Τον κόσμο ζωγράφιζες, σκάλιζες την πέτρα.

Και τις χαρές του τόπου σου, εκείνο το πινέλο μετρούσε.

Στα χρώματα περνούσε, ο κόπος και ο ιδρώτας.

Όσα μεγάλωνε η γη, της Μεσαορίας το χώμα.

Εκεί που είσαι πρόσεχέ μας, πάνω στου Θεού το κάστρο.

Ζωγράφισε και στείλε μας ένα περιστέρι άσπρο.

Με αγάπη μιλούσε, το χέρι πάνω στο ξύλο.

Και ομολογούσαν πως το φως είχε εσένα φίλο.

Τώρα εδώ αν βρισκόσουνα, μέσα σε αυτή την ορφάνια.

Μαύρα θα έκανες τα άχυρα,όπως είναι τα δρεπάνια.

Εκεί που είσαι πρόσεχέ μας, πάνω στου Θεού το κάστρο.

Ζωγράφισε και στείλε μας ένα περιστέρι άσπρο.

ΠΑΙΞΕ ΚΑΙ ΜΑΘΕ ΓΙΑ ΤΟΝ ΖΩΓΡΑΦΟ ΤΗΣ ΑΣΣΙΑΣ

Η διακόσμηση της ξερής κολοκύθας είναι μια πολύ παλιά τέχνη. Στην Κύπρο οι κολοκύθες ονομάζονται «κολόκια» ή «κολότζια». Αυτά είναι ένα είδος το οποίο καλλιεργείται σε διάφορους τόπους στη Κύπρο. Μεγαλώνει σε διάφορα σχήματα και μεγέθη και διακοσμείται με διάφορα χαρακτά σχέδια. Σαν είδος λαϊκής τέχνης το σκάλισμα του «κολοτζιού» είναι παλαιά τέχνη που χρειάζεται σταθερό χέρι και υπομονή.

Τα «κολότζια» αφήνονται πρώτα να στεγνώσουν καλά. Όταν αλλάξουν χρώμα και από πράσινο γίνουν κιτρινοκαφέ τότε είναι έτοιμα για χρήση. Ο λεπτός φλοιός ή φλούδα αφαιρείται με το ξύσιμο. Αυτό είναι απαραίτητο επειδή αυτός ο φλοιός μπορεί να αναπτύξει μύκητες, που θα γεμίσουν το κολότζι μαύρες κηλίδες που θα το ασκημίσουν. Αν η χρήση του κολοτζιού είναι για κρασί, το πάνω μέρος κόβεται και αρχίζει η διαδικασία του καθαρισμού. Για να φύγουν οι σπόροι, κομμάτια από γυαλί ή αγκαθωτές πέτρες τοποθετούνται μέσα και κουνιέται η κολοκύθα δυνατά έως ότου όλοι οι σπόροι και το περισσό δέρμα της κολοκύθας αφαιρεθούν. Μετά για να γίνει ομαλή η εσωτερική επιφάνεια χύνεται μέσα ζεστή πίσσα από τα πεύκα , ανακατεύεται για να πιάσει όλη η επιφάνεια και μετά χύνεται έξω το περίσσευμα. Με αυτόν τον τρόπο επικαλύπτεται όλη η εσωτερική επιφάνεια του κολοτζιού και δεν είναι πλέον πορώδες. Το «κολότζι» είναι τώρα έτοιμο για να διακοσμηθεί. Ο παραδοσιακός τρόπος διακόσμησης γίνεται με το μαχαίρι. Παλαιότερα χρησιμοποιούσαν λεπτή βελόνα ή καρφί. Τα σχέδια ποικίλουν από απλά γεωμετρικά , σε σχέδια από τη καθημερινή ζωή του τόπου ή ακόμα και ήρωες του 1821. Ένα μείγμα από στάχτη και λάδι, η λεγόμενη « λαδόμουζι» απλώνεται στη συνέχεια σε όλη την επιφάνεια, ούτως ώστε, όπου υπάρχει χάραξη να πιάσει χρώμα. Μετά σκουπίζεται καλά και είναι έτοιμο.

Για εκατοντάδες χρόνια το «κολότζι» καθαρισμένο και ετοιμασμένο με αυτόν τον τρόπο ήταν ένα χρήσιμο αντικείμενο για ποτό. Ο γεωργός και ο βοσκός το γέμιζαν με νερό και το μετέφεραν μέσα στη βούρκα τους για τις ανάγκες της ημέρας. Μερικές φορές το πάνω μισό μέρος, που μπορεί να ήταν και ακανόνιστο, αφαιρείτο και αυτό γέμιζε με ελιές για να μεταφερθούν από τον γεωργό, τον βοσκό, τον αγρότη στη δουλειά του. Το κολότζι αυτό ήταν γνωστό σαν «κολοκολιός».

Στις γιορτές το σκαλιστό κολότζι αποτελούσε ένα ωραιότατο φλασκί για το κρασί και στο γάμο, ένα ειδικό κουλούρι με σουσάμι το οποίο είχε τρύπα στη μέση τοποθετείτο πάνω στο κολότζι αφού περνούσε πάνω από το λαιμό του. Μια άλλη χρήση του κολοτζιού ήταν για αποθήκευση μαχαιροπήρουνων αφού πρώτα αφαιρείτο ένα τρίγωνο παραθυράκι στο πλευρό του. Από τα κολότζια των οποίων οι κορμοί γύριζαν προς τα πίσω προς τη βάση, αφαιρείτο ένα κομμάτι από το πλευρό και αφού καθαριζόταν καλά χρησιμοποιείτο την ημέρα της μπουγάδας. Τα ρούχα ραντίζονταν πρώτα με αλυσίβα (στάχτη και νερό), μετά τα χτυπούσαν με ένα επίπεδο σανίδι τη «φαούτα» για να φύγει η βρομιά, και τέλος έγερναν νερό με το κολότζι από πάνω. Το ίδιο κολότζι χρησιμοποιείτο και για να γέρνουν νερό πάνω τους όταν έκαναν μπάνιο, πριν να εμφανιστούν τα ντους. Τα μικρά κολότζια ήταν ιδανικά για τη μεταφορά του πυρίτη από τους κυνηγούς, και για αυτό το λόγο ήταν γνωστά ως τα « κολότζια του πυρίτη». Σήμερα χρησιμοποιούνται όχι μόνο σαν λειτουργικά αντικείμενα αλλά και σαν διακοσμητικά.

Το χάραγμα, η διακόσμηση, γινόταν πριν ωριμάσει το κολοκύθι, αφού τότε η επιφάνεια δουλευόταν ευκολότερα. Οι φρεσκοκομμένες κολοκύθες έχουν ανοικτό κίτρινο χρώμα και ο χαράκτης για να επιτύχει το αποτέλεσμα που ήθελε, τις άλειφε με λάδι ή πυρίτιδα για να μαυρίσουν οι διακοσμήσεις που έκανε στο ανοικτόχρωμο βάθος. Με την πάροδο του χρόνου αποκτούν ένα γυαλιστερό, κοκκινωπό χρώμα.
Οι διακοσμήσεις γίνονταν με λεπίδι, καρφί ή και βελόνι για τις λεπτομέρειες. Στον ραδινό λαιμό γινόταν συνήθως η πιο πλούσια διακόσμηση με ζώνες από ρόμβους, ρόδακες, σταυρούς, κύκλους κ.ά. Στην σφαιρική γάστρα, εκτός από την συνηθισμένη γεωμετρική διακόσμηση τοποθετούσαν παραστάσεις με ανθρώπινες μορφές, πτηνά, ζώα, ψάρια, καράβια, γοργόνες, σκηνές από τη μυθολογία, την ελληνική ιστορία, την καθημερινή ζωή, αλλά και τη θρησκεία.
Οι κολοκύθες ήταν απαραίτητες για κάθε οικία στις αγροτικές κυρίως περιοχές και είχαν ποικίλες χρήσεις. Ως ποτήρι, ως δοχείο για νερό ή κρασί, ως θήκη για τα πιρούνια και μαχαίρια, ακόμα και για φύλαξη της πυρίτιδας του κυνηγού. Τα ωραιότερα δείγματα προέρχονται κυρίως από τη Μεσαορία και την Πάφο.

Να σημειώσουμε ότι, το πετάλωμα περιλαμβάνει την κοπή του νυχιού, το λιμάρισμα και γενικά την προετοιμασία της οπλής να δεχθεί το πέταλο. Υπάρχουν διάφοροι τρόποι πεταλώματος όπως και πετάλων. Ξεκινώντας το πετάλωμα προετοιμάζονται τα εργαλεία που απαιτούνται, αφαιρούνται τα παλαιά πέταλα και ακολουθεί ο καθαρισμός και το προσεκτικό κόψιμο των νυχιών.

Επιλέγονται τα πέταλα, γίνεται η πρώτη δοκιμή σε κάθε πόδι του αλόγου και στη συνέχεια τοποθετούνται τα πέταλα στις οπλές, όπου επιδιώκεται η τέλεια εφαρμογή και ακολουθεί το στάδιο του καρφώματος όπου περιλαμβάνει και το γύρισμα των καρφιών, το σφίξιμο και το φινίρισμα της οπλής.

Παλιά υπήρχαν πολλοί πεταλωτές μιας και ήταν απαραίτητοι, αφού κάθε σπίτι στο χωριό είχε και ένα ζώο για τις δουλειές του, άλογο ή μουλάρι

Η Άσσια, η γενέτειρα του Άγίου Σπυρίδωνα, αποτελείται από δύο ενορίες, το δυτικό μέρος του χωριού, το οποίο οι Ασσιώτες ονομάζουν την «πάνω γειτονιά» με την εκκλησία του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου και το ανατολικό μέρος του χωριού το οποίο οι Ασσιώτες ονομάζουν την «κάτω γειτονιά» με την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου. Η γραμμή διαχωρισμού της πάνω από την κάτω γειτονιά βρισκόταν στο Συνεργατικό του χωριού. Η Άσσια είναι ένα από τα μεγάλα χωριά της κεντρικής Μεσαορίας, στην Επαρχία Αμμοχώστου. Βρίσκεται μεταξύ Λευκωσίας - Αμμοχώστου, 22 χιλιόμετρα ανατολικά της Λευκωσίας και 38 χιλιόμετρα δυτικά της Αμμόχωστου. Το χωριό είναι στο κέντρο της Μεσαορίας

  Για τα βόδια έμπαινε ειδικός βοσκός, ο γελαδάρης, τον οποίο πλήρωναν οι γεωργοί ανάλογα με τα ζώα που είχαν. Κάθε πρωί σε ένα συγκεκριμένο μέρος του χωριού μάζευε τα βόδια από όλους τους νοικοκυραίους και τα πήγαινε για βοσκή. Το βράδυ τα επέστρεφε στο χωριό. Όταν έφταναν έξω από το χωριό κάθε βόδι έπαιρνε μόνο του το δρόμο για την αχυρώνα του. Οι αχυρώνες ήταν συνήθως δίπλα από τα σπίτια.

Όταν ερχόταν ο καιρός του οργώματος, οι γεωργοί πήγαιναν με τα βόδια στο χωράφι. Τα εργαλεία για το όργωμα τα φόρτωναν στο γαϊδούρι. Στο χωράφι έζευαν τα βόδια. Το ζέψιμο των βοδιών ήταν μια ολόκληρη διαδικασία. Έβαζαν πρώτα τα ζώα δίπλα δίπλα και τα έδεναν με στο ζευγά* (ζυγό). Ύστερα περνούσαν το αλέτρι με το υνί. Σχεδίαζαν τους όργους. Όταν όλα ήταν έτοιμα, έκαναν το σταυρό τους και έδινα την εντολή στα βόδια, να ξεκινήσουν το όργωμα. Η μέρα θα ήταν κοπιαστική.
Όταν τελείωνε το όργωμα άρχιζε η σπορά. Ο ζευγωλάτης, έσπερνε με τα χέρια. Έβαζε το σπόρο, σε έναν ειδικό τουρβά (σποριά). Ακολουθούσε μια αυλακιά και με το χέρι σκορπούσε το σπόρο. Για κάθε οργιά (τρία βήματα) και μια χούφτα σπόρο. Στη συνέχεια χρησιμοποιούσε πάλι το ζευγάρι για να περάσει με τη σβάρνα όλο το χωράφι για να σκεπάσει το σπόρο.
Τελειώνοντας, σήκωνε το κεφάλι ψηλά, κοιτούσε το θεό και τον ήλιο. Έπρεπε να πάει τα βόδια στη βρύση για νερό και από εκεί στο βουνό. Εκεί θα τα άφηνε ελεύθερα να βοσκήσουν και να ξαποστάσουν. Θα τα έπαιρνε πάλι θα πήγαινε σε άλλο χωράφι για όργωμα.

Ο ανάδοχος είναι υποχρεωμένος να ετοιμάσει τα βαφτιστικά του μωρού, που είναι: το αττερούδιν (πουκαμισάκι), εσώρουχα, φουστανάκι, σκούφια, σαλιαρίστρα, παπουτσάκια (συνήθως πλεκτά μάλλινα). Επίσης ένα χρυσό ή επίχρυσο σταυρό. Πρέπει επίσης ν' αγοράσει το μυροπάννιν (ἐμφώτιος ἐσθής), δηλαδή λευκό ύφασμα στο οποίο θα περιτυλιχθεί το βρέφος όταν ο ανάδοχος θα το δεχθεί από την κολυμπήθρα, και σ'  αυτό θα δεχθεί το μωρό το μύρον. Ακόμη ο ανάδοχος δωρίζει στη μητέρα του παιδιού ένα φόρεμα και συνεισφέρει για το συμπόσιο που θ' ακολουθήσει την βάπτιση. Θα πάρει ακόμη σαπούνι και προσόψιο για την τελετή, και θα φιλοδωρήσει το παιδί που θα πει τον Απόστολο ή το Πιστεύω, ή και τα παιδιά που κρατούν το σταυρό, τη λαμπάδα κτλ.

Η επιλογή του ονόματος στην Κύπρο κανονίζεται συνήθως από τους γονείς, που δίνουν στα παιδιά τα ονόματα των δικών τους γονιών με προτεραιότητα στους νεκρούς γονείς ή άλλους νεκρούς συγγενείς. Κάποτε δίνεται στα παιδιά το όνομα ενός αγίου στον οποίο τα «έταξαν». Υπάρχουν και περιπτώσεις όπου το όνομα επιλέγει ο ανάδοχος.

Παλαιότερα η βάπτιση γινόταν στα σπίτια. Σήμερα τούτο επιτρέπεται μόνο σε περίπτωση σοβαρής ασθένειας του παιδιού. Μετά την βάπτιση στην εκκλησία, σχηματίζεται πομπή για την επιστροφή στο σπίτι, με τα  εξαπτέρυγα μπροστά. Ακολουθεί ο παπάς ψάλλοντας, και δίπλα του ο ανάδοχος κρατώντας το παιδί. Ακολουθούν οι συγγενείς και οι φίλοι. Η μητέρα του νεοφώτιστου (έτσι λέγεται στην Κύπρο το παιδί που βαφτίζεται) δεν παρευρίσκεται στην τελετή αλλά περιμένει στην είσοδο του σπιτιού της. Αφού κάμει το σημείο του σταυρού και προσκυνήσει τον σταυρό που προηγείται της πομπής, παραλαμβάνει από τα χέρια του παπά το παιδί της. Δίνοντας το βρέφος ο παπάς λέγει σ' αυτήν: «Λάβε μήτερ το παιδίον, βαπτισμένον, μυρωμένον,  να το προσέχεις ως εφτά χρόνους από φωτιάν, από νερόν, από λάκκον τζαι κρεμμόν». Ακολουθεί από όλους η ευχή να της ζήσει.

Ακολουθεί γλέντι. Η μητέρα κοιμίζει το βρέφος και τοποθετεί κοντά του μια λαμπάδα ή το αναμμένο φανάρι της εκκλησίας. Αν κατά τη διάρκεια του συμποσίου το παιδί κλάψει, τούτο είναι σημείο ότι οι ξένοι πρέπει να πιουν εις υγεία του νεοφώτιστου και να φύγουν.

Αφού περάσουν 3 μέρες από τη βάπτιση, τότε πλένονται τα μύρα, δηλαδή τα ρουχαλάκια που φόρεσε το παιδί αμέσως μετά την βάπτιση. Τα μύρα πρέπει να πλυθούν από τον/ την ανάδοχο ή να πληρώσει κάποιον άλλο να τα πλύνει. Το πλύσιμο των μύρων θεωρείται καλή ενέργεια, γι’ αυτό προτιμότερο είναι να πλύνει τα μύρα ο ίδιος ο ανάδοχος, όπως εκφράζεται και στην παροιμία: «ο πελλός εβάφτιζεν τζι' ο νούσιμος επλύννισκεν τα μύρα».

Σε μερικές περιοχές, στο νερό που πλένουν τα μύρα ρίχνουν 7 αμύγδαλα. Αυτά φυλάγονται από τη μητέρα του παιδιού κι όταν αυτό πρωτοπάει στο δημοτικό σχολείο (παλαιότερα πήγαιναν σε ηλικία 7 χρόνων), τα έδινε στο παιδί να τα φάει. Το νερό των μύρων ρίχνεται σε μέρος απάτητο.

Όταν το παιδί κάμει τα πρώτα του βήματα, ο ανάδοχος θα του αγοράσει τα πρώτα παπούτσια. Κάνει επίσης στο παιδί διάφορα δώρα από καιρού εις καιρόν και ιδίως κατά τις μεγάλες γιορτές. Το κυρίως δώρο της πρωτοχρονιάς και ιδίως των Φώτων (6 Ιανουαρίου) που λέγεται πλουμιστήρα από το πλουμίζω ή πουλουστρένα από το γαλλικό pour estrene (= καλή τύχη) ήταν χρήματα.

Η μετάληψη της θείας κοινωνίας του παιδιού, ειδικά η πρώτη, είναι επίσης καθήκον του αναδόχου.

Σε περίπτωση που το βρέφος κινδυνεύει να πεθάνει, τότε μπορεί οποιοσδήποτε να το βαφτίσει «στον αέρα», δηλαδή να το σταυρώσει τρεις φορές στον αέρα. Αν το βαφτίσει ένας από τους γονείς, τότε το ζεύγος πρέπει να ζήσει χωρισμένο. Αν το παιδί πεθάνει αβάπτιστο, πιστεύεται ότι μετατρέπεται σε καλικάντζ'αρο που, κατά τη νύχτα της πρωτοχρονιάς φωνάζει από την καπνοδόχο και λέει:

Η μάνα μου 'λυπήθηκεν το μύρος τζ'α'ι το λάιν

τζ'άφηκεμ' με τζ'εγίνηκα εναν καλικαντζ'άριν

τζ'αι γυρίζω στο φεγγάριν με το παλιοματσουκάριν.

Πηγή

Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια

Ήταν κοπιαστική εργασία, που ακολουθούσε την επίσης κοπιαστική εργασία του θερισμού. Τα δημητριακά, αφού θερίζονταν, γίνονταν δεμάτια και μεταφέρονταν με αμάξια στο αλώνιν. Εκεί απλώνονταν στις επίπεδες πλάκες και άρχιζε το αλώνισμά τους που στα πολύ παλιά χρόνια γινόταν με κοπάνισμα που οι εργάτες ή οι εργάτριες έκαναν με ξύλινα ρόπαλα. Αργότερα το αλώνισμα γινόταν με τη βοήθεια ζώων, αλόγων η βοδιών, που τα έβαζαν να περπατούν αδιάκοπα στο αλώνιν ποδοπατώντας τα στάχυα. Όμως η κλασσική εικόνα αλωνίσματος είναι εκείνη με τη χρησιμοποίηση δουκάνης ή βουκάνης. Η δουκάνη ήταν εργαλείο από δυο, συνήθως, χοντρές σανίδες ενωμένες, στο κάτω μέρος των οποίων βρίσκονταν «φυτεμένες» πολλές αδκιακόπετρες (=πυριτόλιθοι) που προεξείχαν σαν σκληρά και κοφτερά δόντια. Την δουκάνη έσερναν δυο ζώα, γαϊδούρια ή βόδια, που περπατούσαν κυκλικά στο αλώνιν. Η δουκάνη ενώ σερνόταν πάνω στα απλωμένα στάχυα τα πίεζε και τα έκοβε, ξεχωρίζοντας έτσι τον σπόρο. Ο γεωργός ή ο εργάτης που κατεύθυνε τα ζώα, καθόταν πάνω στη δουκάνη, όχι τόσο για να μη κουράζεται, όσο για να προσθέτει το βάρος του στο δικό της. Ενώ η εργασία του αλωνίσματος συνεχιζόταν με τους αδιάκοπους κύκλους των ζώων, της δουκάνης και του γεωργού στο αλώνι, άλλοι υποβοηθούσαν σπρώχνοντας τα δεμάτια που δεν είχαν ακόμη αλωνιστεί στην τροχιά της δουκάνης.

Τα στάχυα απλώνονταν στο αλώνι σε πάχος περισσότερο από μισό μέτρο. Για να μην τα μασουλούν αδιάκοπα τα ζώα που έσερναν πάνω σε αυτά τη δουκάνη, τους φορούσαν στο στόμα ένα φίμωτρο από καλάμια που λεγόταν τζ'ημμός. Ακόμη, για να μη πέφτουν στο αλώνι και στον καρπό τα κόπρανα των ζώων, ο γεωργός χρησιμοποιούσε ένα τενεκεδένιο δοχείο για να τα μαζεύει που λεγόταν σιεροσκάμνιν.

Συναφής προς το αλώνισμα ήταν και η επίσης κοπιαστική εργασία του ανεμίσματος, που ακολουθούσε. Το ανέμισμα δεν ήταν παρά ένα συνεχές ανακάτωμα των αλωνισμένων σταχυών, που τα έπιαναν με ένα ξύλινο φτυάρι με δόντια που λεγόταν θερνάτζ'ιν και τα πετούσαν στον αέρα. Έτσι τα κομμένα σε μικρά κομματάκια στάχυα παρασύρονταν από τον αέρα, ενώ ο (βαρύτερος) καρπός παρέμενε.

• Το μωρό πρέπει να βαπτιστεί 40 μέρες μετά τη γέννα του και εντός ενός έτους

• Τις επόμενες (συνεχόμενες) τρεις Κυριακές πρέπει το νεοφώτιστο να συνοδεύεται στην εκκλησία απο την πνευματική του μητέρα (ή τον πνευματικό πατέρα) για να λάβει τη μεταλαβιά, έχοντας τη λαμπάδα και τις τρεις φορές μαζί τους αναμμένη, την οποία και παραδίδουν στο τέλος στην εκκλησία. 

• Με το άλειμμα του νεοφώτιστου με Άγιο Μύρο ευχαριστούμε τον Θεό για όλα τα χαρίσματα του Αγ. Πνέυματος που του δίνει.

• Με τη λαμπάδα το νεοφώτιστο “βλέπει” τα καλά έργα και δοξάζει το θεό.

• Το νερό -η τριπλή κατάδυση- συμβολίζει την τριήμερη ταφή και ανάσταση του Χριστού, ενώ η κολυμπήθρα τη λύτρωση από το προπατορικό αμάρτημα.

• Ο ιερέας είναι ο πρώτος που κόβει τα μαλλιά του παιδιού, από τη γέννησή του. 

• Το νερό της κολυμπήθρας, μετά τη βάπτιση, πρέπει να πεταχτεί είτε στη θάλασσα, είτε στο χώμα. 

• Η μητέρα δεν πρέπει να ξεπλύνει το νεοφώτιστο από το λάδι που το έχει αλείψει ο ανάδοχος (το οποίο και το προστατεύει από την κακή ενέργεια) μετά τη βάφτιση, για τρεις ήμερες.

• Τα εσωτερικά βαπτιστικά ρούχα του μωρού πρέπει να είναι λευκά. Συμβολίζουν το Άγιο Πνεύμα, που έλαβε, καθώς και την αγνότητα.

• Η/Ο ανάδοχος προσφέρει στο νεοφώτιστο μαρτυρικά, δηλαδή τον σταυρό ή την εικόνα της Παναγίας.

• Συνήθως επιλέγεται ως ανάδοχος το άτομο που είχε παντρέψει το ζευγάρι, αν και τα τελευταία χρόνια αυτό έχει κάπως διαφοροποιηθεί. Οι γονείς επιλέγουν άτομα απο το συγγενικό και φιλικό περιβάλλονΤα σταυρουδάκια (μαρτυρικά) συνήθως μοιράζονται στους καλεσμένους μαζί με τις μπομπονιέρες.

• Τέλος, σχετικά με το όνομα του μωρού, συνηθίζεται (όποιο και αν είναι το φύλο του) να το αποκαλούν με ένα από αυτά των γονιών του πατέρα. Βέβαια, ο ονοματισμός του παιδιού συχνά προκαλεί διαπληκτισμούς στο ζευγάρι, αλλά και στους συγγενείς, γι αυτό πολλές φορές ονοματίζουν το νεοφώτιστο με δυο ονόματα ή με παντελώς άσχετα, ούτως ώστε να αποφεύγονται οι διενέξεις.

Το Σάββατο έπλεναν στις βρύσες του χωριού το σιτάρι, που θα χρησιμοποιούσαν για την κατασκευή του ρεσιού (παραδοσιακό φαγητό γάμου), με τη συνοδεία του βιολάρη και του λαουτάρη και τραγουδούσαν «Ελάτε όλες του χωριού να πλύνουμε το ρέσι...» Μετά το πλύσιμο του σιταριού γινόταν το άλεσμα με χειρομήλια. Ακολούθως το έπλεναν ξανά και την Κυριακή το πρωί άρχιζε το ψήσιμό του.

Στόλισμα της νύφης

Την Κυριακή του γάμου απόγευμα, λίγο πριν να πάρουν τον γαμπρό και την νύφη στην εκκλησία για το μυστήριο, εγίνετο το στόλισμα της νύφης στο πατρικό της σπίτι. Φορούσε το νυφικό της, την στόλιζα, έφτιαχναν τα μαλλιά της, την έζωνε και την κάπνιζε ο πατέρας και η μητέρα  της  και της έδιναν τις ευχές τους.

Την νύφη στόλιζαν πάντα οι υποψήφιες κουμπάρες (κουμέρες). Όταν την στόλιζαν της τραγουδούσαν οι συγγενείς και οι φίλες της, υπό την συνοδεία των μουσικών οργάνων (βιολιού και λαγούτου)

Για την καλύτερη στερέωση των τοίχων τοποθετούνταν μέσα σ' αυτούς ξύλινες οριζόντιες συνδέσεις, οι μαντωσ’ιές (ιμάντωσις στους Βυζαντινούς). Συχνά οι εσωτερικοί τοίχοι που ήσαν διαχωριστικοί, καθώς και προσθήκες στον όροφο, αποτελούνταν από ελαφρούς ντολμάδες, τοίχους με ξύλινο σκελετό και γέμισμα από γύψο και πέτρες, στοιχείο παρμένο από την οθωμανική αρχιτεκτονική. Παράλληλα συναντάται άλλη ελαφρή κατασκευή από καλάμια που επιχρίζονταν και από τις δυο πλευρές, οι καλαμότοιχοι, που υπήρχαν και κατά τη Βυζαντινή εποχή. Στη Μαραθάσα απαντώνται ανώγεια εξολοκλήρου κατασκευασμένα από ξύλο.

Για την κατασκευή της επίπεδης στέγης (δώμα) τοποθετούνταν δοκάρια (βολίτζ'ια) από ξύλο λεύκας, κυπαρισσιού ή πεύκου, παράλληλα προς τις στενές πλευρές του χώρου. Εγκάρσια προς τα βολίτζ’ια τοποθετούνταν λεπτότερα κλαδιά θάμνων, σσ’ιδείτζ'ια ή στρωτέρκα ή σ’'ίζες, και πάνω σ' αυτά βούρλα (σκλινίτζ'ια) ή φύκια ή αγκαθωτοί θάμνοι (μαζιά), για το κλείσιμο των κενών. Τέλος απλωνόταν λεπτό στρώμα πηλού και χώματος που κτυπιόταν καλά με κόπανο, και μετά το τελευταίο και παχύτερο στρώμα πηλού και χώματος (κυρίως αργιλώδους) που με τις πρώτες βροχές εισχωρούσε στις ρωγμές και τις έκλεινε. Στις άκρες του δώματος κατασκευαζόταν συχνά κρόδωμα για να συγκρατεί το χώμα και να προστατεύει τους τοίχους από τη βροχή. Αυτό γινόταν είτε με την επέκταση του δώματος πάνω σε διχαλωτά ξύλα (κρομόχτια, από το αρχαίο πρόμοχθοι), είτε με μαρμάρινες πλάκες που προεξείχαν ελαφρά, ή και στρώσεις πέτρας.

Στη στέγη με κεραμίδι, τοποθετούσαν πάνω στα δοκάρια πρώτα καλάμια που ξύνονταν και καθαρίζονταν ή ψαθαρκές, πιο πάνω φτερίκια που καλύπτονταν με λεπτό στρώμα πηλού και, τέλος, τοποθετούσαν το κεραμίδι.

Ο πιο απλός τύπος της κατοικίας απετελείτο από ένα ορθογώνιο στεγασμένο χώρο (μονόσπιτο ή μακρυνάρι) που εξυπηρετούσε τις πολύ απλές ανάγκες των κατοίκων της. Οι διαστάσεις και ο τρόπος κατασκευής του χώρου αυτού εξαρτάτο πλήρως από τα διαθέσιμα υλικά. Αυτό το μονόχωρο σε πλατυμέτωπη μορφή επεκτεινόταν με την κατασκευή προς το νότο ηλιακού, καλυμμένου χώρου που συγκέντρωνε μεγάλο μέρος της καθημερινής ζωής. Παλιά ο χώρος του μονόχωρου, στον οποίο ζούσε ολόκληρη η οικογένεια, χρησίμευε επίσης σαν στάβλος και αποθήκη. Οι δραστηριότητες των ενοίκων συγκεντρώνονταν γύρω από την τσιμινιά, σε χώρο συνήθως υπερυψωμένο. Τα απλά πλατυμέτωπα μονόχωρα, ανάλογα με τις ανάγκες της οικογένειας, επεκτείνονται είτε με την προσθήκη βοηθητικών χώρων στις στενές πλευρές ή σε σχήμα Γ, είτε με την κάλυψη περισσότερου χώρου κατά πλάτος. Έτσι όμως η απόσταση που πρέπει να καλύψουν τα δοκάρια της στέγης διπλασιάζεται και για να γίνει δυνατή η κάλυψή του, τοποθετείται στη μέση της απόστασης μια νευκά (χοντρή ξύλινη δοκός), η οποία δημιουργεί δυο μακρόστενους ορθογώνιους χώρους (δίχωρο) και στηρίζει τα κοντά δοκάρια. Για την ενδυνάμωση της νευκάς τοποθετείται ένας ξύλινος στύλος που την στηρίζει, ή και περισσότεροι. Σε άλλες περιπτώσεις αντί της νευκάς κατασκευάζεται στα πεδινά (κυρίως στη Μεσαορία) μεγάλη καμάρα από πουρόπετρα, οξυκόρυφη ή ημικυκλική.

Σταδιακά το μονόχωρο και το δίχωρο, με γραμμική συνήθως προσθήκη άλλων χώρων, παραμένουν καθαρά χώροι κατοικίας. Ο στάβλος, η αποθήκη και κάποτε το μαγειρείο, μεταφέρονται σε μικρότερους, ανεξάρτητους συνήθως χώρους.

Εκτός από τις γραμμικές προσθήκες ή προσθήκες σε σχήμα Γ ή Π, ο χώρος του σπιτιού μεγαλώνει με προσθήκη στον όροφο, που συνήθως καλύπτει μικρότερο χώρο από ό,τι το ισόγειο, αφήνοντας ελεύθερο μέρος του δώματος. Στο ανώι οδηγεί συνήθως εξωτερική σκάλα κατασκευασμένη από πέτρα ή ξύλο.

Στα ορεινά χωριά, εξαιτίας του περιορισμένου χώρου, η πιο συνηθισμένη επέκταση είναι καθ' ύψος. Το ισόγειο έτσι μετατρέπεται σε στάβλο και αποθήκη ενώ το ανώι, με τον ηλιακό ή το μπαλκόνι του, συγκεντρώνει τους κύριους χώρους της κατοικίας.

Η είσοδος στο εσωτερικό του σπιτιού, στους πεδινούς κυρίως οικισμούς, γίνεται διά μέσου της αυλής με πρόσβαση απέναντι από τον ηλιακό ή την πλάγια πλευρά του μακρυναριού. Σε χωριά με πυκνή δόμηση ένας πλατύς διάδρομος, το πόρτιο, με δωμάτια στις δυο πλευρές, οδηγεί επίσης στην αυλή. Δημιουργείται έτσι ένας νέος τύπος κατοικίας που απαντάται και στα αστικά κέντρα. Οι χώροι του σπιτιού είτε τοποθετούνται συμμετρικά στις δυο πλευρές του πορτίου, είτε σε σχήμα Γ. Η διαρρύθμιση του σπιτιού παραμένει η ίδια, όμως ο τύπος αυτός δίνει περισσότερες δυνατότητες για τη δημιουργία μεγάλων συγκροτημάτων με πολύμορφη διαμόρφωση. Πάνω από το πόρτιο κτίζεται το ανώι στα μικρότερα σπίτια. Άλλοτε πάλι η σκάλα από το πόρτιο οδηγεί σε ηλιακό στον όροφο που με τη σειρά του οδηγεί στα δωμάτια που τοποθετούνται στην πίσω και στις πλάγιες πλευρές του. Σε άλλες περιπτώσεις το ανώι καλύπτει ολόκληρο τον όροφο. Στον τύπο αυτό απαντάται και ο συνδυασμός του πορτίου με ηλιακό στο ισόγειο, που αποτελεί και το πρότυπο για τις αστικές κατοικίες.

Η αυλή, όπου ο χώρος επιτρέπει τη δημιουργία της, είχε σημαντικό ρόλο στη ζωή των Κυπρίων. Είναι η φυσική επέκταση του σπιτιού και γύρω απ' αυτήν διαδραματίζεται το μεγαλύτερο μέρος της ζωής των κατοίκων του σπιτιού. Περιμετρικά τοποθετούνται οι διάφοροι βοηθητικοί χώροι όπως ο ορνιθώνας, το πεζουναριό, ο στάβλος, η αποθήκη, ο φούρνος, η γούρνα. Ένα μέρος της χρησιμοποιείται και σαν ανθώνας ή λαχανόκηπος. Αν όχι ολόκληρη η αυλή, καλύπτονταν με λιθόστρωτο ή πλακόστρωτο τουλάχιστον οι χώροι εργασίας, όπως π.χ. ο χώρος μπροστά στο φούρνο.

Πολύ χαρακτηριστικό στοιχείο, απαραίτητο στην πεδιάδα, είναι ο ηλιακός, τοποθετημένος συνήθως προς τη μεσημβρία. Στηρίζεται σε ξύλινους στύλους στα ορεινά και σε βότες στα πεδινά χωριά. Κάποτε οι στενές πλευρές του κλείνουν με τοίχους και δημιουργούν γωνιές για το κτίσιμο τσιμινιάς, φούρνου, ή και την τοποθέτηση του ληνού. Εκτός από χώρος εργασίας, ο ηλιακός είναι παράλληλα και καθιστικό, χώρος υποδοχής, και η κύρια είσοδος του σπιτιού.

Στο εσωτερικό των σπιτιών το δάπεδο συνήθως είναι από πατημένο χώμα, κάποτε με πλακόστρωτο μόνο μπροστά στη τσιμινιά και σπανιότερα σ' ολόκληρο τον χώρο. Η τσιμινιά, απαραίτητο στοιχείο κάθε σπιτιού, συχνά πλαισιώνεται από εντοιχισμένα ερμάρια και φέρει γύψινη διακόσμηση. Ο χώρος μπροστά της είναι σε πολλές περιπτώσεις υπερυψωμένος και χρησιμοποιείτο σαν χώρος ύπνου. Οι τοίχοι περιβάλλονται συχνά με σουβάντζα, γύψινο ή ξύλινο ράφι με διάκοσμο που διαφέρει ανάλογα με την περιοχή. Επίσης πολύ χαρακτηριστικό για το εσωτερικό της κατοικίας, είναι το σέντε, ξύλινο πατάρι τοποθετημένο σε μια γωνιά για την αποθήκευση διαφόρων προϊόντων αλλά κάποτε και σαν χώρος ύπνου.

Στα μικρά σπίτια της υπαίθρου αρκούσε για τον φωτισμό η πόρτα της εισόδου με ένα μικρό άνοιγμα πάνω απ' αυτήν (η φουλλίδα) που συνήθως έκλεινε με πλάκα που έφερε μικρές τρύπες. Οι εσωτερικές πόρτες και τα παράθυρα είναι απλά στην κατασκευή τους. Αποτελούνται από κάθετα σανίδια στερεωμένα μεταξύ τους με ζυγούς. Το κάτω μέρος του ανοίγματος των παραθύρων έφερε κάθετα ξύλινα κάγκελα, απλά ή σκαλιστά (παρμάζια). Σε ορισμένες περιοχές υπάρχει καφασωτό αντί κάγκελα. Τα τζαμλίκια εμφανίστηκαν αργότερα. Οι εξώθυρες ή τα ξωπόρτια είχαν διαφορετική, πιο προσεγμένη κατασκευή και σ' αυτά διαφαίνεται η προσπάθεια να δοθεί κάτι το ξεχωριστό στην όψη του σπιτιού και να γίνει επίδειξη κάποιας οικονομικής ευμάρειας: σκαλίσματα στο πλαίσιο, στον κατεβάτη και, σπανιότερα, στα φύλλα της πόρτας, ακόμη τοποθέτηση πλάκας πάνω από την πόρτα, με χαραγμένο τον σταυρό και την κτητορική επιγραφή, ενώ σε μερικές περιοχές εκτός του σταυρού σκαλίζονταν και διάφορες μορφές όπως λιοντάρι, αετός, τα σύμβολα του μαρτυρίου κ.α. που συνήθως είχαν αποτρεπτικό χαρακτήρα, καθώς και διάφορα μονογράμματα. Στα αστικά κέντρα και στα πλούσια χωριά της επαρχίας Κερύνειας συναντούμε τοξωτά υπέρθυρα με γλυπτή διακόσμηση. Σ' αυτά διαφαίνεται και η υιοθέτηση ξένων, δυτικών, στοιχείων από τα μνημειώδη κτίσματα που διασώθηκαν στα διάφορα αστικά κέντρα.

Συνταγή

_Υλικά

_{Τεμάχια: 6 μεγάλα}

• _{1 κιλό αλεύρι κίτρινο, «χωριάτικο» (συνήθως αναγράφεται στη συσκευασία ότι είναι για ζυμωτό ψωμί και πίτες)}

• _{1 κουτ. γλυκού αλάτι}

• _{1/2 κουτ. γλυκού κανέλα, σε σκόνη}

• _{1/4 κουτ. γλυκού γαρίφαλο, σε σκόνη}

• _{1/4 κουτ. γλυκού μαχλέπι}

• _{1/4 κουτ. γλυκού μαστίχα, καλά κοπανισμένη}

• _{1 κουτ. γλυκού γλυκάνισος, καλά κοπανισμένος}

• _{50 γρ. βούτυρο αγελάδος}

• _{12 γρ. ξηρή μαγιά}

• _{350 ml φρέσκο γάλα}

• _{300 γρ. μυζήθρα φρέσκια, ανάλατη}

• _{100 γρ. ζάχαρη + 1 κουτ. γλυκού επιπλέον}

• _{100 γρ. σουσάμι}

• _{1 κουτ. γλυκού χυμός λεμονιού}

_{Διαδικασία}

1. _{Για τα καρπασίτικα κουλούρια βράζουμε το σουσάμι σε 500 ml νερό και τον χυμό λεμονιού σε δυνατή φωτιά για περίπου 3 λεπτά, το σουρώνουμε και το αδειάζουμε σε ένα μπολ. (Με τον τρόπο αυτόν το σουσάμι θα κολλήσει ωραία στη ζύμη.)}

2. _{Ζεσταίνουμε το βούτυρο μέχρι να λιώσει και το αδειάζουμε στον κάδο του μίξερ.}

3. _{Το ανακατεύουμε μαζί με το αλεύρι, το αλάτι και τα μπαχαρικά.}

4. _{Σε μια μικρή κατσαρόλα ζεσταίνουμε σε μέτρια φωτιά το γάλα με τη ζάχαρη και ανακατεύουμε μέχρι να λιώσει η ζάχαρη και να αρχίσει το γάλα να κοχλάζει.}

5. _{Αποσύρουμε από τη φωτιά, ρίχνουμε μέσα τη μυζήθρα και την ανακατεύουμε μέχρι να λιώσει.}

6. _{Σε ένα άλλο μικρό μπολ ανακατεύουμε τη μαγιά με 100 ml χλιαρό νερό και το 1 κουταλάκι ζάχαρη και αφήνουμε σε ζεστό μέρος για 10 λεπτά, μέχρι να αφρίσει.}

7. _{Το αδειάζουμε στο μείγμα γάλακτος-τυριού, ανακατεύουμε καλά να αναμειχθούν και όλο μαζί το ρίχνουμε στον κάδο του μίξερ με το μείγμα αλευριού.}

8. _{Ζυμώνουμε με τον γάντζο πολύ καλά, μέχρι να σχηματιστεί μια λεία και ελαστική ζύμη που δεν θα κολλάει}

9. _{Προθερμαίνουμε τον φούρνο στους 180°C και καλύπτουμε τη λαμαρίνα του φούρνου με λαδόκολλα.}

10. _{Χωρίζουμε τη ζύμη σε 6 κομμάτια και πλάθουμε με το καθένα 2 μέτρια μπαστουνάκια.}

11. _{Τα πλέκουμε σε χοντρές πλεξούδες και τα καλύπτουμε καλά με το σουσάμι.}

12. _{Τα απλώ- νουμε στη λαμαρίνα σε απόσταση το ένα από το άλλο, σκεπάζουμε με πετσέτα και αφήνουμε σε ζεστό μέρος να φουσκώσουν, για 1 ώρα.}

13. _{Τα ξεσκεπάζουμε και ψήνουμε για περίπου 45 λεπτά, μέχρι να ροδίσουν στην επιφάνεια.}

_{🌾 1. Τη Γονιμότητα και την Ομορφιά της Γης}

_{Η Μεσαορία περιγράφεται ως η "μάνα" της Κύπρου — μια εύφορη, γεμάτη στάχυα πεδιάδα. Οι εικόνες που δημιουργούνται είναι γεωργικές και βαθιά ριζωμένες στην παράδοση: χωράφια, αγρότες, το φως του ήλιου που λούζει την πεδιάδα.}

_{🏡 2. Την Ξενιτιά και τη Νοσταλγία}

_{Το τραγούδι έχει έντονο το στοιχείο της νοσταλγίας – για όσους έφυγαν, είτε λόγω πολέμου είτε λόγω ξενιτιάς. Η Μεσαορία συμβολίζει την πατρίδα που μένει πίσω, γεμάτη αναμνήσεις και ρίζες.}

_{🕊️ 3. Την Κατοχή και τον Πόνο}

_{Στις αναφορές του, γίνεται λόγος και για τις πληγές της περιοχής – κυρίως μετά την τουρκική εισβολή του 1974, όταν μεγάλο μέρος της Μεσαορίας καταλήφθηκε. Ο στίχος "διχοτομημένη γη" ή παρόμοιες εικόνες δηλώνουν τον καημό για την κατεχόμενη πατρίδα.}

_{❤️ 4. Την Ελπίδα και την Αντοχή}

_{Παρόλο τον πόνο, το τραγούδι κλείνει με νότες ελπίδας και αντίστασης. Η Μεσαορία "αντέχει", περιμένει τους ανθρώπους της, όπως η μάνα περιμένει τα παιδιά της να επιστρέψουν.}

του Στέλιου Νικολάου

_{Μες τα στενά δρομάκια σου
και δίπλα απ’ τις βιολέτες,
θα σταματήσω μια στιγμή,
να αρπάξω μια μικρή οσμή
και ίσως ξεχαστώ απ’ του πολέμου το κακό,
τις θύμησες και τούντον μαρασμό.​}

_{Δεν το περίμενα πως θα ’σουνα εκεί,
μα έλα που σε είδα,
σε μια γωνιά να κρύβεσαι
και να περηφανεύεσαι
που η πιάτσα σου γέμιζε παιδιά,
που τρέχανε ξέγνοιαστα και ζωηρά.​}

_{Προσέχοντας τα μάτια τους,
δεν είδα πονηριά ούτε καθόλου δόλο,
μονάχα αθωότητα, με λίγη περιέργεια,
ποιος είμαι εγώ, πού πάω, τι θέλω εδώ κι εγώ,
Όμως δεν έμεινα εκεί, μονάχα σας καμάρωνα,
μα πριν να δω και να διαβώ, να που κατηφόρισα.​}

_{Τις κολόνες των ερειπίων σου κοίταζα,
με κουρασμένα μάτια,
δεν άντεξα στο θέαμα
και το ’βαλα στα πόδια,
τρεχάμενος στη θάλασσα,
για μια ανάσα καθαρή, εκεί, στο περιγιάλι.​}

_{Πηγή: whenpoetryspeaks.gr}

_{Το ποίημα είναι ένα ταξίδι μνήμης και ψυχής. Ο ποιητής, μέσα από μια σχεδόν νοσταλγική περιπλάνηση, επιστρέφει νοερά στο χωριό Αγία Τριάδα, το οποίο βρίσκεται στην κατεχόμενη Καρπασία. Περιδιαβαίνει τους δρόμους, βλέπει παιδιά να παίζουν, μυρίζει λουλούδια, παρατηρεί τα ερείπια και τελικά καταφεύγει στη θάλασσα, συμβολικά για κάθαρση και ανάσα.}

του Θεοφάνη Βάσου Θεοφάνους

_{Για το χωρκό, την Άσσια μας, για τζιείνην εν να γράψω
τζι εγιώ εν να την αγαπώ, ποττέ μου δε θα πάψω.
Τζιεικάτω εγεννήθηκα τζιαι θέλω να γυρίσω.
Τζιεικάτω να με θάψουσιν, τα μμάθκια μου σαν κλείσω.​}

_{Η Άσσια μας ευρίσκεται εις τη Μεσαορία,
πάνω στο δρόμον τον παλιό, Βαρόσι - Λευκωσία.
Από την έλλειψη δεντρών την ονομάζαν Άσκια,
αλλ' όμως η παραφθορά την έχει κάμει Άσσια.​}

_{Άσσιαν εμείς τη μάθαμε, Άσσια θα τη λαλούμε,
τζι αν τη λαλούν Ππασιά Κιογιού οι Τούρτζιοι, απαντούμε:
--Η Άσσια εν ελληνική τζι ελληνική θα μείνει.
Τζιαι δε σβήννει με τίποτε, ποττέ από τη μνήμη.​}

_{Το εβδομήντα τέσσερα, κατά την εισβολή,
η Άσσια μας εδέχτηκε χαριστική βολή.
Ξεπέρασαν τους εκατό νεκροί τζι αγνοουμένοι
τζι οι υπόλοιποι στην προσφυγιάν ακόμη σκορπισμένοι,
με θάρρος τζιαι υπομονήν ακόμη καρτερούσιν
την ώραν της επιστροφής, στην Άσσια να στραφούσιν.​}

_{Αυτά για να θυμούμαστιν τζιαι για να μην ξεχνούμε,
τζι υπόσχεση θα δώσουμε πως θα αγωνιστούμε,
στην Άσσιαν όσο γίνεται σύντομα να στραφούμε.
Αυτό είναι που θέλουμε, είναι γι' αυτό που ζιούμε.​}

_{Πηγή: assia.org.cy}

_{Το ποίημα αποτελεί μια συγκινητική και δυναμική ωδή στο κατεχόμενο χωριό Άσσια της επαρχίας Αμμοχώστου, στην καρδιά της κυπριακής Μεσαορίας. Είναι γραμμένο στη διάλεκτο της Κύπρου και απευθύνεται τόσο σε ντόπιους όσο και σε όσους βιώνουν τη νοσταλγία της απώλειας πατρίδας.}

_{🏡 Αγάπη για την Πατρίδα}

_{Ο ποιητής εκφράζει βαθιά αγάπη για το χωριό του:}

_{«τζι εγιώ εν να την αγαπώ, ποττέ μου δε θα πάψω»
Η Άσσια δεν είναι απλώς ένας τόπος· είναι η ρίζα, η ταυτότητα, η μητέρα γη του ποιητή.}

_{🧳 Ξενιτιά και προσφυγιά}

_{Το ποίημα αναφέρεται στην αναγκαστική έξοδο των κατοίκων το 1974 και στην επιθυμία επιστροφής:}

_{«τζιεικάτω να με θάψουσιν, τα μμάθκια μου σαν κλείσω»}

_{⚔️ Τουρκική Εισβολή και Κατοχή}

_{Ο ποιητής δεν αποφεύγει να μιλήσει για τα τραύματα της εισβολής:}

_{«Το εβδομήντα τέσσερα, κατά την εισβολή,
η Άσσια μας εδέχτηκε χαριστική βολή»}

_{Γίνεται λόγος για νεκρούς και αγνοουμένους, υπογραμμίζοντας τον πόνο της κατοχής αλλά και την εθνική συνείδηση που παραμένει ζωντανή.}

_{🌿 Αντίσταση και Ελπίδα}

_{Το ποίημα δεν τελειώνει με θλίψη αλλά με υπόσχεση:}

_{«στην Άσσιαν όσο γίνεται σύντομα να στραφούμε»}

_{Ο ποιητής δεν ξεχνά και καλεί όλους να διατηρήσουν τη μνήμη ζωντανή και να συνεχίσουν τον αγώνα για επιστροφή.}

_{Λίγα λόγια για τον ποιητή}

_{Με καταγωγή από την Άσσια της Μεσαορίας, Κύπρος ο Θεοφάνης Βάσου Θεοφάνους ανήκει στη γενιά των προσφύγων του 1974. Το βίωμα της προσφυγιάς και η κατεχόμενη πατρίδα είναι βασικά στοιχεία της ποιητικής του έκφρασης.}

Στην περιοχή της Μεσαορίας περιλαμβάνονται 86 οικισμοί των επαρχιών Λευκωσίας, Αμμοχώστου και Λάρνακας. Το μεγαλύτερο τμήμα της πεδιάδας, στο οποίο περιλαμβάνονται 63 οικισμοί, βρίσκεται από το 1974 κάτω από τουρκική στρατιωτική κατοχή. https://www.polignosi.com/cgibin/hweb?-A=13201&-V=limmata, (ανακτημένο στις 2/5/2025)

https://www.polignosi.com/cgibin/hweb?-A=5232&-V=limmata, (ανακτημένο στις 2/5/2025)

Ύμνος και θρήνος για την Κύπρο

Νησί πικρό, νησί γλυκό, νησί τυραγνισμένο
κάνω τον πόνο σου να πω και προσκυνώ και μένω.

Εσύ της θάλασσας ρυθμός, ολάνθιστο κλωνάρι,
πώς σου μαδήσαν τ’ άνθια σου διπλοί, τριπλοί βαρβάροι.

Τι θλιβερά που σεργιανάν τριγύρω σου τα ψάρια
κ’ οι αντίχριστοι να παίζουνε την τύχη σου στα ζάρια.

Κουράγιο, μικροκόρη μας, που μας εγίνεις μάνα,
Ύμνος και Θρήνος της ζωής κι ανάστασης καμπάνα.

www.cyprusalive.com/el/giannhs-ritsos-ymnos-kai-orhnos-gia-thn-kypro, (ανακτημένο στις 2/5/2025), ανακτημένο στις 5/5/2025.

Κατά τη διάρκεια της τουρκικής στρατιωτικής εισβολής στην Κύπρο (Ιούλιος - Αύγουστος 1974) και της προέλασης των τουρκικών δυνάμεων προς κατάληψη του 38% περίπου του κυπριακού εδάφους, οι   Έλληνες Κύπριοι κάτοικοι των βορείων περιοχών της Κύπρου εγκατέλειψαν τα σπίτια τους και κατέφυγαν σε ασφαλέστερες περιοχές της Κύπρου, στον νότο, όπου τελικά παρέμειναν ως πρόσφυγες.  Ένας όμως σημαντικός αριθμός κατοίκων (20.000 περίπου) παρέμειναν στα σπίτια και στα χωριά τους που κατελήφθησαν από τα τουρκικά στρατεύματα. Ήταν αυτοί που εγκλωβίστηκαν στον τόπο τους.

Με την στρατιωτική τους εισβολή, οι Τούρκοι επεδίωκαν από την αρχή την εφαρμογή της διχοτόμησης της Κύπρου και προνοούσαν και μετακινήσεις πληθυσμών, ώστε οι Έλληνες Κύπριοι να βρεθούν στο νότιο τμήμα της Κύπρου, ενώ οι Τουρκοκύπριοι να συγκεντρωθούν στο βόρειο. Στο πλαίσιο αυτό, τα τουρκικά στρατεύματα εφάρμοσαν, κατά τη διάρκεια της προέλασης τους στο κυπριακό έδαφος, τακτική τρομοκράτησης του ελληνικού πληθυσμού ώστε να φύγει μαζικά προς νότον.

Όσοι δεν θέλησαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και παρέμειναν εγκλωβίστηκαν στις πόλεις και στα χωριά τους. Εγκλωβισμένοι παρέμειναν το 1974 πολλοί Ελληνοκύπριοι σε αρκετά μέρη του βορείου    κατεχομένου τμήματος της Κύπρου: Στα χωριά της Καρπασίας, στην Κερύνεια και στα γύρω απ’ αυτήν χωριά (Καραβάς, Λάπηθος, Τριμίθθι, Πέλλα Παϊς κ.ά.), στη Μόρφου και στα κοντινά της χωριά (Ζώδια, Διόριος κ.α.) και στα χωριά της Μεσαορίας. Αρκετοί απ’ αυτούς συνελήφθησαν αιχμάλωτοι από τα τουρκικά στρατεύματα και, λίγο αργότερα, στάλθηκαν στις ελεύθερες περιοχές του νησιού, στα πλαίσια συμφωνίας για ανταλλαγή αιχμαλώτων. Ταυτόχρονα, οι Τούρκοι απαίτησαν τη μεταφορά στον βορρά όλων των Τουρκοκυπρίων από τα χωριά και τις πόλεις των ελευθέρων περιοχών, πράγμα που έγινε το 1975.

Οι κάτοικοι εξαναγκάζονται να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους

Όμως τα τουρκικά σχέδια για διχοτόμηση της Κύπρου πρόβλεπαν την εκδίωξη όλων των Ελλήνων Κυπρίων από τις κατεχόμενες περιοχές, ή έστω την παραμονή ελαχίστων. Έτσι, οι κατοχικές δυνάμεις άρχισαν τον εξαναγκασμό όσων είχαν παραμείνει εγκλωβισμένοι να μεταβούν στην ελεύθερη Κύπρο. Με απειλές και παρενοχλήσεις, με πιέσεις και βιαιότητες, ανάγκασαν πολλούς εγκλωβισμένους να υπογράψουν έγγραφο με το οποίο δήλωναν δήθεν ότι επιθυμούσαν να μεταφερθούν στο νότιο τμήμα της Κύπρου, όπου και αμέσως μεταφέρονταν. Πολλοί άλλοι εξαναγκάστηκαν να φύγουν στις ελεύθερες περιοχές χωρίς να υπογράψουν το έγγραφο αυτό.

Όσοι αρνούνταν να φύγουν, γνώριζαν διάφορες μεθόδους τρομοκράτησης τους που εφαρμόζονταν, με αποτέλεσμα τελικά να υποκύψουν. Η έλλειψη τροφίμων, η ανυπαρξία επαρκούς ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, η απαγόρευση της απρόσκοπτης λειτουργίας σχολείων για τα παιδιά των εγκλωβισμένων, η απαγόρευση της επαφής με μέλη των οικογενειών τους που βρίσκονταν στις ελεύθερες περιοχές της Κύπρου, η άφιξη και εγκατάσταση στα κατεχόμενα ελληνικά χωριά εποίκων από τις πλέον καθυστερημένες περιοχές της Τουρκίας, οι απαγορεύσεις και οι περιορισμοί στη διακίνηση και στην εργασία, ήσαν μερικοί από τους λόγους που εξανάγκασαν πολλούς εγκλωβισμένους να ακολουθήσουν τελικά τη μοίρα των υπολοίπων συγχωριανών τους και να προσφυγοποιηθούν στο νότιο τμήμα της Κύπρου.

Συμφωνίες για τους εγκλωβισμένους στις Συνομιλίες της Βιέννης

Στον τρίτο γύρο των συνομιλιών της Βιέννης (31 Ιούλη - 2 Αυγούστου 1975) μεταξύ Εκπροσώπων των Ελλήνων και των Τούρκων της Κύπρου Γλαύκου Κληρίδη και Ραούφ Ντενκτάς, που έγιναν υπό την προεδρία του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ Κούρτ Βάλντχαϊμ, είχε συμφωνηθεί η μεταφορά των Τουρκοκυπρίων του νοτίου τμήματoς της Κύπρου στο βόρειο, παράλληλα δε είχε επιτευχθεί και συμφωνία που αφορούσε τους Ελληνοκυπρίους εγκλωβισμένους. Η συμφωνία πρόβλεπε ότι όσοι Ελληνοκύπριοι βρίσκονταν την εποχή εκείνη στο βόρειο τμήμα της Κύπρου θα ήταν ελεύθεροι να παραμείνουν και θα τους δινόταν κάθε βοήθεια για μια ομαλή ζωή, περιλαμβανομένων διευκολύνσεων για εκπαίδευση και άσκηση της θρησκείας τους, ιατρικής φροντίδας από δικούς τους γιατρούς και ελευθερίας διακίνησης στη βόρεια περιοχή. Αναφερόταν ακόμη ότι στο νότιο τμήμα της Κύπρου θα μπορούσαν να μεταφερθούν οι Έλληνες Κύπριοι του βορείου τμήματος που θα ήθελαν, ύστερα από δική τους αίτηση που δυνατό να γινόταν, χωρίς να ασκηθεί σ’ αυτούς οποιοδήποτε είδος πίεσης. Επίσης είχε συμφωνηθεί ότι η ειρηνευτική δύναμη του ΟΗΕ θα είχε ελευθερία και ομαλή προσπέλαση στα χωριά όπου ζούσαν εγκλωβισμένοι Ελληνοκύπριοι. Τέλος, είχε συμφωνηθεί ότι θα δινόταν προτεραιότητα σε ζητήματα επανένωσης οικογενειών, που δυνατόν να συνεπαγόταν και τη μεταφορά στο βόρειο τμήμα αριθμού Ελληνοκυπρίων.

Οι Τούρκοι, ωστόσο, δεν τήρησαν τη συμφωνία αυτή για τους Ελληνοκυπρίους εγκλωβισμένους.

Αριθμός εγκλωβισμένων

Η τουρκική εισβολή του 1974 απέκοψε στα χωριά τους 20.000 περίπου εγκλωβισμένους, Έλληνες και Μαρωνίτες. Όμως ένα μόλις χρόνο μετά την εισβολή, κατά τον Αύγουστο του 1975, έμειναν μόνο οι μισοί εγκλωβισμένοι, δηλαδή 9.000 Έλληνες και 1.000 Μαρωνίτες. Από τους Έλληνες, οι 1.069 ζούσαν στην Κερύνεια και οι υπόλοιποι στην Καρπασία.

Το 1979, είχαν μείνει στις κατεχόμενες περιοχές μόνο 2.140 εγκλωβισμένοι (1.553 Έλληνες και 587 Μαρωνίτες).

Η μείωση του αριθμού των εγκλωβισμένων συνεχίστηκε και κατά τα επόμενα χρόνια, με αποτέλεσμα, στις 31.12.1985 να βρίσκονται στις κατεχόμενες περιοχές μόνο 1.058 εγκλωβισμένοι (726 Έλληνες και 332 Μαρωνίτες).

Επίσης 6 μοναχοί στο μοναστήρι του Αποστόλου Ανδρέα και 4 μοναχές στο μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου Σακκά.

   Ο αριθμός των εγκλωβισμένων μειώθηκε ακόμη περισσότερο στην περίοδο που μεσολάβησε από το 1985 μέχρι το1996. Στις 31 Δεκεμβρίου 1985 υπήρχαν στα κατεχόμενα 1.085 εγκλωβισμένοι. Το 1996 ο αριθμός τους ήταν μόλις 665, από τους οποίους οι περισσότεροι ηλικιωμένοι. Οι μισοί σχεδόν ζούσαν στο Ριζοκάρπασο. Από τους υπόλοιπους οι περισσότεροι διέμεναν στην Αγία Τριάδα, τον Κορμακίτη, τον Ασώματο και τα Καρπασία.  

Οι συνθήκες διαβίωσης των εγκλωβισμένων ήταν άθλιες, το δε κατοχικό καθεστώς δεν τήρησε καμιά υπόσχεση από όσες είχε δώσει.

Τακτική εθνικού ξεκαθαρίσματος 

Μια σημαντική έκθεση για τις απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης των εγκλωβισμένων υποβλήθηκε εμπιστευτικά τον Ιούνιο του 1994 από τον υπεύθυνο του Ανθρωπιστικού Κλάδου της ΟΥΝΦΙΚΥΠ συνταγματάρχη Rainer Manzl. Η έκθεση, που είναι γνωστή ως «έκθεση Manzl», διαπιστώνει τακτική εθνικού ξεκαθαρίσματος εκ μέρους του κατοχικού καθεστώτος σε βάρος των εγκλωβισμένων που έχουν απομείνει, για να υποχρεωθούν και αυτοί να εγκαταλείψουν τις εστίες τους. Μέσα από τις 37 σελίδες της έκθεσης παρουσιάζεται ανάγλυφη η τραγική κατάσταση στην οποία βρίσκονται οι εγκλωβισμένοι και η απάνθρωπη συμπεριφορά του κατοχικού καθεστώτος.

Στην έκθεση αναφέρεται, μεταξύ άλλων, ότι οι απαγορεύσεις εις βάρος των εγκλωβισμένων είναι πάμπολλες και ότι μακροχρόνιος στόχος του κατοχικού καθεστώτος είναι η εξάλειψη του ελληνικού στοιχείου από την Καρπασία και η εγκατάσταση Τούρκων στην περιοχή.

Καταπίεση των εγκλωβισμένων από το κατοχικό καθεστώς

Πέρα από την καταπίεση του κατοχικού καθεστώτος, οι εγκλωβισμένοι υφίστανται επίσης ποικίλες επιθέσεις και εξευτελισμούς από εποίκους και Τουρκοκυπρίους, όπως ληστείες, λιθοβολισμούς, διαρρήξεις των κατοικιών τους, πωλήσεις των περιουσιών τους, ακόμη και δολοφονίες.

Η διακίνηση των εγκλωβισμένων μέσα στις κατεχόμενες περιοχές, ακόμη και για λόγους υγείας, υπόκειται σε σοβαρούς περιορισμούς. Εμπόδια παρεμβάλλονται επίσης στις επισκέψεις εγκλωβισμένων στις ελεύθερες περιοχές, καθώς και στις επισκέψεις συγγενών των εγκλωβισμένων στα κατεχόμενα.

Ιδιαίτερα αντίξοες είναι οι συνθήκες της εκπαίδευσης των παιδιών των εγκλωβισμένων.

Πηγή, Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, https://www.polignosi.com/cgibin/hweb?-A=3363&-V=limmata, ανακτημένο στις 2/5/2025

Προς τους εγκλωβισμένους Έλληνες Κυπρίους της Καρπασίας αποστέλλεται τακτικά μέσω της ειρηνευτικής δύναμης του ΟΗΕ υλική βοήθεια από αρμόδια υπηρεσία του κράτους.

Ειδικές διευθετήσεις έγιναν, ώστε επετράπη σε παιδιά εγκλωβισμένων της Καρπασίας να φοιτούν σε σχολές μέσης εκπαίδευσης στις ελεύθερες περιοχές. Για τα παιδιά αυτά δημιουργήθηκαν οικοτροφεία στη Λευκωσία. Κατά τη διάρκεια των διακοπών τα παιδιά αυτά θα μπορούσαν να επισκέπτονται τους γονείς τους στην Καρπασία, πράγμα που γινόταν σε περιορισμένη κλίμακα και με πολλές δυσκολίες που παρενέβαλλαν οι Τούρκοι, ιδίως μετά το 1979. Για τα μικρότερα παιδιά των εγκλωβισμένων της Καρπασίας, λειτούργησαν δημοτικά σχολεία στα χωριά Ριζοκάρπασο και Αγία Τριάδα.

Δημοτικό σχολείο   και νηπιαγωγείο λειτουργούσε και στο χωριό Κορμακίτης. Ειδικές διευθετήσεις έγιναν επίσης για μεταφορά στη Λευκωσία εγκλωβισμένων της Καρπασίας για ειδικές περιπτώοεις, και κυρίως για ιατρική παρακολούθηση και θεραπεία, με δικαίωμα επιστροφής στα χωριά τους.

Οι ηρωικές δασκάλες

Συνεχείς διωγμούς και πιέσεις υφίστανται και οι ηρωικές δασκάλες της Καρπασίας. Ειδικότερα η δασκάλα Ελένη Φωκά, που έχει επανειλημμένα καταγγείλει ανοικτά τις απάνθρωπες μεθόδους των κατοχικών αρχών, έχει υποστεί απειλές εναντίον της σωματικής της ακεραιότητας και σε μια περίπτωση είχε συλληφθεί από αστυνομικούς του καθεστώτος. Οι δασκάλες της Καρπασίας Ελένη Φωκά, Γιαννούλα Βασιλείου και Δέσπω Κολατσή, καθώς και ο δάσκαλος Ηλίας Γιαλλούρης, έχουν τιμηθεί από το Κυπριακό Κράτος για την προσφορά τους. Οι τρεις δασκάλες έχουν επίσης τιμηθεί από την Ακαδημία Αθηνών, ενώ τους έχει απονεμηθεί και το βραβείο Μελίνας Μερκούρη 1994 για την συμβολή τους στα γράμματα και την προσφορά τους στον αγώνα της Κύπρου για ελευθερία και δικαίωση.

Οι απαράδεκτες συνθήκες διαβίωσης των εγκλωβισμένων έχουν καταγγελθεί επανειλημμένα σε διεθνή σώματα, όπως είναι το Συμβούλιο της Ευρώπης, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των Ηνωμένων Εθνών, το αμερικανικό Κογκρέσο κ.α.

  Η πιο πρόσφατη διαπίστωση διεθνούς παράγοντα για την σκληρότητα του κατοχικού καθεστώτος εναντίον των εγκλωβισμένων προέρχεται από τον (Βρετανό) εισηγητή για το Κυπριακό στην Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης λόρδο Φίνσμπεργκ, ο οποίος, ύστερα από επίσκεψη του σε χωριά εγκλωβισμένων κατά το πρώτο δεκαήμερο του Φεβρουαρίου, 1996, εξέφρασε αποτροπιασμό για τις συνθήκες διαβίωσης τους, τις οποίες χαρακτήρισε ως απάνθρωπες.

Πηγή, Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, https://www.polignosi.com/cgibin/hweb?-A=3363&-V=limmata, ανακτημένο στις 2/5/2025

Γεννήθηκε την Αγία Τριάδα Γιαλούσας της Καρπασίας το 1950. Πτυχιούχος οικιακής οικονομίας Ελληνικού πανεπιστημίου, από το 1973 είχε διοριστεί ως εκπαιδευτικός. Η τουρκική εισβολή στην Κύπρο στις 20 Ιουλίου το 1974 την βρήκε στο σπίτι της στην Αγία Τριάδα.

Έζησε όλη τη φρίκη του πολέμου και της κατοχής. Αντιμετώπισε τους Τούρκους εποίκους ολομόναχη και άντεξε τις θηριωδίες τους για να προσφέρει μόρφωση στα λιγοστά εγκλωβισμένα Κυπριόπουλα και για να δίνει κουράγιο στους συγχωριανούς της, για 23 ολόκληρα χρόνια.

Το 1997 ένα πρόβλημα υγείας την ανάγκασε να μεταβεί στις ελεύθερες περιοχές και έκτοτε δεν της επετράπη να επιστρέψει στο σκλαβωμένο χωριό της. Αφοσιωμένη πλέον στο «Δεν Ξεχνώ», συνέχισε τον αγώνα της στις ελεύθερες περιοχές δίπλα στις μάνες των αγνοουμένων.

Σήμερα ζει με τις μνήμες της σ’ ένα προάστιο της Λευκωσίας, όπου βρίσκεται το προσφυγικό, λιτό σπίτι της.

https://www.bpwcyprus.org.cy/el/news/eleni-foka-the-teacher-of-the-nation/,

ανακτημένο στις 5/5/2025

Σάιτ με πλούσιο υλικό για την Καρπασία,

https://www.polignosi.com/cgibin/hweb?-A=5232&-V=limmata

Σάιτ για την Κύπρο και τα Κατεχόμενα, https://kypros74.gr/demiourgo/katexomeni-kypros/karpasia.html

Οδοιπορικό της εφημερίδας ‘Πολίτης’ στον Απόστολο Ανδρέα,

https://www.politis.com.cy/politis-news/cyprus/826638/odoiporiko-toy-p-ston-apostolo-andrea-i-omorfi-karpasia-me-tis-chryses-ammoydies-kai-tin-agria-fysi-fotos-vinteo

Οδοιπορικό της εφημερίδας ‘Το Βήμα’ στα Κατεχόμενα,

https://www.tovima.gr/print/politics/den-adimonousa-ponousa/

Οδοιπορικό του ΡΙΚ στα Κατεχόμενα, https://www.digital-herodotus.eu/archive/video/items/8870/kuprion-ge-ena-odoiporiko-sta-katekhomena-khoria-mas-makrasuka-egkome-stulloi-arnadi/

Οδοιπορικό της εφημερίδας ‘LIFO’ στα Κατεχόμενα, https://www.lifo.gr/tropos-zois/travel/odoiporiko-stin-prasini-grammi-tis-eleytheris-kai-katehomenis-leykosias

Οδοιπορικό της εφημερίδας ‘Καθημερινή’ στη Μεσαορία, μέρος Α, https://www.kathimerini.com.cy/gr/kypros/odoiporiko-kleftes-maties-sta-xoria-tis-mesaorias

Οδοιπορικό της εφημερίδας ‘Καθημερινή’ στη Μεσαορία, μέρος Β, https://www.kathimerini.com.cy/gr/kypros/odoiporiko-kleftes-maties-sta-xoria-tis-mesaorias-meros-b%CE%84

5 ποιήματα για την τουρκική εισβολή,

https://www.andro.gr/empneusi/top-5-poiimata-gia-tin-kypro/

10 φωτογραφίες για τα Κατεχόμενα,

https://city.sigmalive.com/article/2017/2/24/10-yperohes-fotografies-apo-katehomena-horia-tis-kyproy/

25 φωτογραφίες από το Mega Live,

https://omegalive.com.cy/kypros/ena-nesi-me-skoteino-parelthon-25-entuposiakes-photographies-apo-mere-tes-katekhomenes-kuprou-pagomena-sto-khrono/

Καλλιτέχνης: Βασίλης Καζούλης

Άλμπουμ: Αν Ήσουν Άγγελος

Ημερομηνία κυκλοφορίας: 2000

Στην αγκαλιά σου ο πάππουσ μου εκοιμήθη
Κι η μάμμη η χρυσοπαραμυθένια
Και ο λυγμόσ που κρύβω μεσ στα στήθη
Γιαλοί κι ερημοκλησιά αγιασμένα

Σαν τη δασκάλα με τα μαύρα ρούχα
Ελεύθεροσ ξανά θέλω να ζήσω
Να κλάψω την παλιάν αγάπη που 'χα
Την πόρτα του σπιτιού μου να φιλήσω

Έμποροι των εθνών παλιά και τώρα
Μαύρεσ σκιέσ στα μέρη που φωτίζει
Μα βλέπουν στισ πήγεσ πάνω απ' τη χώρα
Τ' αι γιώργη το σπαθί ν' αντιφεγγίζει

Στην καρπασία μια φορά θυμάμαι
Μικρό παιδί στα γόνατα σου να ‘μαι
Και στου μοναστηριού το δρόμο κάτω
Αρχάγγελοσ χτυπούσε τα φτερά του

• Οι γεωργοί καλλιεργούσαν κυρίως σιτάρι (τρυγάνα), ένα ανθεκτικό δημητριακό προσαρμοσμένο στο κλίμα της Κύπρου.

• Η σπορά γινόταν το φθινόπωρο, ενώ η συγκομιδή γινόταν την άνοιξη ή το καλοκαίρι, ανάλογα με την περιοχή και τις καιρικές συνθήκες.

• Ο θερισμός γινόταν με δρεπάνι και το δέσιμο σε δεμάτια.

• Το σιτάρι αλωνιζόταν είτε με τα πόδια των ζώων (συνήθως βοοειδών ή γαϊδουριών) είτε με αλωνιστική πέτρα (κυλινδρική πέτρα που την έσερνε ζώο).

• Ακολουθούσε το λίχνισμα, δηλαδή το καθάρισμα του καρπού από το άχυρο με τη βοήθεια του ανέμου.

• Ο καθαρός καρπός μεταφερόταν σε μύλους – κυρίως νερόμυλους στα ποτάμια ή ανεμόμυλους σε περιοχές με ισχυρούς ανέμους.

• Εκεί αλεθόταν με μεγάλες πέτρες για να παραχθεί αλεύρι.

• Σε απομονωμένα χωριά χρησιμοποιούσαν και χειρόμυλους (δύο κυλινδρικές πέτρες που γύριζαν με το χέρι).

• Το αλεύρι ζυμωνόταν με νερό, αλάτι και προζύμι (φυσικός ζυμομύκητας που κρατούσαν από προηγούμενη ζύμη).

• Η ζύμη τοποθετούνταν σε μεγάλες λεκάνες και σκεπαζόταν με πανιά για να φουσκώσει.

• Η διαδικασία ζυμώματος γινόταν συνήθως μία φορά την εβδομάδα, και πολλές φορές συμμετείχε όλη η οικογένεια ή η κοινότητα.

• Το ψήσιμο γινόταν σε παραδοσιακούς χωμάτινους φούρνους (φουρνόσπιτα) που θερμαίνονταν με ξύλα.

• Όταν ο φούρνος έφτανε στη σωστή θερμοκρασία, καθαριζόταν από τις στάχτες και τοποθετούνταν τα καρβέλια.

• Το ψωμί ψηνόταν για 1-2 ώρες, ανάλογα με το μέγεθος και το είδος.

Εκπαιδευτικός Ελένη Ι.Παπακυριάκου

Εκπαιδευτικός: Ελένη Ι Παπακυριάκου

5ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΝΑΧΟΥ

Καραγκιαούρη Ελένη

Καλύβα Ελευθερία Κορδολαίμης Βαγγέλης