Lạng Sơn là một tỉnh miền núi biên giới nằm ở vùng Đông Bắc Bộ, Việt Nam, cách thủ đô Hà Nội khoảng 154 km đường bộ. Tỉnh có đường biên giới dài trên 231 km với Trung Quốc, với nhiều cửa khẩu quốc tế quan trọng như Hữu Nghị và Đồng Đăng.

**Đặc điểm địa lý và tự nhiên**

- Địa hình: Lạng Sơn chủ yếu là địa hình núi thấp và đồi, chiếm hơn 80% diện tích, với độ cao trung bình 252m so với mực nước biển. Núi Mẫu Sơn là điểm cao nhất với 1.541m.

- Khí hậu: Khí hậu mang nét cận nhiệt đới ẩm, có mùa đông lạnh và kéo dài hơn so với các vùng khác ở miền Bắc. Nhiệt độ trung bình năm dao động từ 17-23°C.

- Sông ngòi: Sông Kỳ Cùng là con sông lớn nhất, đặc biệt với hiện tượng chảy ngược về Trung Quốc. Ngoài ra còn có sông Thương, sông Lục Nam và nhiều phụ lưu khác.

- Tài nguyên: Tỉnh có tài nguyên rừng phong phú, cùng với các khoáng sản như đá vôi, đất sét, cát.

**Lịch sử hình thành và phát triển**

- Lạng Sơn có lịch sử lâu đời, từng là vùng đất thuộc bộ Lục Hải thời Văn Lang, và đóng vai trò quan trọng trong nhiều giai đoạn lịch sử, từ các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm đến thời kỳ xây dựng và phát triển đất nước.

- Thành phố Lạng Sơn, trung tâm hành chính của tỉnh, là nơi giao thoa văn hóa và kinh tế quan trọng, từng là trấn lỵ, châu lỵ, phủ lỵ qua nhiều triều đại.

** Dân cư**

Tỉnh là nơi sinh sống của nhiều dân tộc anh em, trong đó người Nùng, Tày, Kinh và Dao chiếm tỷ lệ cao.

**Kinh tế**

- Kinh tế Lạng Sơn đang phát triển, với ngành nông-lâm-nghiệp, công nghiệp-xây dựng và dịch vụ đóng vai trò chủ đạo. Kinh tế cửa khẩu tại các khu vực biên giới là động lực thúc đẩy tăng trưởng quan trọng.

**Văn hóa và Du lịch**

- Lạng Sơn nổi tiếng với cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, các danh lam thắng cảnh như Mẫu Sơn, động Tam Thanh, núi Tô Thị. Tỉnh còn lưu giữ nhiều di tích lịch sử và văn hóa, cùng với kho tàng lễ hội dân gian độc đáo của các dân tộc thiểu số.

- Ẩm thực Lạng Sơn cũng rất phong phú với các đặc sản như nem nướng Hữu Lũng, vịt quay lá mắc mật, phở chua Lạng Sơn, và rượu Mẫu Sơn.

---

Lạng Sơn không chỉ là cửa ngõ giao thương mà còn là "bản giao hưởng" của các dân tộc, văn hóa và lịch sử.

Lạng Sơn đang tiếp tục nỗ lực để phát huy thế mạnh, cải thiện hạ tầng và thu hút đầu tư, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và nâng cao đời sống người dân.

2. Nguồn gốc và đặc điểm:
Mật ong hoa hồi được khai thác từ những đàn ong hút mật trên những cánh rừng hồi bạt ngàn ở huyện Văn Quan. Nhờ khí hậu mát mẻ, thổ nhưỡng trong lành và hương hồi đặc trưng, mật ong nơi đây có màu vàng óng, sánh đặc, mùi thơm dịu và vị ngọt thanh tự nhiên.

3. Giá trị và công dụng:
Mật ong hoa hồi không chỉ là món quà thiên nhiên quý giá mà còn có nhiều công dụng cho sức khỏe: giúp tăng sức đề kháng, làm đẹp da, hỗ trợ tiêu hóa và là nguyên liệu tuyệt vời trong ẩm thực. Đặc biệt, hương hồi nhẹ trong mật tạo nên cảm giác thư giãn, dễ chịu.

4. Ý nghĩa và phát triển:
Hiện nay, sản phẩm đã được nhiều hộ dân và hợp tác xã tại Văn Quan sản xuất theo hướng sinh thái – sạch – an toàn, góp phần nâng cao thu nhập và quảng bá hình ảnh địa phương. Mật ong hoa hồi Văn Quan đang dần trở thành thương hiệu OCOP tiêu biểu của Lạng Sơn.

5. Kết luận:
Một giọt mật – ngàn công sức, mật ong hoa hồi Văn Quan là kết tinh của thiên nhiên và con người xứ Lạng. Đây không chỉ là sản phẩm nông nghiệp mà còn là niềm tự hào văn hóa của quê hương.

Lạng Sơn là một tỉnh miền núi, biên giới, thuộc vùng Đông Bắc với diện tích tự nhiên 8.310,09 km², hẹp nhất là thành phố Lạng Sơn 77,94 km², rộng nhất là huyện Đình Lập 1.189,56 km². Lạng Sơn nằm ở vị trí đường quốc lộ 1A, 1B, 4A, 4B, 279 đi qua, là điểm nút giao lưu kinh tế với các tỉnh phía Tây là Cao Bằng, Thái Nguyên, Bắc Kạn, phía Đông là tỉnh Quảng Ninh, phía Nam là Bắc Giang và phía Bắc tiếp giáp với Khu tự trị dân tộc Choang, Quảng Tây, Trung Quốc, với 2 cửa khẩu quốc tế (cửa khẩu đường bộ Hữu Nghị và cửa khẩu đường sắt Đồng Đăng), 1 cửa khẩu chính Chi Ma và 9 cửa khẩu phụ.

Lạng Sơn là điểm đầu tiên của Việt Nam trên 2 tuyến hành lang kinh tế Nam Ninh (Trung Quốc) - Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng và Lạng Sơn - Hà Nội - Thành phố Hồ Chí Minh - Mộc Bài (tham gia hành lang xuyên Á: Nam Ninh - Singapore), là cửa ngõ quan trọng nối Trung Quốc và các nước ASEAN. Lạng Sơn có đường biên giới với Quảng Tây - Trung Quốc dài trên 231 km. Lạng Sơn cách Nam Ninh là thủ phủ của Quảng Tây, Trung Quốc khoảng 230 km, cách thủ đô Hà Nội khoảng 150 km. 

Địa hình phức tạp, chủ yếu là núi thấp và đồi chiếm hơn 80%, độ cao trung bình 252 m so với mặt nước biển, nơi thấp nhất là 20 m ở phía nam huyện Hữu Lũng và nơi cao nhất là núi Mẫu Sơn 1.541 m. Khu du lịch Mẫu Sơn được quy hoạch là khu du lịch Quốc gia, cách thành phố Lạng Sơn 31 km về phía Đông.

Khí hậu tỉnh Lạng Sơn tuy nằm ở khu vực nhiệt đới gió mùa nhưng có nét đặc thù của khí hậu á nhiệt đới, nền nhiệt không quá cao, có mùa đông tương đối dài và khá lạnh. Nhiệt độ trung bình từ 21 - 22⁰C, lượng mưa từ 90 - 132 mm, độ ẩm từ 83 - 85%. Trong tổng số 8.310,09 km² đất có 13,40% là đất sản xuất nông nghiệp, 69,13% là đất lâm nghiệp, 3,46% đất chuyên dụng, 0,98% đất ở. Hiện còn 94.513 ha đất chưa sử dụng, chủ yếu là núi đá chưa có rừng.

2. Tài nguyên khoáng sản

Tài nguyên rừng: Có diện tích đất lâm nghiệp có rừng là 512.559 ha, chiếm 61,6% diện tích đất tự nhiên. Tài nguyên khoáng sản không nhiều, trữ lượng các mỏ nhỏ, chủ yếu là mỏ đá vôi với khoảng 40 mỏ đang khai thác có tổng trữ lượng 405 triệu m^3­­ để làm vật liệu xây dựng.

 II. VỀ KINH TẾ

Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GRDP) bình quân hằng năm giai đoạn 2016 - 2020 ước đạt 5,45%, trong đó: Ngành nông, lâm nghiệp tăng 1,24%; công nghiệp - xây dựng tăng 12,76%; dịch vụ tăng 5,07%; thuế sản phẩm trừ trợ cấp sản phẩm giảm 0,83%. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch đúng hướng và tích cực, ngành nông, lâm nghiệp chiếm 20,83%, công nghiệp - xây dựng 23,55%, dịch vụ 50,87%, thuế sản phẩm trừ trợ cấp sản phẩm 4,75%. GRDP bình quân đầu người năm 2020 đạt 44,5 triệu đồng (gấp 1,44 lần so với năm 2015), tương đương 1.937 USD.

Chương trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp gắn với xây dựng nông thôn mới được tập trung chỉ đạo quyết liệt, toàn diện và đạt kết quả quan trọng. Tập trung hướng vào phát triển các vùng cây trồng, vật nuôi chủ lực, thế mạnh các ngành, nghề truyền thống, đặc sản của địa phương; từng bước hình thành, nhân rộng các mô hình liên kết kinh tế, hợp tác xã nông nghiệp; phát triển các vùng sản xuất an toàn theo tiêu chuẩn tiên tiến; tích cực quảng bá, xây dựng thương hiệu sản phẩm.

Lĩnh vực trồng trọt có những chuyển biến mạnh về cơ cấu cây trồng, mùa vụ, áp dụng tiến bộ kỹ thuật công nghệ cao vào sản xuất; sản lượng lương thực hằng năm đạt trên 310 nghìn tấn. Hình thành một số vùng sản xuất tập trung các loại cây trồng có thế mạnh: Na diện tích 3.200 ha; thạch đen trên 2.500 ha; thuốc lá trên 2.200 ha; cây có múi 3.895 ha; rau các loại trên 8.000 ha; thông diện tích 108.000 ha; keo, bạch đàn trên 24.500 ha; hồi trên 25.000 ha, đang hình thành vùng cây nguyên liệu quế với diện tích gần 1.200 ha,...

Lĩnh vực chăn nuôi chuyển dịch khá rõ nét, từng bước chuyển từ chăn nuôi nhỏ lẻ quy mô hộ sang chăn nuôi trang trại, nâng cao giá trị gia tăng. Lĩnh vực thủy sản từng bước phát triển, nguồn lợi thủy sản được quan tâm bảo vệ. Phong trào trồng rừng, phát triển kinh tế đồi rừng đã và đang phát huy hiệu quả, bình quân hằng năm trồng rừng mới trên 10,3 nghìn ha, nâng độ che phủ rừng từ 54,5% năm 2015 lên 63% năm 2020. 

Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) triển khai có hiệu quả. Đã có 20 sản phẩm được chứng nhận đạt từ 3 sao trở lên, cụ thể: Năm 2019, có 09 sản phẩm được cấp Giấy chứng nhận gồm: Trà Ô Long, Gạo nếp cái hoa vàng, Mật ong hương rừng xứ Lạng, Rượu men lá Mỏ Heo, Khoai lang Lộc Bình, Bún ngô Thuận Anh, Cao khô Vạn Linh, Tinh bột nghệ hữu cơ Hồng Nhung, Gạo bao thai hồng. 

Kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội khu vực nông thôn được tăng cường đầu tư bằng nhiều nguồn vốn, kết hợp Nhà nước và Nhân dân cùng làm. Diện mạo nông thôn có nhiều khởi sắc, đời sống vật chất và tinh thần của dân cư nông thôn được nâng lên. Năm 2020, toàn tỉnh có 74/207 xã đạt chuẩn nông thôn mới (65/181 xã sau sáp nhập), tăng 61 xã so với năm 2015; số tiêu chí nông thôn mới bình quân toàn tỉnh đạt 12,7 tiêu chí/xã, tăng 5,3 tiêu chí/xã; có 07 xã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao; xây dựng được 30 khu dân cư kiểu mẫu; thành phố Lạng Sơn được Thủ tướng Chính phủ công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới.

Kinh tế cửa khẩu tiếp tục khẳng định vai trò là động lực thúc đẩy tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh, thu hút được nhiều dự án đầu tư quy mô lớn. Tập trung hoàn thiện hệ thống quy hoạch các khu chức năng Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng - Lạng Sơn; huy động hơn 16.000 tỷ đồng, trong đó gần 4.000 tỷ đồng từ ngân sách Nhà nước, hơn 12.000 tỷ đồng ngoài ngân sách Nhà nước để tập trung đầu tư xây dựng, hoàn thiện các công trình, dự án phát triển kết cấu hạ tầng của Khu kinh tế cửa khẩu.

Tích cực cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh; đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, chủ động trong công tác đối ngoại để nâng cao năng lực thông quan, tạo điều kiện thuận lợi để thu hút doanh nghiệp xuất nhập khẩu hàng hoá qua địa bàn. Năm 2020, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu ước đạt 5.500 triệu USD, bình quân hằng năm tăng 6,1%, trong đó xuất khẩu tăng 14,5%; nhập khẩu giảm 1,6%.

Công tác quy hoạch, quản lý quy hoạch và phát triển đô thị có chuyển biến tích cực. Tập trung quản lý và thực hiện các quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, các ngành, lĩnh vực đã được phê duyệt; tích cực triển khai lập quy hoạch tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Công tác lập quy hoạch xây dựng đô thị được đẩy mạnh, hiện nay 100% các đô thị đã được lập, điều chỉnh quy hoạch chung; khoảng 35% quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết các khu vực trung tâm đô thị, các khu chức năng đặc thù.

Hình thành một số khu dân cư, khu đô thị mới, như: Khu tái định cư và dân cư Nam thành phố Lạng Sơn; Khu tái định cư A Mai Pha; Trung tâm thương mại, khách sạn, nhà phố thương mại của Tập đoàn Vingroup; tiếp tục phát triển các Khu đô thị Phú Lộc I, II, III, IV, Khu đô thị Nam Hoàng Đồng... Công tác quản lý, đầu tư, chỉnh trang đô thị được quan tâm, cảnh quan đô thị ngày càng khang trang. Thành phố Lạng Sơn được Thủ tướng Chính phủ công nhận là đô thị loại II trực thuộc tỉnh, thị trấn Đồng Đăng được Bộ Xây dựng công nhận là đô thị loại IV.

Đã hoàn thành đưa vào sử dụng các dự án quan trọng, như: Cầu 17/10; cầu Kỳ Cùng; tuyến cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn (đoạn Bắc Giang - Chi Lăng); đường chuyên dụng vận tải hàng hóa Cửa khẩu Quốc tế Hữu Nghị; đường xuất nhập khẩu Tân Thanh (Việt Nam) đấu nối với Khả Phong (Trung Quốc); một số tuyến đường đấu nối với đường tuần tra biên giới, đấu nối đường bộ qua biên giới tại các cửa khẩu.

Phong trào làm đường giao thông nông thôn được đẩy mạnh, đạt kết quả tích cực; ước đến hết năm 2020, tỷ lệ cứng hóa đường ô tô đến trung tâm xã đạt 82%, tăng 12,1% so với năm 2015. Hệ thống công trình thủy lợi, nước sinh hoạt được quan tâm đầu tư xây dựng, sửa chữa, nâng cấp, quản lý khai thác có hiệu quả đáp ứng cơ bản yêu cầu về nước sản xuất, sinh hoạt trên địa bàn; có 99,9% dân cư đô thị được sử dụng nước sạch, tăng 2,9%; có 95% dân cư nông thôn được sử dụng nước hợp vệ sinh, tăng 10%

• Lạng Sơn là tỉnh miền núi, biên giới phía Bắc Việt Nam, giáp Trung Quốc, có địa hình đồi núi, khí hậu mát mẻ.

• Thiên nhiên phong phú với mắc mật, hạt dổi, thảo quả, măng rừng, gạo nếp nương…

👉 Tạo nguồn nguyên liệu tự nhiên dồi dào, hình thành nên ẩm thực đậm đà hương vị núi rừng.

2. Con người và văn hóa dân tộc

• Lạng Sơn có nhiều dân tộc: Tày, Nùng, Kinh, Dao, Hoa…

• Mỗi dân tộc có phong tục, món ăn riêng, gắn liền với lễ hội, cưới hỏi, Tết, hội Lồng Tồng…

👉 Sự đa dạng này tạo nên bản sắc ẩm thực phong phú và độc đáo.

3. Những món ăn tiêu biểu

• Vịt quay Lạng Sơn: nức tiếng với lá mắc mật, mật ong, da giòn, thịt thơm.

• Lợn quay mắc mật: món lễ hội, tượng trưng sung túc và khéo léo.

• Phở chua: kết hợp vị chua – cay – ngọt – béo, ăn nguội rất lạ miệng.

• Khâu nhục: món Tết truyền thống người Nùng – thịt ba chỉ hấp nhừ, đậm vị.

• Bánh ngải, xôi ngũ sắc: món ăn ngày lễ, biểu tượng cho sự hòa hợp và biết ơn tổ tiên.

4. Giá trị văn hóa

• Về vật chất: tận dụng nguồn thực phẩm địa phương, phát triển du lịch ẩm thực.

• Về tinh thần: thể hiện tính cách con người xứ Lạng – mộc mạc, hiếu khách, gắn bó với thiên nhiên.

• Mỗi món ăn là một phần của đời sống, phong tục và tâm hồn vùng biên.

5. Kết luận

Ẩm thực Lạng Sơn không chỉ ngon miệng mà còn mang trong mình bản sắc văn hóa vùng núi biên giới.

Giữ gìn và phát huy ẩm thực truyền thống chính là gìn giữ linh hồn văn hóa xứ Lạng