2.2.1 การกระจายอำนาจทางพื้นที่ หรืออีกนัยหนึ่งที่เรียกกันว่า การกระจาย อำนาจทางเขตแดน มีที่มาจากแนวความคิดทางการเมืองซึ่งเน้นความสำคัญของการเลือกตั้ง โดยเห็นว่าหากเจ้าหน้าที่ที่ทำการบริหารหรือปกครองท้องถิ่นได้รับการแต่งตั้งจากส่วนกลาง ก็จะ เป็นการปกครองแบบรวมอำนาจ (centralisation) มิใช่การกระจายอำนาจ (decentralisation) การเมืองต่างๆ เป็นผู้ปฏิบัติแทนโดยตลอด กิจการที่ฝ่ายบริหารปฏิบัติในฐานะของฝ่ายปกครอง ก็คือ กิจการต่าง ๆ ที่อยู่ในหน้าที่ของกระทรวงทบวงการเมืองต่างๆ เช่น การรักษาความสงบ เรียบร้อยของประชาชน การป้องกันประเทศ การสาธารณสุข การคมนาคม การเกษตร การ อุตสาหกรรม การเศรษฐกิจ เป็นต้น ดังนั้น การกระจายอำนาจทางพื้นที่จึงต้องมีการจัดตั้งองค์กรปกครองทางเขตแดน เช่น องค์กร ปกครองส่วนท้องถิ่น มีการเลือกตั้งผู้บริหาร มีเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นที่เป็นอิสระจากส่วนกลางไม่อยู่ ภายใต้การบังคับบัญชาของส่วนกลาง แต่จะอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของส่วนกลาง องค์กรปกครอง ส่วนท้องถิ่นก็จะจัดทำกิจกรรมต่างๆ ด้วยตนเองและมีงบประมาณของตนเพื่อใช้ในการจัดทำกิจกรรม เหล่านั้น

     2.2.2 การกระจายอำนาจทางกิจการ หรืออีกนัยหนึ่งที่เรียกกันว่า กระจายอำนาจทางบริการ เป็นวิธีการกระจายอำนาจโดยมอบบริการสาธารณะอย่างใดอย่างหนึ่ง ให้องค์การซึ่งมิได้อยู่ในสังกัดของส่วนกลางรับไปจัดทำด้วยเงินทุนและเจ้าหน้าที่ขององค์การนั่นเอง บริการสาธารณะที่แยกมาจัดทำนั้นอาจเป็นบริการสาธารณะทางด้านเศรษฐกิจ สังคม กีฬา หรือ วัฒนธรรม วิธีการกระจายอำนาจทางกิจการนี้ไม่ใช่การกระจายอำนาจปกครอง แต่เป็นการ “มอบ” ให้องค์การของรัฐบาลไปจัดทำบริการสาธารณะโดยแยกออกมาเป็นนิติบุคคลต่างหากจากรัฐ มีทรัพย์สินของตนเองและมีผู้บริหารของตนเอง โดยนิติบุคคลกระจายอำนาจนี้จะต้องอยู่ภายใต้ การกำกับดูแลของรัฐเช่นกัน การ แนวความคิดและทฤษฎีที่เกี่ยวข้องกับการจัดการปกครองส่วนท้องถิ่นที่กล่าวมา ข้างต้นทั้งหมดนั้น เป็นสิ่งที่นำมาใช้กันในประเทศต่างๆ เพื่อจัดระเบียบราชการบริหารภายใน ประเทศ โดยหากประเทศใดที่สภาพพลเมืองยังไม่มีความรู้ความสามารถในการปกครองตนเองได้ ก็จะใช้หลักการรวมอำนาจปกครอง ในทางตรงข้ามหากประชาชนมีความรู้ความสามารถที่จะ ปกครองตนเองได้ ก็จะใช้หลักการกระจายอำนาจปกครอง(นันทวัฒน์ บรมานันท์, 2560 : 61-62)

     วิธีการกระจายอำนาจมีด้วยกัน 3 รูปแบบดังนี้

1. การกระจายอำนาจทางการปกครอง คือ การที่รัฐบาลกลางมอบอำนาจบางส่วนให้กับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นทำหน้าที่ในการบริการสาธารณะหรือไปทำภารกิจในพื้นที่เขตปกครองตามที่กฎหมายกำหนด

2. การกระจายอำนาจทางการเมือง เป็นการกระจายอำนาจที่ให้ความอิสระในการตัดสินใจให้ไปอยู่ระดับล่างหรือระดับรอง มีการแทรกแซงอำนาจจากส่วนกลางน้อย

3. การกระจายอำนาจทางเศรษฐกิจ เป็นการที่รัฐบาลกลางมอบอำนาจบางส่วนให้กับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นหรือองค์กรที่อยู่ในระดับเมืองทำหน้าที่ในการตัดสินใจทางเศรษฐกิจทำกิจกรรมทางเศรษฐกิจได้อย่างอิสระในระดับหนึ่ง(รงค์ บุญสวยขวัญ, 2561 : 73-74)

     วิธีการกระจายอำนาจปกครอง หมายถึง การถ่ายโอนอำนาจให้แก่หน่วยงานที่ทำหน้าที่เฉพาะจากฐานความคิดดังกล่าวแบ่งการกระจายอำนาจได้เป็น 3 ประเภทได้แก่ 

     1. การกระจายอำนาจภายในโครงสร้างทางการเมืองที่เป็นทางการ เช่นรัฐบาลกลางกระจายอำนาจหน้าที่เพิ่มเติมให้กับการปกครองท้องถิ่น เรียกว่าการถ่ายโอนอำนาจ 

     2. การกระจายอำนาจภายในโครงสร้างทางการบริหารของรัฐบาลหรือกึ่งรัฐเช่นกระทรวงมอบอำนาจให้จังหวัดและอำเภอเรียกว่าการแบ่งอำนาจ

     3. การกระจายอำนาจจากสถาบันของรัฐไปยังหน่วยงานนอกภาครัฐเช่นการขายสายการบินแห่งชาติให้กับผู้ถือหุ้นเอกชนเรียกว่าการแปรรูป (เรืองวิทย์เกษสุรรณ.2558: 203)

   กล่าวโดยสรุป
- การกระจายอำจายปกครองทางเขตแดน
- การกระจายอำนาจปกครองตามกิจการ

บรรณานุกรม

 ความแตกต่างระหว่างหลักการแบ่งอำนาจปกครองและการกระจายอำนาจปกครอง หมายถึง การกระจายอำนาจภายในรัฐเกี่ยวข้องกับการถ่ายโอนอำนาจหน้าที่เพื่อให้บริการบางอย่างแก่ประชาชนจากบุคคลหรือหน่วยงานของรัฐบาลกลางไปยังคนอื่นที่ใกล้ชิดกับประชาชนที่รับบริการมากกว่าฐานความคิดของการถ่ายโอนอำนาจมี 2 ด้านได้แก่เขตแดนซึ่งเป็นฐานของการกำหนดอำนาจหน้าที่ในระดับร่างตามลำดับชั้นของเขตแดนและความใกล้ชิดระหว่างผู้ให้บริการกับผู้รับบริการและ 2 หน้าที่เป็นการถ่ายโอนอำนาจ ให้แก่หน่วยงานที่ทำหน้าที่เฉพาะ แต่งการแบ่งอำนาจ 1 ระบบตามหน้าที่ระบบนี้ให้ข้าราชการระดับสูงของรัฐที่เป็นตัวแทนในจังหวัดรับผิดชอบการทำหน้าที่เฉพาะรัฐเช่นการศึกษาสุขภาพการพัฒนาอุตสาหกรรมหรือการขยายการเกษตรการประสานงานเกิดขึ้นในระดับรัฐบาลกลางหรือระดับภาคและยังไม่มีตัวแทนทั่วไปของรัฐบาลกลางในระดับอำเภอหรือพื้นที่ ที่รองลงไปจากจังหวัดระบบนี้เน้นการสื่อสารตามแนวตั้งความชำนาญทางเทคนิคการแบ่งอำนาจการตามความชำนาญเฉพาะด้านและการให้บริการรูปแบบเดียวกัน 2  ระบบจังหวัดแบบบูรณาการระบบนี้ให้ตัวแทนของรัฐบาลกลางมีอำนาจมากเช่นผู้ว่าราชการจังหวัดหรือนายอำเภอผู้ว่าราชการจังหวัดรับผิดชอบต่อการปกครองภายในจังหวัดเป็นผู้บังคับบัญชาของข้าราชการในจังหวัดและหัวหน้าผู้บริหารองค์การปกครองท้องถิ่นการออกแบบดังกล่าวจัดสรรหน้าที่ได้แก่การบริหารในพื้นที่ซึ่งจำกัดความเป็นอิสระของการปกครองส่วนย่อย 3 ระบบจังหวัดที่ไม่ใช่แบบบูรณาการระบบนี้ยึดจังหวัดเป็นเขตแดนแต่ผู้ว่าราชการจังหวัดมีอำนาจน้อยรับผิดชอบการประสานงาน หน่วยงานแต่ไม่ได้เป็นผู้บังคับบัญชาของเจ้าหน้าที่ระดับสูงในเขตจังหวัดสำหรับองค์การปกครองท้องถิ่นก็เช่นกันผู้ว่าราชการจังหวัดทำหน้าที่ให้คำแนะนำแต่ไม่สามารถสั่งการได้ในระบบนี้พยายามใช้ระบบการจัดการแบบเมตริกซ์ ซึ่งใช้การสื่อสารทั้งแนวตั้งและแนวนอน(เรืองวิทย์ เกษสุวรรณ , 2558 : 205)
หลักการรวมอำนาจปกครองการรวมอำนาจปกครองเป็นวิธีการหนึ่งในการ
จัดการปกครองประเทศที่มีการรวมอำนาจในการปกครองประเทศทั้งหมดไว้ที่ “ส่วนกลาง” คือ กระทรวง ทบวง กรม ของรัฐ และมีเจ้าหน้าที่ของส่วนกลางซึ่งขึ้นต่อกันตามลำดับชั้นการบังคับ บัญชาเป็นผู้ดำเนินการปกครองตลอดอาณาเขตของประเทศ การรวมอำนาจปกครองมีลักษณะ สำคัญสามประการ คือ มีการรวมกำลังในการบังคับต่างๆ คือ กำลังทหารและกำลังตำรวจให้ขึ้นต่อ ส่วนกลาง มีการรวมอำนาจวินิจฉัยสั่งการไว้ที่ส่วนกลางและมีลำดับชั้นการบังคับบัญชาเจ้าหน้าที่การรวมอำนาจการปกครองสามารถจำแนกได้ 2 แบบ คือ การรวมศูนย์อำนาจการปกครอง (concentration) และการกระจายการรวมศูนย์อำนาจการปกครอง (deconcentration)
การรวมศูนย์อำนาจการปกครอง    ได้แก่
การปกครองภายในประเทศ รูปแบบหนึ่งที่กำหนดให้อำนาจในการตัดสินใจทั้งหลายที่เกี่ยวกับการปกครองประเทศหรือเกี่ยวกับ การจัดทำบริการสาธารณะเป็นของส่วนกลางโดยไม่มีการมอบอำนาจในการตัดสินใจในบางเรื่องไป
ให้แก่เจ้าหน้าที่ของส่วนกลางที่ถูกส่งไปประจำอยู่ในภูมิภาค การปกครองประเทศด้วยวิธีการรวมศูนย์ อำนาจการปกครองนี้เป็นการปกครองประเทศที่ “สร้างภาระ” ให้กับส่วนกลางเป็นอันมาก เพราะส่วนกลางจะต้องเป็นผู้ดำเนินการด้วยตนเองทุกเรื่องที่เกี่ยวข้องกับการปกครองและการจัดทำ บริการสาธารณะซึ่งมีอยู่เป็นจำนวนมาก

หลักการกระจายอำนาจปกครอง”
การกระจายอำนาจปกครองเป็นอีกวิธีการ หนึ่งในการจัดการปกครองประเทศที่รัฐมอบอำนาจการปกครองบางส่วนให้กับองค์กรอื่นนอกจาก องค์กรของส่วนกลางเพื่อจัดทำบริการสาธารณะบางอย่างโดยให้มีความเป็นอิสระ (autonome) ใน การดำเนินการและไม่อยู่ในการบังคับบัญชาของส่วนกลาง แต่จะอยู่ภายใต้การกำกับดูแล (tutelle)ของส่วนกลางการกระจายอำนาจปกครองประกอบด้วยลักษณะสำคัญห้าประการ คือ มีการแยกหน่วยงาน ออกไปเป็นองค์กรนิติบุคคลจากส่วนกลาง มีการเลือกตั้งสภาท้องถิ่น และผู้บริหารท้องถิ่น มี ความเป็นอิสระในการปกครองตนเอง มีเจ้าหน้าที่ของตนเอง และประการสุดท้ายคือ มีงบประมาณ และรายได้เป็นของตนเอง
การกระจายอำนาจปกครองสามารถจำแนกได้ 2 แบบ คือ การกระจายอำนาจทางพื้นที่และ การกระจายอำนาจทางกิจการ
      การกระจายอำนาจทางพื้นที่ หรืออีกนัยหนึ่งที่เรียกกันว่า การกระจาย มีที่มาจากแนวความคิดทางการเมืองซึ่งเน้นความสำคัญของการเลือกตั้ง อำนาจทางเขตแดน มีที่มาจ โดยเห็นว่าหากเจ้าหน้าที่ที่ทำการบริหารหรือปกครองท้องถิ่นได้รับการแต่งตั้งจากส่วนกลาง ก็จะ เป็นการปกครองแบบรวมอำนาจ (centralisation) มิใช่การกระจายอำนาจ (decentralisation)ดังนั้น การกระจายอำนาจทางพื้นที่จึงต้องมีการจัดตั้งองค์กรปกครองทางเขตแดน เช่น องค์กร ปกครองส่วนท้องถิ่น มีการเลือกตั้งผู้บริหาร มีเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นที่เป็นอิสระจากส่วนกลางไม่อยู่ ภายใต้การบังคับบัญชาของส่วนกลาง แต่จะอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของส่วนกลาง องค์กรปกครอง ส่วนท้องถิ่นก็จะจัดทำกิจกรรมต่างๆ ด้วยตนเองและมีงบประมาณของตนเพื่อใช้ในการจัดทำกิจกรรม เหล่านั้น
        การกระจายอำนาจทางกิจการ หรืออีกนัยหนึ่งที่เรียกกันว่า การ กระจายอำนาจทางบริการ เป็นวิธีการกระจายอำนาจโดยมอบบริการสาธารณะอย่างใดอย่างหนึ่ง ให้องค์การซึ่งมิได้อยู่ในสังกัดของส่วนกลางรับไปจัดทำด้วยเงินทุนและเจ้าหน้าที่ขององค์การนั่นเอง บริการสาธารณะที่แยกมาจัดทำนั้นอาจเป็นบริการสาธารณะทางด้านเศรษฐกิจ สังคม กีฬา หรือ วัฒนธรรม วิธีการกระจายอำนาจทางกิจการนี้ไม่ใช่การกระจายอำนาจปกครอง แต่เป็นการ “มอบ ให้องค์การของรัฐบาลไปจัดทำบริการสาธารณะโดยแยกออกมาเป็นนิติบุคคลต่างหากจากรัฐ มีทรัพย์สินของตนเองและมีผู้บริหารของตนเอง โดยนิติบุคคลกระจายอำนาจนี้จะต้องอยู่ภายใต้ การกำกับดูแลของรัฐเช่นกันแนวความคิดและทฤษฎีที่เกี่ยวข้องกับการจัดการปกครองส่วนท้องถิ่นที่กล่าวมา ข้างต้นทั้งหมดนั้น เป็นสิ่งที่นำมาใช้กันในประเทศต่างๆ เพื่อจัดระเบียบราชการบริหารภายใน ประเทศ โดยหากประเทศใดที่สภาพพลเมืองยังไม่มีความรู้ความสามารถในการปกครองตนเองได้ ก็จะใช้หลักการรวมอำนาจปกครอง ในทางตรงข้ามหากประชาชนมีความรู้ความสามารถที่จะปกครองตนเองได้ ก็จะใช้หลักการกระจายอำนาจปกครองสำหรับประเทศไทยนั้นแม้จะมีการจัดระบบการปกครองส่วนท้องถิ่นมาเป็นเวลา ร้อยปีเศษแล้วก็ตาม แต่ก็ปรากฏว่าเป็นการกระจายอำนาจแต่เพียงเล็กน้อย เพิ่งจะมีการกระจาย อำนาจการปกครองอย่างสมบูรณ์แบบดังที่บัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญฉบับปี พ.ศ. 2540 นี่เอง

หลักการแบ่งอำนาจ
นอกจากหลักการรวมอำนาจปกครองและหลักการกระจาย อำนาจปกครองแล้ว ยังมีหลักของการจัดระเบียบบริหารราชการแผ่นดินอีกหลักหนึ่งซึ่งเป็นหลักที่ แทรกอยู่ในหลักการรวมอำนาจการปกครองดังที่ได้กล่าวไปบ้างแล้วข้างต้นคือหลักการแบ่งอำนาจปกครอง
(deconcentration)
หลักดังกล่าวเป็นหลักที่ใช้กันอยู่บ้างในบางรัฐ
หลักการแบ่งอำนาจ การปกครองนี้ถูกนำมาใช้กับรูปแบบของรัฐที่มีการจัดระเบียบบริหารราชการแผ่นดินด้วย หลักการรวมอำนาจที่ประสบปัญหาในการดำเนินงาน ด้วยเหตุที่ว่าการรวมอำนาจการ ปกครองไว้ที่ส่วนกลางทั้งหมดย่อมทำให้การดำเนินการต่างๆ ของรัฐเป็นไปอย่างไม่ทั่วถึงอย่างเท่า เทียมกันทั้งประเทศและในบางครั้งก็เป็นไปอย่างล่าช้า จึงได้มีการขยายหลักการรวมอำนาจ การปกครองออกไปเป็นการแบ่งอำนาจการปกครองให้ส่วนภูมิภาค โดยมีการมอบอำนาจ ในการวินิจฉัยสั่งการบางส่วนให้แก่เจ้าหน้าที่ของส่วนกลางที่ออกไปประจำในการปกครองต่างๆของประเทศ แต่เจ้าหน้าที่นั้นยังคงเป็นเจ้าหน้าที่ของส่วนกลางและอยู่ภายใต้การบังคับบัญชา ของส่วนกลาง การแบ่งอำนาจจึงเป็นส่วนหนึ่งของหลักการรวมอำนาจปกครอง ไม่ใช่เป็นการกระจายอำนาจปกครอง
(นันทวัฒน์ บรมานันท์. 2560 : 61-63
การบริหารราชการส่วนภูมิภาคนี้ ใช้หลักการแบ่งอำนาจ ( Deconcentration)  คือการที่รัฐบาลกลางได้มอบอำนาจในการตัดสินใจสำหรับการปฏิบัติราชการในบางเรื่องให้แก่เจ้าหน้าที่ของรัฐบาลกลางที่ถูกส่งไปประจำในส่วนภูมิภาค แต่เจ้าหน้าที่ตัวแทนส่วนกลางนั้นยังอยู่ภายใต้การบังคับบัญชาของรัฐบาลกลาง และหลักการแบ่งอำนาจต้องใช้ควบคู่กับหลักการรวมศูนย์อำนาจ
ส่วนการกระจายอำนาจมีข้อแตกต่าง คือ
การบริหารส่วนท้องถิ่น ดำเนินการโดยใช้หลักการกระจายอำนาจ (Decentralization) คือ การที่รัฐบาลกลางได้โอนหรือมอบอำนาจการปกครองบางส่วนให้แก่องค์กรอื่นนอกจากองค์กรหรือหน่วยงานราชการส่วนกลาง เพื่อดำเนินการจัดทำบริการสาธารณะบางอย่างได้โดยอิสระตามที่กฎหมายกำหนด ส่วนกลางจะมีหน้าที่เฉพาะเพียงการกำกับ ดูแล เท่านั้น (โกวิท วงศ์สุรวัฒน์ , 2556:109-111)
หลักการแบ่งอำนาจไม่ว่าส่วนกลางจะแบ่งอำนาจหรือมอบอำนาจให้แก่ส่วนภูมิภาคมากน้อยเพียงใด อำนาจที่แท้จริงทั้งหมดยังคงขึ้นอยู่กับส่วนกลาง เพราะการแบ่งอำนาจประชาชนไม่มีโอกาสในการควบคุม กำกับ ตรวจสอบผู้ใช้อำนาจ การควบคุมกำกับและตรวจสอบการใช้อำนาจของระบบบริหารส่วนภูมิภาคเป็นของส่วนกลาง ตรงกันข้ามกับการกระจายอำนาจซึ่งเป็นเรื่องที่ส่วนกลางยินยอมให้ประชาชนในท้องถิ่นมีอำนาจในการปกครองตนเอง ประชาชนมีอำนาจในการกำหนดผู้บริหารของท้องถิ่นโดยตรง โดยผ่านกระบวนการเลือกตั้ง และผู้บริหารท้องถิ่นจะมีหน้าที่ในการนำเสนอปัญหาและความต้องการของประชาชนในท้องถิ่นให้สภาท้องถิ่นเป็นผู้พิจารณาให้สอดคล้องกับความต้องการของประชาชน
(ศิริพร เชาวลิต,2559 : 10)
    สรุป
ความแตกต่างระหว่านหลักการแบ่งอำนาจปกครองกับหลักการกระจายอำนาจปกครอง
- ด้านเจ้าที่หน้าขององค์กร
- ด้านการควบคุมบังคับบัญชาและการกำกับดูแล

บรรณานุกรม