαλείων μπορεί να προκαλέσει βλάβες στον εξοπλισμό. (Σ/Λ)

7. Επιτρέπεται να ανοίξουμε ένα τροφοδοτικό ή μια οθόνη, εφόσον είναι εκτός ρεύματος. (Σ/Λ)

8. Ο στατικός ηλεκτρισμός μπορεί να προκαλέσει προβλήματα σε ηλεκτρονικά εξαρτήματα. (Σ/Λ)

9. Η ηλεκτροστατική εκφόρτιση (ESD) δεν αποτελεί κίνδυνο για τα ολοκληρωμένα κυκλώματα. (Σ/Λ)

10. Τα UPS προστατεύουν τις συσκευές μόνο από διακοπές ρεύματος και όχι από υπερτάσεις. (Σ/Λ)

11. Οι πυροσβεστήρες που χρησιμοποιούνται σε ηλεκτρονικό εξοπλισμό πρέπει να είναι κατηγορίας C. (Σ/Λ)

12. Σε περίπτωση σεισμού προτεραιότητα έχει η διάσωση του εξοπλισμού και όχι η υγεία των εργαζομένων. (Σ/Λ)

13. Τα υπολογιστικά απόβλητα μπορεί να περιέχουν τοξικά υλικά και βαρέα μέταλλα. (Σ/Λ)

14. Δεν επιτρέπεται η κατανάλωση φαγητών και ποτών στο χώρο εργαστηρίου. (Σ/Λ)

15. Οι μαθητές προτείνεται να εξασκούνται με πολύμετρο για μετρήσεις τάσης, ρεύματος και αντίστασης. (Σ/Λ)

PC1: 192.168.10.25 /24

PC2: 192.168.10.200 /24

---

2. Έστω οι διευθύνσεις:

PC1: 192.168.5.30 /25

PC2: 192.168.5.130 /25

Βρίσκονται στο ίδιο δίκτυο;

---

3. Δίνεται:

PC1: 10.0.0.15 /28

PC2: 10.0.0.20 /28

PC3: 10.0.0.35 /28

Ποιοι από αυτούς βρίσκονται στο ίδιο δίκτυο;

---

4. Να βρείτε το Network ID και το Broadcast ID για το δίκτυο:

Διεύθυνση: 172.16.8.50 /26

---

5. Έστω ένα δίκτυο με μάσκα /30.

Πόσες συνολικές IP διευθύνσεις έχει;

Πόσες μπορούν να δοθούν σε υπολογιστές (hosts);

Δώστε ένα παράδειγμα δικτύου με /30 μάσκα.

---

6. Δίνεται δίκτυο 192.168.100.0 /27.

Ποια είναι η πρώτη και ποια η τελευταία IP που μπορούν να δοθούν σε υπολογιστές;

Πόσοι υπολογιστές μπορούν να συνδεθούν σε αυτό το δίκτυο;

Άσκηση 1

PC1: 192.168.10.25 /24

PC2: 192.168.10.200 /24

Η μάσκα /24 = 255.255.255.0 → δίκτυο = 192.168.10.0

✔ Και οι δύο ανήκουν στο ίδιο δίκτυο (192.168.10.0 – 192.168.10.255).

✅ Μπορούν να επικοινωνήσουν.

---

Άσκηση 2

PC1: 192.168.5.30 /25

PC2: 192.168.5.130 /25

Η μάσκα /25 = 255.255.255.128 → κάθε δίκτυο έχει 128 IP:

Πρώτο δίκτυο: 192.168.5.0 – 192.168.5.127

Δεύτερο δίκτυο: 192.168.5.128 – 192.168.5.255

PC1 = 192.168.5.30 → ανήκει στο πρώτο

PC2 = 192.168.5.130 → ανήκει στο δεύτερο

❌ Δεν μπορούν να επικοινωνήσουν απευθείας.

---

Άσκηση 3

PC1: 10.0.0.15 /28

PC2: 10.0.0.20 /28

PC3: 10.0.0.35 /28

Η μάσκα /28 = 255.255.255.240 → block size = 16.

Δίκτυα: 10.0.0.0–15, 16–31, 32–47, …

PC1 = 15 → δίκτυο 10.0.0.0–15

PC2 = 20 → δίκτυο 10.0.0.16–31

PC3 = 35 → δίκτυο 10.0.0.32–47

✅ PC2 και PC3 ΔΕΝ είναι μαζί.

⚠ Κανένα ζευγάρι δεν βρίσκεται στο ίδιο δίκτυο.

---

Άσκηση 4

IP: 172.16.8.50 /26

Μάσκα /26 = 255.255.255.192 → block size = 64

Δίκτυα:

172.16.8.0–63

172.16.8.64–127 …

Η IP 50 ανήκει στο πρώτο δίκτυο.

Network ID = 172.16.8.0

Broadcast ID = 172.16.8.63

---

Άσκηση 5

Μάσκα /30 = 255.255.255.252 → block size = 4

Σε κάθε δίκτυο έχουμε:

4 IP σύνολο

2 IP διαθέσιμες για υπολογιστές (1 για Network ID, 1 για Broadcast)

Παράδειγμα: δίκτυο 192.168.1.0 /30

Network ID = 192.168.1.0

Host IPs = 192.168.1.1, 192.168.1.2

Broadcast = 192.168.1.3

---

Άσκηση 6

Δίκτυο: 192.168.100.0 /27

Μάσκα /27 = 255.255.255.224 → block size = 32

Δίκτυα:

192.168.100.0–31

192.168.100.32–63

…

Το πρώτο δίκτυο είναι 192.168.100.0–31

Network ID = 192.168.100.0

Broadcast = 192.168.100.31

Χρήσιμες IP: 192.168.100.1 → 192.168.100.30

Σύνολο = 30 υπολογιστές

Σωστό / Λάθος

1. Μια IP διεύθυνση αποτελείται από 4 αριθμούς χωρισμένους με τελείες, με τιμές από 0 έως 255.

2. Οι εσωτερικές (local) IP διευθύνσεις ενός δικτύου αποδίδονται από τον DHCP server του router.

3. Η εξωτερική (public) IP παραχωρείται από τον πάροχο Internet στον υπολογιστή απευθείας.

4. Η μάσκα δικτύου προσδιορίζει ποιο μέρος της IP είναι το δίκτυο και ποιο οι υπολογιστές (hosts).

5. Στη μάσκα /24 υπάρχουν 24 άσσοι στο δυαδικό, άρα η μάσκα γράφεται 255.255.255.0.

6. Αν δύο υπολογιστές έχουν IP 192.168.1.10 /24 και 192.168.2.10 /24, ανήκουν στο ίδιο δίκτυο.

7. Το Broadcast ID είναι η τελευταία διεύθυνση IP ενός δικτύου και χρησιμοποιείται για να στείλει μήνυμα σε όλους τους υπολογιστές.

8. Σε δίκτυο 192.168.1.0 /24 μπορούν να συνδεθούν μέχρι 254 υπολογιστές.

9. Το Network ID είναι η πρώτη διεύθυνση IP ενός δικτύου (με όλα τα host bits = 0).

10. Σε δίκτυο με μάσκα /30 μπορούν να συνδεθούν μέχρι 30 υπολογιστές.

Μια IPv4 διεύθυνση έχει 4 bytes (0–255).

2. Σωστό ✅

Ο router μέσω του DHCP αποδίδει εσωτερικές (local) IP στους υπολογιστές.

3. Λάθος ❌

Η εξωτερική (public) IP παραχωρείται στον router, όχι απευθείας στον υπολογιστή.

4. Σωστό ✅

Η μάσκα δείχνει ποιο μέρος της διεύθυνσης είναι το δίκτυο και ποιο οι hosts.

5. Σωστό ✅

/24 = 24 άσσοι → 255.255.255.0.

6. Λάθος ❌

Το 192.168.1.10/24 και το 192.168.2.10/24 είναι σε διαφορετικά δίκτυα.

7. Σωστό ✅

Το Broadcast ID είναι η τελευταία IP και στέλνει σε όλους τους hosts του δικτύου.

8. Σωστό ✅

/24 δίνει 256 συνολικές διευθύνσεις → 254 διαθέσιμες για hosts.

9. Σωστό ✅

Το Network ID είναι η πρώτη IP με όλα τα host bits = 0.

10. Λάθος ❌

/30 δίνει 4 συνολικές διευθύνσεις → 2 διαθέσιμες για hosts, όχι 30.

Οι IP διευθύνσεις χρησιμοποιούνται τόσο στα τοπικά δίκτυα όσο και στο Internet.

Κάθε υπολογιστής ενός τοπικού δικτύου έχει μια IP στο τοπικό δίκτυο (local IP).

Οι δρομολογητές (routers) που συνδέονται στο διαδίκτυο έχουν μια IP στο τοπικό δίκτυο (local IP ή εσωτερική IP), και μία IP στο διαδίκτυo (public IP ή εξωτερική IP).

Τις εσωτερικές IP του δικτύου αποδίδονται στις συσκευές του δικτύου από την υπηρεσία DHCP που εκτελείται στον router.

Την εξωτερική (public IP), ο router την λαμβάνει από τον πάροχο Internet Service Provider (ISP) μέσω του οποίου συνδεόμαστε στο ίντερνετ.

Από τι αποτελείται η IP;

Κάθε IP αποτελείται από 4 αριθμούς χωρισμένους με τελείες. Κάθε αριθμός είναι τάξης μεγέθους ενός Byte. Αφού σε ένα byte μπορούμε να αποθηκεύσουμε αριθμούς από το 0-255, οι 4 αριθμοί μιας IP διεύθυνσης θα βρίσκονται μεταξύ των αριθμών 0 - 255.

πχ. το 192.168.10.20 αποτελεί μία διεύθυνση IP.

Οι διευθύνσεις IP χρησιμοποιούνται από τις συσκευές του δικτύου (hosts) για την ανταλλαγή και διακίνηση των δεδομένων τους.

Για να μπορέσει μια συσκευή (host A) ενός δικτύου να καταλάβει αν μια άλλη συσκευή (host B) είναι μέλος του δικού του ή άλλου δικτύου χρησιμοποιείται η μάσκα δικτύου.

Τι είναι η Μάσκα δικτύου;

Η μάσκα δικτύου μοιάζει με διεύθυνση IP.

πχ το 255.255.255.0 είναι μια μάσκα δικτύου:

Αν μετατρέψουμε την μάσκα σε δυαδική μορφή τότε θα παρατηρήσουμε ότι αποτελείται από ένα μέρος (το αριστερό) με διαδοχικούς άσσους (1) και ένα μέρος (το δεξιό) με διαδοχικά μηδενικά (0).

πχ η μάσκα:

255.255.255.0

στο δυαδικό σύστημα γίνεται:

(11111111.11111111.11111111.00000000)

Επειδή έχει 24 άσσους την γράφουμε ως 255.255.255.0 ή /24.

Πως χρησιμοποιείται η μάσκα;

Μια χρήση της μάσκας είναι για να προσδιορίσουμε αν εμείς ως (host A) μπορούμε να επικοινωνήσουμε με κάποιον άλλο host (host B).

Δηλαδή αν βρισκόμαστε στο ίδιο δίκτυο υπολογιστών.

Το πρώτο μέρος της μάσκας (οι άσσοι) προσδιορίζουν το κομμάτι του δικτύου μας.

Αν μετατρέψουμε τις IP διευθύνσεις της συσκευής μας και την άλλης συσκευής, στο δυαδικό σύστημα αρίθμησης, για να είναι στο ίδιο δίκτυο, θα πρέπει για τα 2 IP των host, όλα τα bit μέχρι τον αριθμό των bit της μάσκας που είναι άσσοι (1), να είναι ένα προς ένα ίδια.

ΠΧ για μάσκα / 24 θα πρέπει τα 24 πρώτα bit των ip των 2 host να είναι ένα προς ένα ίδια.

Μια δεύτερη χρήση της μάσκας είναι για να προσδιορίσουμε τις συνολικές IP διευθύνσεις που έχει το δίκτυό μας.

Το δεύτερο μέρος της μάσκας (τα v μηδενικά) προσδιορίζουν τις συνολικές διευθύνσεις που μπορεί να έχει το δίκτυό μας. Έστι 2^v μας δίνουν τον αριθμό των IP διευθύνσεων που καταλαμβάνουν όλες οι συσκευές του δικτύου (hosts)

πχ

Ας υποθέσουμε ότι ο host Α με IP: 192.168.20.10 και μάσκα: 255.255.255.0

θέλει να επικοινωνήσει με τον host Β με IP: 192.168.20.20 και μάσκα: 255.255.255.0

Στο παράδειγμά μας για τον host Α:

τα 3 πρώτα byte της IP (λόγω των 24 άσσων της μάσκας) προσδιορίζουν το δίκτυο (δηλαδή το 192.168.20) και το 4ο byte (δηλαδή το 10) τον host του δικτύου.

Για τον host Β

τα 3 πρώτα byte της IP του (192.168.20.20) προσδιορίζουν το δίκτυο (δηλαδή το 192.168.20) και το 4ο byte (δηλαδή το 20) τον host του δικτύου.

Βλέπουμε ότι το κομμάτι του δικτύου είναι το ίδιο και στον host Α και στον Β άρα βρίσκονται στο ίδιο δίκτυο και άρα μπορούν να επικοινωνήσουν.

Ασκήσεις

Εξετάστε αν υπάρχει επικοινωνία μεταξύ των H/Y σε ένα τοπικό δίκτυο, αν οι υπολογιστές έχουν τα παρακάτω IP:

Α)

192.168.1.10 /24

192.168.1.200 /24

Β)

192.168.1.10 /25

192.168.2.20 /25

Γ)

192.168.1.10 /26

192.168.1.70 /26