a. Nguyên nhân trực tiếp:

• Việt Nam đưa quân vào Campuchia lật đổ chế độ Khmer Đỏ – đồng minh của Trung Quốc.

• Trung Quốc lấy cớ bảo vệ biên giới để tấn công Việt Nam (17/2/1979).

• Mâu thuẫn do Việt Nam thân Liên Xô, làm giảm ảnh hưởng của Trung Quốc ở Đông Nam Á.

• Trung Quốc muốn bảo vệ Khmer Đỏ và kiềm chế sự phát triển của Việt Nam.

• Liên Xô công nhận, giúp đỡ Trung Quốc về kinh tế, quân sự.

• Ký Hiệp ước Hữu nghị (1950).

2. 1960 – 1982: Rạn nứt, đối đầu

• Mâu thuẫn về đường lối lãnh đạo phong trào cộng sản.

• Xung đột biên giới (1969), quan hệ căng thẳng.

3. 1982 – 1991: Bình thường hóa quan hệ

• 1989: Hai nước chính thức bình thường hóa.

• 1991: Ký thỏa thuận giải quyết tranh chấp biên giới.

• Trung Quốc giúp đỡ Việt Nam trong kháng chiến chống Pháp và Mỹ.

2. 1975 – 1991: Căng thẳng, đối đầu

• Mâu thuẫn do vấn đề biên giới và Việt Nam can thiệp vào Campuchia.

• 1979: Chiến tranh biên giới Việt – Trung.

• Quan hệ căng thẳng kéo dài đến cuối thập niên 1980.

3. Sau 1991: Bình thường hóa quan hệ

• 1991: Hai nước chính thức bình thường hóa quan hệ ngoại giao.

• Củng cố quan hệ quốc tế: Hợp tác với Lào, Campuchia, đối phó với sự cô lập từ phương Tây.

• Tuyên truyền trong nước: Kêu gọi đoàn kết, nâng cao tinh thần yêu nước, huy động lực lượng bảo vệ biên giới.

• Chính sách đối nội: Giữ ổn định chính trị, củng cố quân đội và phòng thủ biên giới.

• Mỹ – Liên Xô: Đối đầu căng thẳng, Liên Xô ủng hộ miền Bắc, Mỹ ủng hộ miền Nam.

• Mỹ – Trung Quốc: Ban đầu căng thẳng, 1972: Mỹ cải thiện quan hệ với Trung Quốc để kiềm chế Liên Xô.

• Liên Xô – Trung Quốc: Rạn nứt do mâu thuẫn ý thức hệ, cạnh tranh ảnh hưởng ở Việt Nam.

2. Sau Chiến tranh Việt Nam (1975 – 1991):

• Mỹ – Liên Xô: Tiếp tục Chiến tranh Lạnh, dần cải thiện quan hệ khi Liên Xô suy yếu (1989 – 1991).

• Mỹ – Trung Quốc: Hợp tác để kiềm chế Liên Xô, phát triển quan hệ kinh tế, chính trị.

• Liên Xô – Trung Quốc: Đối đầu đến 1989 thì bình thường hóa quan hệ.

==> Ngoại giao giúp Việt Nam bảo vệ chủ quyền, chống cô lập và từng bước khôi phục quan hệ quốc tế.

Mặt trận quân sự trong chiến tranh biên giới phía Bắc (1979):

1. 17/2/1979: Trung Quốc huy động 60 vạn quân, tấn công 6 tỉnh biên giới Việt Nam.

Quân dân Việt Nam phản kích mạnh mẽ, chặn đánh tại Lạng Sơn, Cao Bằng, Lào Cai, Hà Giang,...

2. 5/3/1979: Trung Quốc tuyên bố rút quân nhưng vẫn phá hoại, tàn sát khi rút lui.

3. 16/3/1979: Trung Quốc rút hết quân, nhưng tiếp tục gây xung đột biên giới đến năm 1989.

Kết quả: Việt Nam bảo vệ được chủ quyền, đánh bại ý đồ xâm lược.