Στιs 16 Φεβρουαρίου το 1821, στο αρχοντικό των Υψηλαντών στο Κίσνοβο της Ρωσίας, είναι μαζεμένοι οι τέσσερις αδελφοί (Αλέξανδρος, Νικόλαος, Δημήτριος και Γεώργιος) και οι δύο γραμματείς, Γ. Λασσάνης και Γ. Τυπάλδος και γράφουν την προκήρυξη της Επανάστασης.                                                                

                                                                                                            - Ναί, ἀδέρφια, λέει ο Αλέξανδρος , ὅλα τὰ προσφέρομε θυσία πατριωτική, καὶ τὰ δυὸ ἑκατομμύρια, ποὺ ἡ Ὀθωμανικὴ Κυβέρνηση, κατὰ τὴ συνθήκη, θὰ μᾶς πληρώση τὸν ἐρχόμενο Μάη. Δὲν μποροῦμε νὰ περιμένωμε! Ἡ ἑταιρία ἀνακαλύφτηκε! Ἂς προσφέρωμε καὶ τὰ κτήματά μας στὴ Βλαχία· ἀξίζουν ἕξι ἑκατομμύρια. Καὶ τοὺς μισθοὺς ποὺ παίρνομε ἀπὸ τὴ Ρωσία. Ἂς δώσωμε καὶ τοὺς ἴδιους τοὺς ἑαυτούς μας στὸ βωμὸ τῆς Πατρίδας. Ἔτσι θὰ ἐκτελέσωμε τὴν παραγγελία τοῦ πατέρα μας καὶ θὰ πάρωμε ἐκδίκηση γιὰ τὰ βασανιστήρια ποὺ ὑπέφερε ὁ πάππος μας καὶ πέθανε ἀπ’ αὐτά. Ὅλα ἂς τὰ δώσωμε στὴν πατρίδα. Ἂς κινήσωμε τὸν ἱερὸ ἀγώνα. ∆ιάβασε, Λασσάνη, τὴν προκήρυξη.

∆ιαβάστηκε ἡ προκήρυξη καὶ γίνηκε δεχτὴ μὲ μιὰ καρδιά.                                                                             Προτού τεθεί η υπογραφή, ο μονόχειρας Αλέξανδρος λέει «είναι και κάτι άλλο». 

Σηκώθηκε, βγῆκε ἀπὸ τὸ θάλαμο, πέρασε ἀπ’ ἄλλον καὶ μπῆκε ἴσια στῆς μητέρας του. Τὴ βρῆκε μὲ τὸ πιὸ μικρὸ ἀδέρφι, τὸ Γρηγόρη, δεκατεσσάρων χρονῶν ἀγόρι, καθισμένο στὸ πλάϊ της.

Ἀφοῦ προσκύνησε τὰ πολυσέβαστα γεράματα τῆς μάνας, τῆς τρανῆς Ἀρχόντισσας, τῆς ἔδωσε τὸ χέρι καὶ τὴν ἔσυρε σιγὰ στὸ θἀλαμο, ποὺ βρίσκονταν τ’ ἀδέρφια του.«Μητέρα,είπε προς την αρχόντισσα Ελισάβετ, η σωτηρία της πατρίδος πιθανόν να απαιτήσει και την θυσίαν του κτήματός μας της Κοζνίτσας, το οποίο επί σαράντα ακόμα χρόνια θα αποδίδει πενήντα τέσσαρες χιλιάδες ρούβλια τον χρόνον στο σπίτι σου. Προσφέρεις αυτό το κτήμα μητέρα εις την πατρίδα;». Η αρχόντισσα δάκρυσε και είπε: «Εγώ προσφέρω εσάς παιδιά μου και θα λυπηθώ τα δύο εκατομμύρια ρούβλια;». Μετά τα λόγια αυτά της μητέρας του ο Αλέξανδρος Υψηλάντης υπέγραψε την προκήρυξη και κήρυξε την επανάσταση. Η ηθική και υλική συμβολή στον αγώνα της Ελισάβετ ήταν τόση, που ο Αλέξανδρος συγκινημένος είπε στους άλλους φιλικούς : Γράψτε στο τέλος της διακήρυξης «φιλώ το χέρι της μητρός μου».

Όταν έδωσε και τα τελευταία της χρήματα για τον Αγώνα, η Ελισάβετ Υψηλάντη ρωτήθηκε «πώς θα ζούσε αυτή, μια πριγκίπισσα, ως φτωχή», για να δώσει την εξής απάντηση: «Περιμένετε να λυπηθώ τα κτήματα και τα ρούβλια, όταν έχω δώσει πέντε παιδιά για την πατρίδα;». Με τα τελευταία λόγια της επικυρώθηκε η προκήρυξη. Μετά υπέγραψε και ο Αλέξανδρος Υψηλαντης.                                                                    Η Ελισάβετ Υψηλάντη έδωσε τελικά- δηλαδή έθαψε-έξι από τα επτά παιδιά της για την πατρίδα και κλήθηκε να συνεχίσει να ζει με έξι ανοιχτές πληγές μες στα στήθια.

Κείμενο: Αναγνωστικό της Στ Δημοτικού του 1952 και Μωραΐτες εν Χορώ.

 Υ.γ.-Την 30η Σεπτέμβρη,τιμάται η θύμηση των εθνικών μαs ευεργετών. Αυτών που ''δημιούργησαν ''εν πολλοίs  το ''νεώτερο Ρωμαίικο ''μαs. Και καθώs μέσα από τιs ιστορίεs των   ''ευεργεσιών'' ,ξεδιπλώνεται και το ''εθνικό μαs όνειδοs'', θα ''κατατεθούν''  τρείs ''περιπτώσειs που αποτυπώνουν την εθνική μαs χαρμολύπη.
https://www.facebook.com/idiotropoulis/posts/5057155997645544

«Οι περί αυτόν στρατιώται μετεκόμισαν το σώμα του αταράχως εντός του παρατειχίσματος και το πρωί το ανεβίβασαν εις την Ακρόπολιν και το έθαψαν έμπροσθεν του Παρθενώνος. Η γυνή του (Ασημίνα Λιδωρίκη - Γκούρα) έδειξεν επί τω θανάτω του και φρόνησιν και γενναιότητα. Ιδούσα τους στρατιώτας κλαίοντας τοις είπε: Τι κλαίετε, σεις εθανατώσατε τον άνδρα μου λιποτακτούντες. Αν σας τύπτη το συνειδός ως αιτίους της χηρείας μου, αλλάξατε διαγωγήν και μη θελήσετε να φονεύσετε και την γυναίκα του. Κατενύχθησαν οι παρεστώτες επί τοις λεγομένοις, ωρκίσθησαν επί του Ευαγγελίου και της εικόνος του Χριστού να φυλάξωσι πίστιν εις την γυναίκα του αρχηγού των μαχόμενοι και έδωσαν τον όρκον των». 

Σπυρ. Τρικούπης,  «Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως», εκδ. Γιοβάνη,  1968, σελ.74 

Η Ασημίνα Γκούρα αφού τον κοίταξε για λίγα λεπτά, ζήτησε από τους στρατιώτες να δώσουν τον εξής όρκο: 

«Ορκίζομαι να φυλάξω πίστη στη Γκούραινα, να φυλάξω και να υπερασπιστώ το φρούριο μέχρι της τελευταίας μου αναπνοής, να μην κάνω τίποτε που να βλάψει το κάστρο και να θυσιάσω ακόμη και τη ζωή μου για την υπεράσπισή του». Πρώτος ορκίστηκε ο Στάθης Κατσικογιάννης, ύστερα ο Ζαχαρίτσας, ο Μακρυγιάννης και σιγά σιγά όλοι οι στρατιώτες. Τον ίδιο όρκο έδωσε και αυτή και μάλιστα ζήτησε να της δώσουν όπλο για να υπερασπιστεί κι αυτή το κάστρο. Η διαδικασία της ορκωμοσίας κράτησε δύο ώρες. Έτσι σώθηκε η Ακρόπολη από τις λιποταξίες και τις ραδιουργίες…».

Μέχρι η κυβέρνηση να στείλει αντικαταστάτη φρούραρχο, οι στρατιώτες διόρισαν μια επιτροπή «να φυλάξουν την τάξη», και σ’ αυτήν συμπεριέλαβαν και τη σύζυγο του Γκούρα. 

Στρατηγού Μακρυγιάννη Απομνημονεύματα, εκδ. ΕΣΤΙΑ, τόμ. Α, σελ. 142

Η Ασημίνα Λιδωρίκη Γκούρα στη συνέχεια «ζώστηκε το σπαθί και περιπολούσε στα οχυρώματα της Ακρόπολης, ενεθάρρυνε τους πολεμιστές και χορηγούσε κάθε δυνατή βοήθεια στους τραυματίες». 

Κούλα Ξηραδάκη «Γυναίκες του 21», εκδ. Δωδώνη, 1995,  σελ. 161  

Εικόνες: 

Αριστερά η «Ασημίνα Λιδωρίκη  Γκούρα» φωτογραφία από οτ εξώφυλλο του ψηφιοποιημένου βιβλίου της Ευγενίας Ζωγράφου «Ἡ Γκούραινα, ἤτοι, Ἡ γυναίκα τοῡ στρατηγοῡ Γκούρα : πρωτότυπον ἱστορικόν μυθιστόρημα», εκ του τυπογρ. Α. Ζ. Διαλησμά, Εν Αθήναις 1904, Εθνική Βλιοθήκη Ελλάδας

Δεξιά, Η μάχη της Ακρόπολης, 1827, Λάδι σε μουσαμά, Gosse Nicolas-Louis-Francois (Παρίσι 1787-Σονκού 1878), Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου, Φωτογραφικό Αρχείο Εθνικής Πινακοθήκης

https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=3164607570437023&id=100006634323473

 

Γυναίκες του Σουλίου αποκλείονται από ισχυρή τουρκο-αλβανική δύναμη στην απόκρημνη περιοχή του Ζαλόγγου κατά την εκκένωση του οικισμού τους και αυτοκτονούν πέφτοντας από την κορυφή του γκρεμού. Το γεγονός έρχεται ως επίλογος μιας μακράς περιόδου μαχών με μικρά διαλείμματα ειρήνης. Ο Αλή πασάς Τεπελενλί των Ιωαννίνων προσπάθησε πολλές φορές να ελέγξει ή και να καταστρέψει το Σούλι, το συγκρότημα χωριών στις απόκρημνες κορυφές των βραχωδών ορέων της Κεντρικής Ηπείρου αλλά ωρίς αποτέλεσμα. Το Σούλι κατοικείτο από ικανούς και ολιγάρκεις κατοίκους και κατείχε θέση φύσει οχυρή πάνω σε βουνά γυμνά και γεμάτα από στενά περάσματα και χαράδρες ιδανικές για ενέδρα. Είχε ένα μεινέκτημα: την έλλεψη εφοδίων. Το 1802, ο Αλή εκμεταλεύτηκε τη διαμάχη Τζαβελαίων και Μποτσαραίων για την πρωτοκαθεδρία στο Σούλι προσεγγίζοντας τον Κίτσο Μπότσαρη υποσχόμενος τη θέση του Φώτου Τζαβέλα. Αποτέλεσμα ήταν να φύγουν κι οι δυο χολωμένοι από το Σούλι αφήνοντάς το ακέφαλο την κρίσιμη ώρα. Καταλαμβάνοντας και το χωριό Αβαρίκο, ο κλοιός γύρω από τα χωριά του Σουλίου έκλεισε κι η πείνα ανάσκασε τον Δεκέμβριο του 1803 τους Σουλιώτες σε διαπραγματεύσεις. Η συμφωνία με τον Αλή ήταν να παραδοθούν οι Σουλιώτες με όρο να μην τους πειράξει αλλά εγκαταλείποντας τις πατρογονικές εστίες τους. Το Σούλι δεν έπρεπε να κατοικηθεί ποτέ ξανά για να μην αποτελέσει εστία και παράδειγμα αντίστασης κατά της εξουσίας του Αλή ποτέ στην Ήπειρο. Αρκετοί Σουλιώτες διάλεξαν τη φυγή διαφεύγοντας χωρίς να θέσουν την τύχη τους στη διάθεση του Τεπελενλί. Άλλοι ακολούθησαν το γράμμα της συμφωνίας φεύγοντας με τα όπλα τους υπό την επιτήρηση των στρατιωτών του Αλή. 

Μια μικρή ομάδα υπό τον καλόγερο Σαμουήλ κλείστηκε στο Κούγκι και ανατινάχτηκαν μαζί με τους Τούρκους διώκτες τους. Ο Αλή θεώρησε το γεγονός ως μέγιστη πράξη περιφρόνησης και χρησιμοποιώντας το ως πάτημα διέταξε τους άνδρες του να επιτεθούν και να εξοντώσουν τους ειρηνικά πορευόμενους προς Πάργα και προς Ζάλογγο. Η ομάδα της Πάργας πολέμησε και κατόρθωσε με θυσίες να διασπάσει τον κλοιό και να φτάσει στην παραθαλάσσια πόλη αλλά οι Πάγιοι φοβούμενοι την οργή του Αλή τους δέχτηκαν προσωρινά.

Οι Σουλιώτες κατέφυγαν στην γειτονική Κέρκυρα. Η ομάδα του Ζαλόγγου δέχτηκε κι αυτή ισχυρή πίεση και αποκλείστηκε πλήρως. Μια ομάδα  διέφυγε ανοίγοντας σάρκινο δρόμο αλλά οι περισσότεροι από τις 100 περίπου οικογένειες έπεσαν από τα τουρκικά και αλβανικά πυρά. Μια μικρή ομάδα αναφέρεται πως επέλεξε να καταφύγει σε υψηλότερη κορυφή όπου αποκλεισμένη αποφάσισε να πέσει από τα βράχια παρά να υπομείνει τα βασανιστήρια και την ταπείνωση της αιχμαλωσίας. Η είδηση της αυτοθυσίας των γυναικών που παρέσυραν μαζί και τα παιδιά τους (αναφέρονται από 22 έως 57 που μπορεί να δηλώνουν την διαφορά ενηλίκων και ανηλίκων), τραγική στη φύση της, έγινε γνωστή στους φιλελληνικούς κύκλους της Ευρώπης και προκάλεσε αίσθηση. Ομόριζη είναι και η διήγηση πως οι γυναίκες έδωσαν θάρρος στις καρδιές τους με έναν χορό πριν πηδήξουν στο κενό. Ο χορός του Ζαλόγγου επιβιώνει σαν τραγούδι και χορός στα ελληνικά και στα αλβανικά. 

Δύο ρομαντικοί πίνακες του ζωγράφου Ary Scheffer αποτυπώνουν το γεγονός, το οποίο καταγράφηκε από δύο Ευρωπαίους αυτόπτες μάρτυρες: τον Πρώσσο διπλωμάτη στα Ιωάννινα Γιάκομπ Μπάρτολντυ, που αναφέρεται στο γεγονός χωρίς να μιλάει για τον χορό και τον Σουλεϊμάν αγά, αξιωματικό του Αλή Πασά που αφηγήθηκε τα γεγονότα στον εξισλαμισμένο Γάλλο στρατιωτικό στην αυλή του Αλή, Ιμπραήμ Μανσούρ Εφέντι ο οποίος μετέφερε τις εντυπώσεις του αναφέροντας κάτι σαν χορό στην αφήγησή του. 

Φωτο:(Εικονιζόμενες: Κατερίνα Μαραγιάννη, Αλεφαντώ Μόσχω , Τόνια Μπαρμποπούλου, Μαρία Σαγώνα, Ελένη Πολονύφη, Πέπη Πολονύφη και οι μικρές Ιωάννα και Σταυρούλα Χασάπη, μέλη του Συλλόγου Αναβίωσης Απογόνων Σουλιωτών Ναυπακτίας «ΕΠΑΧΤΟΣ»)

Η Πανώρεια ήταν σύζυγος του πάμπλουτου Αϊβαλιώτη εμπόρου Κώστα Χατζηκώστα. Φημιζόταν, όχι μόνο για τα πλούτη της αλλά και για την ομορφιά της. Τον άντρα της και τα παιδιά της, τους έσφαξαν μπρος τα μάτια της οι Τούρκοι. Η οδύνη σάλεψε το λογικό της όμως κατάφερε να σωθεί και να βρεθεί στα Ψαρά, γι’ αυτό ονομάστηκε Ψαροκώσταινα.

Η Πανώρεια σύντομα άφησε τα Ψαρά ακολουθώντας τον ομοιοπαθή συντοπίτη της Βενιαμίν Λέσβιο στο Ναύπλιο. Μετά τον θάνατό του τον Αύγουστο του 1824, έμεινε πλέον μόνη και έβγαζε το ψωμί της πότε κάνοντας την αχθοφόρο, πότε την πλύστρα και πότε χάρη στην ελεημοσύνη όσων την συμπονούσαν.

Παρά τα προβλήματά της δε δίστασε να λάβει υπό την προστασία της ορφανά του Αγώνα. Για να τα θρέψει πέρναγε από σπίτι σε σπίτι και ζητιάνευε. Είχε παραμελήσει σε τέτοιο βαθμό τον εαυτό της, που τα αλητάκια της παραλίας την πείραζαν και την φώναζαν Ψωροκώσταινα.

Μια Κυριακή του 1826, η ερανική επιτροπή έστησε στη κεντρική πλατεία του Ναυπλίου ένα τραπέζι και ζήταγε από τους πεινασμένους και χαροκαμένους Έλληνες να βάλουν πάλι το χέρι στην τσέπη για να βοηθήσουν τους μαχητές και τους αποκλεισμένους του Μεσολογγίου. «Τό Μισολόγγι χάνεται. Ἡ πατρίς καταστρέφεται, ἡ ἐλευθερία ἐκπνέει. Ἀπαιτεῖται βοήθεια σύντονος. Ἄς δώσει ἕκαστος ὅ,τι ἔχει καί δύναται...» Κανείς δεν πλησίαζε.

Τότε η φτωχότερη όλων, η πλύστρα Χατζηκώσταινα, έβγαλε το ασημένιο δαχτυλίδι που φορούσε και ένα γρόσι που είχε στην τσέπη της. Το δαχτυλίδι αυτό ήταν μοναδικό κειμήλιο της προηγούμενης ευτυχισμένης ύπαρξής της. Τα ακούμπησε στο τραπέζι της ερανικής επιτροπής και είπε ταπεινά: «Δεν έχω τίποτα άλλο. Αυτά τα τιποτένια προσφέρω στο μαρτυρικό Μεσολόγγι».

Ύστερα απ’ αυτή την απρόσμενη χειρονομία, κάποιος από το πλήθος φώναξε: «Για δείτε, η πλύστρα η Ψωροκώσταινα πρώτη πρόσφερε τον οβολό της» κι αμέσως το φιλότιμο πήρε και έδωσε. Άρχισαν να αποθέτουν στο τραπέζι του εράνου λίρες, γρόσια και ασημικά. Από εκείνη τη στιγμή η Πανωραία Χατζηκώστα η Αρχόντισσα από το Αϊβαλί, απαθανατίστηκε «επίσημα», με το προσωνύμιο «Ψωροκώσταινα».

Έπειτα από το περιστατικό του εράνου, όταν έφτασε ο Κυβερνήτης Καποδίστριας στην Ελλάδα, τη συμμάζεψε από τους δρόμους και όταν ίδρυσε το Ορφανοτροφείο, η Πανώρεια προσφέρθηκε χωρίς καμιά πληρωμή, να πλένει τα ρούχα των ορφανών παιδιών των Αγωνιστών. Λίγους μόλις μήνες μετά τη λειτουργία του ιδρύματος η Πανώρεια πέθανε. Τα παιδιά του ορφανοτροφείου την έκλαψαν σαν μάνα τους και με λυγμούς την παρέδωσαν στην αιώνια κατοικία της. Οι επίσημοι δεν την τίμησαν.

Πώς όμως το όνομα αυτό συνδέθηκε με την Ελλάδα; Η θλιβερή αυτή «έμπνευση» οφείλεται σε έναν εθνοπατέρα. Σε μια συνεδρίαση της Συνέλευσης, θέλοντας να πει για τη φτώχεια του Ελληνικού Δημοσίου, το παρομοίασε με την πασίγνωστη ζητιάνα του Ναυπλίου. Από τότε η λέξη επαναλήφθηκε στις συζητήσεις και τελικά επικράτησε.

Έτσι, η μορφή με την οποία αυτή η ηρωική ψυχή έμεινε γνωστή στο πανελλήνιο, δεν είναι η εικόνα της διάπυρης από πατριωτισμό ηρωίδας, αλλά η καρικατούρα μιας τρελής ζητιάνας.

Στα μάτια μας η Πανώρεια Χατζηκώστα, η Πανωραία στη μορφή και στην ψυχή είναι μαζί με της άλλες ηρωίδες, την Μπουμπουλίνα, την Τζαβέλαινα, την Βισβίζη.

Δε φορά πλέον τα κουρέλια της, δεν έχει άγρια αχτένιστα μαλλιά. Εκεί που βρίσκεται, η μορφή της είναι λουσμένη στο φως και η ομορφιά της ψυχής της κρατά ανθισμένη τη νιότη της.

Κείμενο: Μωραΐτες εν Χορώ

https://web.facebook.com/100057361573245/posts/425424842712898/?sfnsn=mo&_rdc=1&_rdr