เสนอ คุณครูณัฐธิดา เกิดศรี

ภาคเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2567

โรงเรียนชัยนาทพิทยาคม

การกำเนิดอาณาจักรอยุธยาที่ได้รับการยอมรับกว้างขวางที่สุด คือ เป็นรัฐที่มีศูนย์กลางอยู่ที่กรุงศรีอยุธยาในที่ราบลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา โดยเป็นการรวมอำนาจกันระหว่างอาณาจักรละโว้และอาณาจักรสุพรรณภูมิ โดยช่วงปลายพุทธศตวรรษที่ 19 อาจจะเพราะภัยโรคระบาดคุกคาม สมเด็จพระเจ้าอู่ทองจึงทรงย้ายราชสำนักมายังที่ราบลุ่มน้ำท่วมถึงอันอุดมสมบูรณ์ของแม่น้ำเจ้าพระยา บริเวณหนองโสนบนเกาะที่ล้อมรอบด้วยแม่น้ำซึ่งในอดีตเคยเป็นนครท่าเรือเดินทะเล ชื่อ อโยธยา

1) ทรงส่งเสริมการค้ากับต่างประเทศ ทำให้กรุงศรีอยุธยาเป็นเมืองท่าที่สำคัญ (ประเทศแรกที่เข้ามาเจริญสัมพันธไมตรี คือ โปรตุเกส)
2) ทรงส่งเสริมการเจริญสัมพันธไมตรีกับต่างประเทศโดยส่งทูตไปยังประเทศต่าง ๆ (ประเทศที่สำคัญที่ส่งคณะทูตไปเจริญสัมพันธไมตรี คือ ในสมัยพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 แห่งปารีส ประเทศฝรั่งเศส)
3) ทรงส่งเสริมวรรณกรรม (โขนละคอน รามเกียรติ์ จากเอกสารจดหมายเหตุของลาลูแบร์ เอกอัคราชทูตฝรั่งเศส)

สังคมในสมัยอยุธยาขึ้นอยู่กับพระมหากษัตริย์โดยตรง ซึ่งต่างกับสมัยสุโขทัยที่พระมหากษัตริย์ทรงปกครองราษฎรเยี่ยงบิดาปกครองบุตร แต่ในสมัยอยุธยาเป็นความสัมพันธ์ระหว่างเจ้ากับข้าโดยแท้ ตำแหน่งพระมหากษัตริย์เป็นตำแหน่งที่ช่วงชิงกันด้วยอำนาจทางทหาร แนวความคิดเกี่ยวกับพระราชอำนาจของพระมหากษัตริย์ทรงเป็นเทวราชและทรงใช้พระราชอำนาจในฐานะที่ทรงเป็นสมมติเทพ กฎเกณฑ์ตลอดจนขนบประเพณีต่างๆ ได้ถูกกำหนดขึ้นเพื่อรักษาฐานะเทวราชของพระมหากษัตริย์ ทำให้พระมหากษัตริย์ทรงมีพระราชอาจเป็นล้นพ้น

2.ทำเลที่ตั้ง  อยุธยาตั้งอยู่ใกล้ปากแม่น้ำใกล้ทะเล ทำให้ค้าขายกับต่างชาติได้สะดวก

3.ความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากร  อาณาจักรอยุธยามีแร่ดีบุก พื้นที่ป่าไม้มีมาก จึงมีของป่าและสัตวืป่ามากมาย

2. การผลิตเป็นการผลิตเพื่อยังชีพ การทำนา การทำสวน เป็นอาชีพของพลเมืองโดยรวม

2. ลักษณะการผลิตเป็นการผลิตในครัวเรือน แรงงานที่สำคัญ คือ สตรีและเด็ก

1.1 จังกอบ รายได้ที่เก็บตามด่านขนอน ทั้งทางบกและทางน้ำ โดยเก็บชักส่วนสินค้าหรือเก็บตามเงินเป็นอัตราตามขนาดของพาหนะที่ใช้บรรทุกสินค้า เช่น เรือ

1.2 อากร รายได้ที่เก็บส่วนผลประโยชน์ในการประกอบอาชีพต่างๆ เช่น เกษตรกรรม โดยเก็บในอัตราร้อยละ 10 ของผลประโยชน์ที่ได้ เรียกว่า ” 10 หยิบ 1″

1.3 ส่วย รายได้ที่เกิดจากสิ่งของที่ได้มายังท้องพระคลังเพื่อทดแทนการถูกเกณฑ์มาทำแรงงานทุกปี

1.4 ฤชา รายได้ที่เกิดจากค่าธรรมเนียม ซึ่งกำหนดเรียกจากผู้มาติดต่อให้รัฐอำนวยประโยชน์แก่ประชาชนเฉพาะ อากรสมพัตสร เก็บจากการทำไร่ไม้ล้มลุก อากรสวน อากรตลาด อากรประมง และอากรบ่อนเบี้ย

2. รายได้จากพระคลังสินค้า ซึ่งเป็นหน่วยงานของรัฐที่ผูกขาดการค้า

มีรายได้จากการเป็นตัวกลางในการซื้อขายสินค้าของพ่อค้าชาวต่างประเทศกับประชาชนทั่วไป สินค้าทุกชิ้นต้องขายให้พระคลังสินค้าก่อนที่จะถูกขายยังผู้ที่ต้องการต่อไป

3. รายได้อื่นๆ เช่น จากการค้าสำเภากับต่างประเทศ การส่งเครื่องราชบรรณาการมาถวายของเมืองประเทศราชและการค้าขายระบบบรรณาการกับจีน ค่าทดแทนการเกณฑ์แรงงาน

โดยเฉพาะการสร้างเจดีย์ทรงกลม ที่เรียกว่า ทรงลังกา การสร้างอุโบสถ วิหาร มีความบึกบึน กว้างใหญ่ มีการยกฐานสูง นิยมมีพาไลด้านข้าง เช่น วัดหน้าพระเมรุ

สมเด็จพระเจ้าปราสาททองทรงโปรดศิลปกรรมแบบเขมร ศิลปกรรมยุคนี้เริ่มมีหน้าต่างเปิดปิดได้ ในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ได้รับอิทธิพลสถาปัตยกรรมแบบยุโรป มีการก่อสร้างซุ้มประตูหน้าต่างโค้งแหลมแบบกอทิก เช่น วัดกุฎีดาว อาคารต่าง ๆ เริ่มนิยมทำเป็นเส้นโค้งที่ฐานและหลังคา คงเป็นลักษณะสืบเนื่องมาแต่ครั้งศิลปะสมัยสุโขทัย การมุงกระเบื้องใช้กระเบื้องชนิดหางตัดและกระเบื้องชนิดกาบ มีกระเบื้องเชิงชายประกอบ มีการใช้กระเบื้องเคลือบครั้งแรกในแผ่นดินสมเด็จพระเพทราชา ยุคนี้ยังมีเจดีย์ที่เป็นแบบฉบับเรียกว่า เจดีย์ย่อเหลี่ยมไม้สิบสอง

ในสมัยอยุธยาตอนกลาง มีการพัฒนาเทคนิควิธีการเขียนภาพจิตรกรรม เริ่มใช้สีที่มีความหลากหลายขึ้น การปิดทองคำเปลว และตัดเส้นด้วยสีแดง จิตรกรรมยุคหลังแตกต่างจากยุคแรกที่นิยมเขียนซุ้มเรือนแก้วมาเป็นภาพเล่าเรื่อง มีสีเพิ่มมากขึ้น

2. โคลงโลกนิติ

3. รามเกียรติ์

4. พระมาลัยคำหลวง

5. ลิลิตโองการแช่งน้ำ

6. สมุทรโฆษคำฉันท์

ความสัมพันธ์กับประเทศในภูมิภาคเอเชียอื่นๆ เช่น จีน ญี่ปุ่น อินเดีย เปอร์เซีย มักจะเกี่ยวข้องสัมพันธ์กันในด้านวัฒนธรรมการค้าขาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งชาวจีนและเปอร์เซีย ได้เข้ามารับราชการในกรมคลังดูแลเรื่องการค้าขายกับต่างประเทศ ให้ราชสำนักอยุธยา ในงานศิลปกรรมสมัยอยุธยาก็มีอิทธิพลของศิลปะจีน อินเดีย และเปอร์เซีย ปรากฏอยู่

สำหรับประเทศตะวันตกนั้นอยุธยาติดต่อ กับชาวโปรตุเกสเป็นชาติแรกในรัชกาลสมัยสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 ราวกลางพุทธศตวรรษที่ 21 หลังจากนั้นก็มีชาวตะวันตกชาติอื่นตามเข้ามา ได้แก่ สเปน ฮอลันดา อังกฤษ และฝรั่งเศส เป็นต้น การเข้ามาสู่กรุงศรีอยุธยา จุดมุ่งหมายเพื่อในการค้าขาย และการเผยแพร่คริสต์ศาสนา เป็นสำคัญ พระมหากษัตริย์อยุธยาทรงระมัดระวังในการดำเนินนโยบายทางด้านการต่างประเทศ พระองค์ทรงผูกมิตรกับทุกชาติ ที่เข้ามาติดต่อเพื่อให้มีการคานอำนาจซึ่งกันและกัน

นอกจากผลดีด้านเศรษฐกิจแล้ว การติดต่อกับประเทศตะวันตก ทำให้อยุธยาได้เรียนรู้วิทยาการและเทคโนโลยีสมัยใหม่ เช่น ทางด้านการทหาร การสร้างป้อมและกำแพงเมืองอย่างยุโรป การใช้ปืนในการทำสงคราม ความรู้ทางด้านวิทยาศาสตร์ ดาราศาสตร์ การประปาและการจัดสวน เป็นต้น โดยชาวตะวันตกบางกลุ่มได้เข้ามารับราชการรับใช้ราชสำนักเป็นทหารอาสา เป็นทหารรับจ้าง เป็นราชองครักษ์และเป็นวิศวกร

พระมหากษัตริย์ทรงอนุญาตและมอบที่ดิน ให้ชาวต่างชาติตั้งหมู่บ้าน ตั้งสถานีการค้า และสร้างศาสนสถานเพื่อประกอบพิธีกรรมได้อย่างอิสระ หมู่บ้านของชาวต่างชาติส่วนมากตั้งอยู่นอกเมือง มีเฉพาะชาวจีน ชาวฮินดู และแขกเพียงบางกลุ่ม ซึ่งมีความสำคัญใกล้ชิดกับราชสำนักมาแต่เดิมเท่านั้นที่กำหนดให้สร้างบ้านเรือนอยู่ภายในเมือง