Từ khi con người biết cất lên tiếng nói của tâm hồn, văn học đã trở thành người bạn đồng hành trên hành trình khám phá bản thân và thế giới. Mỗi thời đại qua đi, văn học không chỉ ghi lại hiện thực của cuộc sống mà còn lưu giữ và trăn trở về số phận, giá trị và ý nghĩa tồn tại của con người. Bởi vậy, có ý kiến cho rằng "Lịch sử văn học là lịch sử con người đi tìm lời giải cho những câu hỏi lớn của cuộc đời."

Giải thích: "Lịch sử văn học là lịch sử con người đi tìm lời giải cho những câu hỏi lớn của cuộc đời"

- "Lịch sử văn học" là quá trình hình thành, phát triển của văn học qua các thời đại

- "Lịch sử con người" là hành trình nhận thức, khám phá chính mình và thế giới

- "Những câu hỏi lớn của cuộc đời" là những vấn đề muôn thuở, khiến các nhà văn, con người phải trăn trở

- "Đi tìm lời giải" không phải là hành trình tìm kiếm rồi đưa ra một đáp án duy nhất. Văn học bằng hình tượng nghệ thuật, gợi mở nhiều cách hiểu và nhiều con đường sống

=> Đúc kết: Văn học luôn lấy con người làm trung tâm, phản ánh những trăn trở sâu xa về số phận và ý nghĩa tồn tại, từ đó giúp con người nhận thức bản thân, hướng đến cái Chân – Thiện – Mĩ

Luận điểm 1: Văn học luôn đặt ra những câu hỏi lớn về con người và cuộc sống

- Mỗi tác phẩm chân chính đều bắt nguồn từ những vấn đề cốt lõi của đời sống chứ không chỉ kể một câu chuyện

- Nhà văn khám phá bản chất con người trong những hoàn cảnh khác nhau để đặt ra câu hỏi về nhân cách, lẽ sống, số phận

- Những câu hỏi ấy tồn tại ở mọi thời đại nên văn học luôn có sức sống lâu bền

- Dc: Chí Phèo (Nam Cao): Điều gì khiến một con người bị tước mất quyền làm người? Liệu con người còn có cơ hội trở về với lương thiện?

Luận điểm 2: Văn học không áp đặt chân lí mà gợi mở những câu trả lời giàu tính nhân văn

- Nhà văn không đưa ra đáp án về cách sống tuyệt đối mà để người đọc tự suy ngẫm và chiêm nghiệm

- Những đáp án của văn học luôn hướng con người đến tình yêu thương, lòng nhân ái và khát vọng sống tốt đẹp

- Mỗi thời đại có cách trả lời khác nhau nhưng đều xuất phát từ giá trị tất yếu bên trong con người

Dc: Vợ nhặt (Kim Lân) trong bối cảnh đói khổ của nạn đói năm 1945, tình người và niềm tin vẫn giúp con người vượt lên hoàn cảnh

Luận điểm 3 Chính hành trình không ngừng đi tìm lời giải ấy làm nên giá trị và sức sống của văn học.

- Những câu hỏi về con người không bao giờ cũ nên các tác phẩm lớn luôn được đọc lại qua nhiều thế hệ

- Mỗi độc giả, mỗi thời đại đều có thể tìm thấy trong văn học một cách lí giải mới cho cuộc sống.

- Văn học góp phần bồi dưỡng nhân cách, hoàn thiện nhận thức và định hướng lối sống

- Dc: Chiếc thuyền ngoài xa (Nguyễn Minh Châu) Nó buộc người đọc suy ngẫm về mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc sống, giữa cái đẹp và sự thật, giữa cái nhìn bề ngoài và bản chất con người

PĐ/MR

- Không phải mọi tác phẩm đều đặt ra và giải quyết được những câu hỏi lớn của cuộc đời, có những tác phẩm hời hợt, chạy theo giải trí đơn thuần, sẽ khó tồn tại bền vững qua từng thời địa

- Văn học không có vai trò chỉ điểm, coi bói và chỉ ra cách sống một các tuyệt đối, người đọc cần tiếp nhận bằng tư duy của chính mình và trải nghiệm cá nhân để ngộ ra những chân lí

- Người nghệ sĩ phải có những va đập với cuộc sống và con người thì tác phẩm mới có sức lay động, chạm đến bạn đọc

KB:

Suy cho cùng, những tác phẩm lớn không chỉ phản ánh hiện thực mà còn mở ra những cuộc đối thoại về con người và cuộc sống, giúp mỗi thế hệ tự tìm thấy câu trả lời cho chính mình. Bởi thế, khi cuộc đời còn đặt ra những câu hỏi về lẽ sống, văn học vẫn sẽ tiếp tục đồng hành với con người như một ngọn đuốc soi sáng tâm hồn và nâng đỡ những giá trị đẹp đẽ

Dẫn dắt. Nêu nhận định.

Giới thiệu luận đề: Lịch sử văn học chính là hành trình nhận thức về con người. Những "lời giải" mà văn học đưa ra không phải đáp án cuối cùng, mà là quá trình đối thoại không ngừng giữa con người với cuộc đời.

II. Thân bài:

1. Giải thích:

• Lịch sử văn học: sự phát triển nối tiếp của các văn học qua từng thời kỳ, giai đoạn. => Lịch sử của tư tưởng, tâm hồn, khát vọng con người. Mỗi giai đoạn là một dấu mốc về các con người nhìn nhận trong thời đại đó.

• Những câu hỏi lớn của cuộc đời: những câu hỏi bản thể: sống để làm gì?, điều gì làm nên phẩm giá?, thế nào là sống có ý nghĩa?, … => Những câu hỏi không có đáp án duy nhất mà mỗi thời đại đều phải đối diện.

• Đi tìm lời giải: Không phải tìm đáp án tuyệt đối. => Văn học đặt vấn đề, khám phá, tranh luận, gợi mở. Hai tác phẩm là hai câu trả lời khác nhau.

2. Phân tích:

2.1 Văn học bắt nguồn từ con người, lấy con người làm trung tâm:

Văn học hướng đến khám phá thế giới nội tâm, số phận và ý nghĩa tồn tại của con người.

Trung tâm của văn học luôn là con người với những khát vọng, bi kịch và lựa chọn của mình.

Những tác phẩm lớn không chỉ kể chuyện, phía sau câu chuyện là câu hỏi lớn:

• Vợ nhặt (Kim Lân): kể chuyện Tràng lấy vợ => Điều gì giúp con người không tuyệt vọng khi sống cùng nạn đói? => Tình thương, mái ấm, khát vọng sống mãnh liệt.

• Đôi mắt (Nam Cao): cuộc trò chuyện giữa Hoàng và Độ về văn nghệ => Người cầm bút nhìn đời bằng con mắt như thế nào? => Cái nhìn nhân văn, tin vào con người, hòa mình vào cộng đồng.

=> Lịch sử văn học thực chất là lịch sử của quá trình con người không ngừng nhận thức về chính mình, liên tục đặt ra và tìm kiếm lời giải cho những vấn đề cốt lõi của sự tồn tại.

2.2 Lời giải của văn học thay đổi qua từng thời kỳ:

Lịch sử văn học phát triển ⇔ Lịch sử con người luôn thay đổi.

Mỗi thời đại là những vấn đề mới.

Nhà văn luôn đối thoại với những vấn đề cấp thiết của thời đại mình đang sống.

• Văn học trung đại: con người sống thế nào để đúng với đạo lý, yêu nước trung dân? => thương người là nền tảng của nhân tính.

• Văn học hiện thực: điều gì khiến con người dần tha hóa? => Hiện thực xã hội.

• Văn học cách mạng: con người làm gì để vượt lên sau mất mát? => Lý tưởng và lòng yêu nước.

• Văn học sau 1975: điều con người phải đối mặt sau chiến tranh? => Sự cô đơn, khủng hoảng giá trị, nghịch lý trong đời sống.

=> Lịch sử văn học không chỉ phản ánh sự thay đổi của hình thức nghệ thuật mà sâu xa hơn là phản ánh sự phát triển trong nhận thức của nhân loại về con người và cuộc sống.

2.3 Giá trị lớn nhất của văn học không phải đưa ra đáp án, mà làm con người biết tự đặt câu hỏi:

Văn học thuyết phục con người bằng hình tượng nghệ thuật, cảm xúc và trải nghiệm sống.

Một tác phẩm càng lớn thì càng mở ra nhiều tầng ý nghĩa.

Chính khả năng đối thoại ấy làm nên sức sống lâu bền của văn học.

• Nỗi buồn chiến tranh (Bảo Ninh): Chiến tranh để lại điều gì trong tâm hồn con người?  => Qua những hồi ức đứt gãy của Kiên, người đọc cảm nhận đồng thời sự vinh quang, mất mát, tình yêu, nỗi cô đơn và những ám ảnh không thể xóa nhòa. => Mỗi người đọc có thể tìm thấy một cách lý giải khác nhau về chiến tranh, hòa bình và giá trị của sự sống.  

=> Văn học không áp đặt con người phải nghĩ gì, mà giúp con người biết đặt câu hỏi, biết hoài nghi, biết suy ngẫm và từng bước hoàn thiện nhận thức về bản thân cũng như cuộc sống.

3. Bàn luận mở rộng:

Mỗi nhà văn chỉ đưa ra một "lời giải", nhưng lịch sử văn học là cuộc đối thoại giữa vô số lời giải.

Các tác phẩm không phủ định hoàn toàn lẫn nhau mà cùng đối thoại, bổ sung, phản biện để mở rộng nhận thức của con người.

Chỉ những tác phẩm dám đặt ra những vấn đề bản chất của con người, mang giá trị nhân văn và có sức đối thoại với nhiều thế hệ mới trở thành một phần của lịch sử văn học.

Giá trị của một tác phẩm lớn không nằm ở việc đưa ra đáp án đúng nhất, mà ở khả năng khơi gợi suy tư, mở rộng nhận thức và thôi thúc con người tiếp tục đối thoại với chính mình cũng như với cuộc đời.

=> Lịch sử văn học là một cuộc đối thoại xuyên thời đại, nơi mỗi nhà văn góp thêm một "lời giải", chứ không khép lại bằng một chân lý duy nhất.

4. Liên hệ:

Nhà văn:

• Sống sâu sắc với thời đại.

• Dũng khí bảo vệ sự thật.

• Khát vọng tìm tòi, sáng tạo.

Người đọc: Đọc để hiểu:

• Hiểu người

• Hiểu mình

• Hiểu đời.

=> Mỗi lần đọc một tác phẩm hay là một lần con người trưởng thành trong nhận thức và nhân cách.

III. Kết bài:

- Mỗi tác phẩm lớn là một tiếng nói riêng, góp phần vào cuộc đối thoại xuyên thời đại về những giá trị cốt lõi như tự do, tình yêu, công lý, hạnh phúc và phẩm giá con người.

- Dù thời đại có đổi thay, những câu hỏi về con người vẫn luôn tồn tại, và văn học vẫn tiếp tục là người bạn đồng hành trên hành trình khám phá ý nghĩa của sự sống và làm người.

Có ý kiến cho rằng: "Văn học là nhân học." Từ khi xuất hiện đến nay, văn học luôn gắn bó với con người, phản ánh cuộc sống và hành trình khám phá chính con người. Bởi vậy, nhận định: "Lịch sử văn học là lịch sử con người đi tìm lời giải cho những câu hỏi lớn của cuộc đời" đã khẳng định đúng bản chất và sứ mệnh của văn học. Qua mỗi thời đại, mỗi tác phẩm, văn học không chỉ tái hiện hiện thực mà còn đặt ra những vấn đề lớn về lẽ sống, hạnh phúc, công lí, tình yêu, cái đẹp và ý nghĩa tồn tại của con người.

2. Thân bài

2.1

- Lịch sử văn học: Là toàn bộ quá trình hình thành và phát triển của văn học từ văn học dân gian, trung đại đến hiện đại.

Đó không chỉ là sự nối tiếp của các tác phẩm mà còn là sự vận động của tư tưởng, quan niệm nghệ thuật và cách nhìn về con người.

- Những câu hỏi lớn của cuộc đời: Do là những câu hỏi thường không nhất thiết yêu cầu đưa ra một câu trả lời nhất định. Cái quan trọng là giá trị, là thứ mà con người hướng tới, đi tìm nó.

- Đi tìm lời giải: Thông qua các hình tượng văn học, người đọc có cho mình nhiều suy ngẫm. Kèm với đó, văn học không áp đặt trong một khuôn khổ nhất định.

2.2 Văn học lấy con người làm đối tượng phản ánh và khám phá thế giới quan:

- Văn học lại đi sâu vào đời sống tinh thần của con người: cảm xúc, khát vọng, nhân cách, số phận và những mối quan hệ xã hội.

- Mỗi tác phẩm lớn đều đặt ra những vấn đề có ý nghĩa nhân sinh và thôi thúc người đọc suy nghĩ về cách sống, cách ứng xử cũng như giá trị của bản thân.

=> Ví dụ: Trong Truyện Kiều, Nguyễn Du đặt ra câu hỏi "Giá trị của một người được tạo nên từ điều gì?" => Gửi gắm rằng giá trị đích thực của con người không nằm ở tài năng hay nhan sắc mà ở nhân cách và tấm lòng.

2.3 Văn học phản ánh hiện thực và trả lời những vấn đề của thời đại:

- Mỗi giai đoạn lịch sử đều đặt ra những vấn đề mới và những câu hỏi mới đối với con người.

- Phản ánh những vấn đề của thời đại nên lịch sử văn học cũng là lịch sử con người không ngừng tìm kiếm câu trả lời cho những trăn trở của cuộc sống.

=> Ví dụ: Trong Chí Phèo, Nam Cao đặt ra câu hỏi: Điều gì khiến một con người đánh mất nhân tính? => Tác phẩm cất lên tiếng nói đòi quyền được sống, được làm người cho những số phận bị áp bức.

2.4 Văn học có khả năng cảm hóa và giáo dục con người:

- Qua những số phận, những bi kịch hay những vẻ đẹp của con người, văn học giúp người đọc biết yêu thương, biết sẻ chia, biết đấu tranh chống lại cái ác và hướng tới cái thiện.

- Văn học trở thành người bạn đồng hành của con người trong hành trình nhận thức bản thân và hoàn thiện nhân cách.

=> Ví dụ: Trong Vợ nhặt, hành động Tràng "nhặt" vợ, sự bao dung của bà cụ Tứ và khát vọng hướng tới tương lai đã khẳng định sức mạnh của tình người => Tác phẩm gợi cho người đọc bài học về lòng nhân ái, sự sẻ chia và niềm tin vào cuộc sống.

=> Mỗi tác phẩm văn học không chỉ phản ánh hiện thực mà còn là một cách nhà văn đi tìm và gợi mở lời giải cho những câu hỏi lớn về con người và cuộc sống. Chính điều đó làm nên giá trị bền vững của văn học qua mọi thời đại.

3. Bàn luận mở rộng:

- Văn học không phải là một hệ thống chân lí bất biến hay một cuốn sách đưa ra đáp án duy nhất cho mọi vấn đề của cuộc sống.

- Mỗi nhà văn, từ trải nghiệm, vốn sống và quan niệm nghệ thuật của mình, sẽ có cách lí giải riêng về con người và thế giới.

=> Văn học không khép lại những vấn đề của cuộc sống mà luôn mở ra những cuộc đối thoại mới, để mỗi thế hệ người đọc tiếp tục suy ngẫm, chiêm nghiệm và tự tìm cho mình lời giải phù hợp.

4. Kết bài:

- Qua từng thời đại, văn học không ngừng khám phá con người, phản ánh hiện thực và gợi mở những suy ngẫm về hạnh phúc, công lí, nhân phẩm, tình yêu và lẽ sống.

- Dù không đưa ra những đáp án tuyệt đối, mỗi tác phẩm chân chính đều góp thêm một tiếng nói vào hành trình nhận thức và hoàn thiện con người.

- Văn học là ngọn đèn soi sáng tâm hồn, giúp con người biết yêu thương, sống có trách nhiệm và hướng đến những giá trị chân – thiện – mỹ.

- Văn học luôn có sức sống bền vững và đồng hành cùng nhân loại qua mọi thời đại.

"Văn học đi sâu vào số phận cá nhân" Nhà văn tập trung khám phá cuộc đời, hoàn cảnh, bi kịch, tâm hồn, khát vọng và những biến động tinh thần của từng con người cụ thể

"Chạm tới những giá trị nhân loại" Từ câu chuyện của một cá nhân, văn học làm sáng tỏ những vấn đề mang ý nghĩa phổ quát như: tình yêu, hạnh phúc, tự do, công bằng, nhân phẩm, lòng nhân ái, chiến tranh, hòa bình

=> Đúc kết: Con đường để văn học đạt tới tính nhân loại không phải bằng cách nói những điều to lớn, chung chung mà bằng việc khám phá thật sâu số phận của từng con người

Luận điểm 1 Văn học luôn lấy con người cá thể làm trung tâm phản ánh.

- Mọi giá trị nhân loại đều được biểu hiện qua cuộc sống của con người.

- Không có nhân loại trừu tượng mà chỉ có những con người cụ thể.

- Vì vậy, muốn hiểu con người nói chung phải bắt đầu từ từng số phận riêng.

Dc Đời thừa (Nam Cao)

- Hộ là bi kịch của người trí thức.

- Xung đột giữa lí tưởng nghệ thuật và gánh nặng cơm áo.

- Từ số phận Hộ, Nam Cao đặt ra vấn đề: làm thế nào để con người không đánh mất nhân cách và lí tưởng sống.

Luận điểm 2 Càng khám phá chiều sâu tâm hồn, văn học càng phát hiện những giá trị phổ quát của con người.

- Mỗi con người đều có những khát vọng giống nhau về yêu thương, hạnh phúc, tự do

- Khi nhà văn diễn tả chân thực những cảm xúc ấy, tác phẩm vượt qua ranh giới thời đại và quốc gia.

Dc Vợ chồng A Phủ (Tô Hoài)

- Tô Hoài khám phá số phận của Mị. Một cô gái từng yêu đời nhưng bị cường quyền và thần quyền vùi dập, sống kiếp

Luận điểm 3 Chính những số phận riêng biệt giúp văn học phản ánh những vấn đề lớn của thời đại và nhân loại.

- Một cá nhân có thể đại diện cho cả một lớp người.

- Một bi kịch riêng có thể phản ánh bi kịch của cả xã hội.

- Vì vậy, từ cá nhân, văn học mở rộng thành giá trị phổ quát.

Dc Ông già và biển cả (Ernest Hemingway)

- Từ số phận của một con người bình dị, Hemingway khẳng định chân lí con người có thể bị hủy diệt nhưng không thể bị đánh bại.

Đánh giá:

- Nhận định đã chỉ ra một quy luật, từ cái riêng để đi đến cái chung, từ số phận cá nhân để khám phá bản chất con người và những giá trị phổ quát của nhân loại.

Mở rộng:

- Nhà văn cần khả năng khám phá chiều sâu tâm hồn con người, phát hiện cái phổ quát ẩn chứa trong cái cá biệt. Đồng thời phải có tấm lòng yêu thương con người, nhìn con người bằng cái nhìn nhân văn và niềm tin vào những giá trị tốt đẹp.

1.1 Khái niệm

Số phận cá nhân: cuộc đời, hoàn cảnh, trải nghiệm riêng của mỗi con người.

Giá trị nhân loại: những vấn đề có ý nghĩa phổ quát như tình yêu, tự do, công lí, phẩm giá, hạnh phúc, sự sống, lòng nhân ái..

1.2 Giải thích luận đề

Văn học không hướng đến việc kể thật nhiều câu chuyện mà đi sâu khám phá chiều sâu của một con người.

Từ cái riêng, văn học có thể vươn tới cái chung; từ một số phận, văn học có thể phản ánh cả nhân loại.

2. CM - PT:

2.1 Đi sâu vào số phận cá nhân giúp văn học khám phá bản chất con người:

Mỗi cá nhân chứa đựng bản chất của một thời đại.

Đi sâu vào cá nhân sẽ phát hiện quy luật chung của con người và xã hội.

DC: Chí Phèo (Nam Cao): không chỉ kể về Chí Phèo mà khám phá bi kịch bị tước đoạt quyền làm người. => Đây không còn là bi kịch của riêng mà là vấn đề của xã hội còn bất công.

2.2 Số phận cá nhân chân thực tạo nên sự đồng cảm và sức lan tỏa:

Con người ở mọi thời đại đều có những nhu cầu và cảm xúc chung.

Một số phận chân thực dễ chạm tới trái tim người đọc.

DC: Ông già và biển cả: Từ số phận của một ông lão cô độc, tác phẩm khẳng định phẩm giá và khát vọng vươn lên của con người. 

2.3 Từ cái riêng, văn học vươn tới những giá trị phổ quát:

Từ một con người cụ thể, nhà văn khái quát những quy luật về xã hội, lịch sử và thân phận con người.

Chính khả năng khái quát ấy giúp tác phẩm vượt qua giới hạn của thời đại để có sức sống lâu bền.

DC: Không gia đình: Từ cuộc đời một đứa trẻ nghèo, nhà văn phản ánh hiện thực xã hội và khẳng định giá trị của tình yêu thương, lòng nhân ái. 

3. Phản đề: 

Nếu nhà văn chỉ dừng ở việc kể lại một câu chuyện riêng tư, sa vào cái tôi cá nhân hoặc miêu tả hiện thực một cách hời hợt, tác phẩm sẽ khó tạo nên sự đồng cảm và sức khái quát. 

Văn học cũng cần đặt số phận cá nhân trong mối quan hệ với cộng đồng, lịch sử và thời đại; nếu tách rời bối cảnh ấy, nhân vật sẽ khó trở thành hình tượng có sức sống lâu bền. 

DC: Nhiều tiểu thuyết/truyện mạng chỉ khai thác cảm xúc cá nhân để giải trí. Nhân vật thiếu chiều sâu tâm lý và không phản ánh những vấn đề xã hội. Tác phẩm có thể thu hút nhất thời nhưng khó lâu bền.

- Số phận cá nhân: cuộc đời, hoàn cảnh cụ thể của riêng mỗi người.

- Giá trị nhân loại: những tư tưởng, tình cảm và các vấn đề có ý nghĩa chung đối với con người như tình yêu thương, quyền sống,...

=> Văn học không chỉ phản ánh một số phận hay một hoàn cảnh riêng biệt. Nhà văn khám phá thế giới sâu sắc bên trong và những bi kịch, từ đó phát hiện ra những vấn đề chung, mang tính khái quát của con người.

2. Chứng minh - Phân tích

2.1: Số phận cá nhân là công cụ phản ánh những vấn về chung của xã hội

- Một bộ phận con người nhất định luôn chịu những tác động của xã hội, thời đại

- Qua một hoàn cảnh, văn học có thể nói lên cả một xã hội hoặc một vấn đề luôn tồn tại qua thời gian dài.

VD: Thúy Kiều trong Truyện Kiều là một áng văn tiêu biểu cho những áp bức, bất công mà người phụ nữ phải chịu trong xã hội phong kiến thời bấy giờ.

2.2: Việc khám phá số phận con người giúp khơi dậy sự đồng cảm giữa người với người

- Khi chứng kiến nỗi đau, khát vọng và nhân phẩm của nhân vật văn học, người đọc sẽ phần nào cảm thương, thấu hiểu cho nhân vật.

- Từ việc đồng cảm với một nhân vật cụ thể, sẽ tạo ra nhận thức về những nỗi đau chung của nhân loại.

VD: Chí Phèo dù bị tha hóa nhưng vẫn có cho mình khát vọng sống, được yêu thương và công nhận => nói lên tiếng lòng của những người nông dân thời đó, giúp người đọc hiểu hơn về con người.

2.3: Văn học có khả năng sống mãi theo thời gian và không gian

- Số phận của một nhân vật có thể phụ thuộc vào thời đại, hoàn cảnh cụ thể nhưng tình cảm, tình yêu thương vẫn mang lại nhiều ý nghĩa sâu sắc qua nhiều thế hệ.

VD: dù Truyện Kiều ra đời đã lâu, nhưng nỗi đau và khát vọng hạnh phúc của nàng vẫn khiến người đọc hôm nay đồng cảm, thương xót.

3. Bình luận - Đánh giá

- Một tác phẩm lớn thường mang tính bao quát nhưng cũng có chất riêng của tác giả. Nhà văn nhìn con người không chỉ ở hoàn cảnh bên ngoài mà còn khám phá đời sống nội tâm, nhân phẩm và khát vọng sống của họ.

- Một tác phẩm có sức sống bền bỉ giúp con người nhận ra chính mình nhận ra hoàn cảnh, tâm lí con người

"Cơn mưa cũ" tượng trưng cho hiện thực và con người - đối tượng muôn đời của thơ ca.

Chỉ khi gắn bó với đời sống, thơ mới phản ánh chân thực và lay động lòng người. 

DC: Tràng Giang (Huy Cận): 

“Sóng gợn tràng giang buồn điệp điệp

Con thuyền xuôi mái nước song song” 

 => Từ bức tranh sông nước quen thuộc, Huy Cận không chỉ tái hiện vẻ đẹp thiên nhiên mà còn gửi gắm nỗi cô đơn và tâm trạng của con người trước thời cuộc. 

=> Hiện thực và con người luôn là điểm xuất phát của thơ ca, là "cơn mưa cũ" mà mọi nhà thơ đều phải bắt đầu từ đó. 

LĐ2: Nhà thơ phải nhìn hiện thực bằng "con mắt thời đại" để tạo nên giá trị mới:

Hiện thực có thể quen thuộc nhưng mỗi thời đại đều có cách cảm nhận và lí giải riêng.

Giá trị của thơ nằm ở cách nhìn mới chứ không chỉ ở đề tài mới.

DC: Sóng (Xuân Quỳnh): 

“Dữ dội và dịu êm

Ồn ào và lặng lẽ” 

=> Đề tài tình yêu vốn quen thuộc trong thơ ca, nhưng Xuân Quỳnh đã nhìn nó bằng ý thức của người phụ nữ hiện đại: chủ động bộc lộ cảm xúc, khát khao yêu thương.

=> Chính cách nhìn mới ấy đã làm mới một đề tài cũ, khẳng định giá trị của thơ không nằm ở đề tài mà ở cách nhà thơ cảm nhận và lí giải hiện thực.  

LĐ3: Thơ ca chỉ thực sự có sức sống khi đối thoại được với thời đại và người đọc:

"Con mắt thời đại" giúp tác phẩm phản ánh những vấn đề mà con người đương thời quan tâm.

Nhờ vậy, thơ không chỉ có giá trị ở thời điểm ra đời mà còn có khả năng đồng hành với nhiều thế hệ độc giả.

DC: Đất Nước (Nguyễn Khoa Điềm):

"Đất Nước là nơi anh đến trường
Đất Nước là nơi em tắm." 

=> Nguyễn Khoa Điềm nhìn Đất Nước từ những trải nghiệm đời thường của mỗi con người, thay vì chỉ gắn với lịch sử hay địa lí.

=> Cách nhìn ấy giúp khái niệm Đất Nước trở nên gần gũi, mới mẻ và có sức lay động nhiều thế hệ người đọc.

- Hiện thực là nguồn chất liệu vô tận của thơ ca, những đề tài như thiên nhiên, quê hương, tình yêu, con người luôn được lặp lại qua nhiều thời đại.

- Điều làm nên giá trị của thơ là khám phá, phát hiện những phương diện mới mẻ của hiện thực.

- Sự phát hiện ấy bắt nguồn từ vốn sống, chiều sâu tâm hồn và năng lực cảm thụ tinh tế của người nghệ sĩ.

Dc: Sang thu (Hữu Thỉnh)

"Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về"

- Hữu Thỉnh phát hiện những tín hiệu giao mùa rất bình dị, gần gũi của làng quê (hương ổi, gió se, sương chùng chình), từ đó cách “cảm” thiên nhiệm được làm mới đầy tinh tế qua giác quan của ông

Luận điểm 2 Con mắt thời đại giúp nhà thơ gửi vào hiện thực hơi thở của thời đại và những vấn đề của con người

- Người nghệ sĩ luôn là sản phẩm của thời đại mình sống, chịu sự chi phối của hoàn cảnh lịch sử và ý thức xã hội.

- Mỗi thời đại tạo nên một hệ giá trị, một cảm quan nghệ thuật riêng, từ đó hình thành cách nhìn khác nhau về cùng một hiện thực.

- Thơ không chỉ phản ánh cuộc sống mà còn phản ánh tinh thần của thời đại qua cách cảm, cách nghĩ và tư tưởng của nhà thơ.

Dc: Từ ấy (Tố Hữu)

"Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ
Mặt trời chân lí chói qua tim"

- Lý tưởng cách mạng đã làm thay đổi nhận thức và lẽ sống của Tố Hữu. Qua đó, ông gửi vào bài thơ một hơi thở của thời cách mạng, phản ánh khát vọng dấn thân và lí tưởng sống của thanh niên Việt Nam trước Cách mạng tháng 8

Luận điểm 3 Con mắt thời đại chỉ thực sự tạo nên thơ hay khi được biểu hiện qua phong cách và cái tôi sáng tạo độc đáo của nhà thơ.

- Mỗi nhà thơ cần có một cách nhìn và cách biểu đạt riêng để tránh sự lặp lại của nghệ thuật.

- Cái mới của thơ không chỉ ở nội dung mà còn ở hình tượng, ngôn ngữ, giọng điệu và cấu tứ.

- Phong cách là sự kết tinh giữa cá tính sáng tạo và tinh thần thời đại, tạo nên tiếng nói không thể thay thế của mỗi thi sĩ.

Dc: Tràng giang (Huy Cận)

"Sóng gợn tràng giang buồn điệp điệp

Con thuyền xuôi mái nước song song"

- Bằng cái tôi sáng tạo của Thơ mới, Huy Cận đã thổi vào bức tranh thiên nhiên một nỗi buồn mênh mang, một cảm giác cô đơn, sự chia lìa của con người hiện đại. Qua đó tạo nên một phong cách nghệ thuật riêng, không lẫn với bất kì người nghệ sĩ nào

Đề tài trong văn học gần như không bao giờ cạn kiệt nhưng cũng không hoàn toàn mới.

Điều làm nên giá trị của tác phẩm là khả năng phát hiện những vẻ đẹp, ý nghĩa mới từ hiện thực quen thuộc.

Vì vậy, người nghệ sĩ cần có "con mắt thời đại" để nhìn thấy điều mà người khác chưa nhìn thấy.

VD: Tràng Giang - dù bối cảnh sông nước quen thuộc nhưng Huy Cận đã gửi gắm nỗi cô đơn của con người hiện đại qua cảnh vật ấy.

Luận điểm 2: Nhà thơ phải kế thừa truyền thống nhưng cần sáng tạo để tạo nên giá trị mới, mang đậm tính cá nhân, hợp thời đại

Văn học luôn có sự kế thừa, nhưng nếu chỉ lặp lại khuôn mẫu cũ thì tác phẩm sẽ mất sức sống, mờ nhạt. Người nghệ sĩ cần tiếp thu tinh hoa truyền thống và thổi vào đó hơi thở của thời đại, tạo nên dấu ấn riêng.

VD: Đất nước - Nguyễn Khoa Điềm sử dụng nhiều chất liệu dân gian như truyện cổ tích, ca dao, tục ngữ nhưng không lặp lại cách cảm nhận truyền thống. Ông nhìn Đất Nước từ góc độ của Nhân dân.

Luận điểm 3: Góc nhìn mới giúp phản ánh sâu sắc vẻ đẹp và giá trị của con người qua từng thời đại

Một tác phẩm có không chỉ phản ánh hiện thực mà còn khám phá những vẻ đẹp mới của con người trong từng giai đoạn lịch sử.

VD: Tây Tiến: Đề tài người lính không mới, nhưng Quang Dũng đã xây dựng hình tượng người lính Tây Tiến với vẻ đẹp hào hoa, lãng mạn và bi tráng => góc nhìn ấy đã tạo nên sức sống lâu bền cho bài thơ.

• Nhìn: cái nhìn – cách đánh giá, thể hiện nhân sinh quan, thế giới quan của người viết.

• Con mắt của thời đại: cái nhìn – cách đánh giá của thời đại mà nhà thơ đang sống.

• Cơn mưa cũ: hiện thực cuộc sống – con người.

*Cả câu thơ: Lời khuyên với người sáng tác: phải đánh giá, nhìn nhận cuộc sống – con người bằng cái nhìn, cách đánh giá mới mẻ, mang hơi thở của thời đại.