• Quy mô dân số Việt Nam từ năm 1979-2021

-Quy mô dân số lớn

-Từ 1979-2009 có xu hướng tăng mạnh giao động từ 10-20 triệu dân

-Từ năm 2019-2021, quy mô dân số có xu hướng tăng chậm lại tăng từ 96,5-98,5< tăng 2 triệu dân>

Tỉ lệ gia tăng dân số giảm dần

• Thuận lợi và khó khăn

  thuận lợi:

  - mở rộng thị trường tiêu thụ

  - có nguồn nhân lực

  - thúc đẩy phát triển kinh tế

  - tăng cường đổi mới sáng tạo

• Khó khăn

  -gây khó khăn trong việc tìm việc làm

  - thiếu chỗ ở

  -gây ô nhiễm môi trường :xả ra môi trường lượng khí thải lớn

  -bất ổn xã hội gia tăng tệ nạn xã hội

• 2021, có 98,5 triệu người, thứ 3 Đông Nam Á, thứ 15 thế giới

• Quy mô dân số lớn, tỉ lệ tăng giảm dần

1. Quy mô và tình hình gia tăng dân số ở Việt Nam (1979–2021)

• Quy mô dân số: Tăng liên tục từ 52,7 triệu người (1979) lên 98,5 triệu người (2021), thuộc nhóm các quốc gia đông dân trên thế giới.

• Tình hình gia tăng: Tỷ lệ gia tăng dân số giảm dần, từ 2,16% (1979) xuống 1,15% (2019) và 0,9% (2021), phản ánh hiệu quả của chính sách giảm sinh.

2. Thuận lợi và khó khăn của dân số đối với phát triển kinh tế – xã hội

• Thuận lợi:

  • Nguồn lao động dồi dào.

  • Thị trường tiêu thụ lớn.

  • Dân số trẻ, năng động, nhiều tiềm năng phát triển.

• Khó khăn:

  • Áp lực giải quyết việc làm.

  • Gánh nặng đầu tư vào phúc lợi xã hội.

  • Suy giảm tài nguyên, ô nhiễm môi trường.

  • Phân bố dân cư không đồng đều, gây khó khăn trong quản lý.

• Quy mô dân số: Lớn, tiếp tục tăng lên

• Tình hình gia tăng: Tỉ lệ tăng dân số giảm dần

-> Thuận lợi: Nguồn lực dồi dào, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, thị trường tiêu thụ lớn

-> Khó khăn: Nảy sinh thách thức về an ninh lương thực, đảm bảo việc làm và sử dụng tài nguyên…

Cơ cấu dân số theo

Trình độ học vấn: thấp hơn so với dân tộc kinh, ít được tiếp xúc với các phuong phaps giáo dục hiện đại => trình độ học vấn đa phần chưa cao.

Thay đổi cơ cấu theo …

Được tiếp cận nhiều pp học tập hơn.

• Quy mô dân số: Tăng liên tục từ 52,7 triệu người (1979) lên 98,5 triệu người (2021)

• Tình hình gia tăng: Tỷ lệ gia tăng dân số giảm dần

2. Thuận lợi và khó khăn của dân số đối với phát triển kinh tế – xã hội

• Thuận lợi:

  • Nguồn lao động trẻ, dồi dào.

  • Thị trường tiêu thụ lớn.

  • Dân số trẻ, nhiều tiềm năng phát triển.

  • => thúc đẩy phát triển kinh tế

• Khó khăn:

  • Thiếu việc làm.

  • Gánh nặng phúc lợi xã hội.

  • Phân bố dân cư không đồng đều, gây khó khăn trong quản lý.

• Giới tính: 2021 tỉ lệ nam là 49,84%, tỉ lệ nữ 50,16% nhưng hiện nay mất cân bằng giới tính khi sinh ( cứ 100 bé gái thì có 112 bé trai)

• Độ tuổi: xu hướng giảm tỉ lệ nhóm trẻ em, tăng tỉ lệ nhóm cao tuổi -> cơ cấu dân số vàng, thời kì già hóa dân số

• Nguyên nhân: Do mức sinh giảm

  
  

1. Đặc điểm cơ cấu dân số Việt Nam

Cơ cấu dân số theo tuổi

• Chuyển dịch từ cơ cấu dân số trẻ sang giai đoạn "dân số vàng" và bắt đầu già hóa dân số.

-Tháp dân số 1979: Dạng đáy rộng, đỉnh nhọn, thể hiện tỷ lệ trẻ em cao (>35%), tỷ lệ người già thấp (<5%).

-Tháp dân số hiện nay: Dạng đáy thu hẹp, phần giữa phình to, đỉnh tháp mở rộng hơn.

-Hiện nay, tỷ lệ người trong độ tuổi lao động (15-64 tuổi) chiếm phần lớn.

-Giai đoạn già hóa dân số: Tỷ lệ người trên 65 tuổi tăng nhanh, cho thấy Việt Nam đã chính thức bước vào giai đoạn này.

Cơ cấu dân số theo giới tính

-Tỷ số giới tính (số nam trên 100 nữ) có xu hướng giảm ở các nhóm tuổi già: Do tuổi thọ trung bình của nữ giới cao hơn nam giới.

-Mất cân bằng giới tính khi sinh: Tỷ số giới tính khi sinh ở Việt Nam đang cao (trên 110 bé trai/100 bé gái) do các quan niệm truyền thống và sự lạm dụng khoa học công nghệ.

2. Nguyên nhân của sự thay đổi

• Giảm tỷ lệ trẻ em: Chủ yếu do thực hiện tốt chính sách dân số và kế hoạch hóa gia đình trong nhiều năm qua, cùng với sự thay đổi về chất lượng cuộc sống đã làm thay đổi quan niệm về việc sinh con.

• Tăng tỷ lệ người già: Do chất lượng cuộc sống được cải thiện và tiến bộ của y học, giúp tuổi thọ trung bình của người dân tăng lên.

• Mất cân bằng giới tính khi sinh: Do tư tưởng trọng nam khinh nữ còn tồn tại trong xã hội.

• Cơ cấu dân số theo tuổi

  Mức sinh giảm, tuổi thọ tăng, biến đổi nhanh theo hướng giảm tỉ lệ nhóm trẻ em, tăng tỉ lệ nhóm cao tuổi. ->Bước vào thời kì già hoá dân số.

• Cơ cấu dân số theo giới tính

  Khá cân bằng. Năm 2021, tỉ lệ nam nữ trong tổng dân số là 49,84% và 50,16%. Hiện nay, xảy ra tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh

  
  

• Theo tuổi:

  • Việt Nam đang trong giai đoạn cơ cấu dân số vàng với tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động (15-64 tuổi) chiếm ưu thế (khoảng 67-69% trong giai đoạn 2009-2021).

  • Tỷ lệ nhóm tuổi trẻ em (0-14 tuổi) có xu hướng giảm, trong khi tỷ lệ nhóm tuổi già (từ 65 tuổi trở lên) có xu hướng tăng lên, cho thấy quá trình già hóa dân số đang diễn ra.

• Theo giới tính:

  • Cơ cấu dân số theo giới tính của Việt Nam có sự chênh lệch, với tỷ số giới tính (số nam giới trên 100 nữ giới) có xu hướng tăng trong những năm gần đây, đặc biệt là tỷ số giới tính khi sinh.

  • Có sự khác biệt về tỷ số giới tính giữa khu vực thành thị và nông thôn, cũng như giữa các vùng địa lý khác nhau. 

2. Giải thích sự thay đổi:

• Sự thay đổi cơ cấu theo tuổi:

  • Giảm tỷ lệ trẻ em và tăng tỷ lệ dân số vàng:

    Do hiệu quả của chính sách dân số và kế hoạch hóa gia đình, tỷ lệ sinh giảm, dẫn đến giảm tỷ lệ trẻ em và tạo điều kiện cho giai đoạn dân số vàng. 

  • Tăng tỷ lệ người già (già hóa dân số):

    Do chất lượng cuộc sống được cải thiện, tiến bộ y học giúp giảm tỷ lệ tử vong và tăng tuổi thọ trung bình của người dân. 

• Sự thay đổi cơ cấu theo giới tính:

  • Mất cân bằng giới tính khi sinh:

    Chủ yếu do ảnh hưởng của các yếu tố xã hội, văn hóa và kinh tế, dẫn đến sự lựa chọn giới tính thai nhi. 

  • Sự chênh lệch giới tính giữa các vùng:

    Do tác động của di cư, nơi nữ giới có xu hướng di cư nhiều hơn nam giới đến các khu vực đô thị hoặc có điều kiện kinh tế phát triển hơn. 

a. Theo tuổi

• Nhóm 0-14 tuổi có xu hướng giảm (24,5% năm 2009 xuống 24,1% năm 2019).

• Nhóm 15-64 tuổi chiếm tỷ lệ cao và ổn định (64% năm 2009, 64,3% năm 2019, 64,1% năm 2021), cho thấy Việt Nam đang trong thời kỳ cơ cấu dân số vàng.

• Nhóm từ 65 tuổi trở lên tăng nhanh (8,3% năm 2009 lên 11% năm 2019), phản ánh xu hướng già hóa dân số.

• Nguyên nhân: Tỷ lệ sinh và tử vong giảm nhờ nâng cao chất lượng sống, y tế, giáo dục và chính sách dân số hiệu quả.

b. Theo giới tính

• Tỷ lệ giới tính mất cân bằng, nam giới cao hơn nữ ở một số nhóm tuổi, đặc biệt là tuổi trẻ.

• Nguyên nhân: Tâm lý ưa con trai và tác động của công nghệ xác định giới tính trước sinh.

Cơ cấu dân số

• cơ cấu dân số theo giới tính khá cân bằng

• Tỉ lệ nam, nữ trong tổng số dân là 49,84% và 50,16%.

• Hiện nay có tình trạng mất cân bằng giới tính.

• Mức sinh giảm, tuổi thọ tăng => Giảm tỉ lệ nhóm trẻ em, tăng tỉ lệ nhóm cao tuổi.

• Có cơ cấu dân số vàng nhưng đã bước vào thời kì già hóa dân số.

  Nguyên nhân thay đổi :

• Theo tuổi: +) Tuổi thọ tăng cao là nguyên nhân trực tiếp nhất dẫn đến hiện tượng dân số già hóa.

  +) Các chính sách kế hoạch hóa gia đình làm giảm tỉ lệ sinh, từ đó thay đổi cấu trúc tuổi của dân số.

• Theo giới tính: tỉ lệ sinh của nam cao hơn nữ, nhưng tỉ suất tử của nam giới lại cao hơn ở hầu hết các độ tuổi

Cơ cấu dân số theo dân tộc

Việt Nam có 54 dân tộc, trong đó dân tộc Kinh chiếm đa số (khoảng 85,3%), còn lại là các dân tộc thiểu số. Các dân tộc thiểu số chủ yếu sống ở miền núi và trung du. Sự thay đổi cơ cấu này diễn ra chậm, chủ yếu do sự chênh lệch về tỷ lệ sinhgiữa các dân tộc và các chính sách phát triển kinh tế-xã hội tại vùng dân tộc thiểu số.

Cơ cấu dân số theo trình độ học vấn

Trình độ học vấn của người Việt Nam đã được cải thiện đáng kể. Tỷ lệ dân số có trình độ tiểu học và trung học cơ sởchiếm cao nhất, trong khi tỷ lệ có trình độ đại học và trên đại học đang tăng nhanh. Sự thay đổi này được giải thích bởi chính sách phổ cập giáo dục, sự phát triển kinh tế, và nhận thức ngày càng cao của người dân về tầm quan trọng của giáo dục.

a. Theo dân tộc

• Việt Nam có 54 dân tộc, trong đó dân tộc Kinh chiếm hơn 85% dân số, phân bố rộng khắp, tập trung ở đồng bằng, trung du và duyên hải.

• Các dân tộc thiểu số sống chủ yếu ở miền núi, trung du, phân bố theo vùng địa lý cụ thể (ví dụ: Tày, Nùng ở tả ngạn sông Hồng; Thái, Mường ở hữu ngạn; Dao ở độ cao 700–1000m; Mông ở núi cao; Ê-đê, Gia-rai ở Tây Nguyên; Chăm, Khơ-me, Hoa ở Nam Bộ và ĐBSCL).

• Thế mạnh: Đa dạng văn hóa, góp phần phát triển du lịch và bảo tồn bản sắc; các dân tộc đoàn kết, tạo sức mạnh phát triển đất nước.

• Hạn chế: Một số dân tộc thiểu số còn gặp khó khăn về kinh tế, giáo dục, y tế; vấn đề bảo tồn văn hóa trong bối cảnh hội nhập còn là thách thức.

b. Theo trình độ học vấn

• Trình độ học vấn ngày càng được nâng cao, nhất là tỷ lệ người có trình độ từ THPT trở lên.

• Tuy nhiên, vẫn tồn tại sự chênh lệch giữa các vùng miền và giữa các dân tộc.

• Thế mạnh: Góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế hiện đại; giúp người dân tiếp cận thông tin và cải thiện cuộc sống.

• Hạn chế: Chênh lệch trình độ học vấn dẫn đến bất bình đẳng về cơ hội việc làm, thu nhập; cần tăng cường đầu tư giáo dục ở vùng khó khăn.

• Cơ cấu dân số theo dân tộc

• Hiện trạng: có 54 dân tộc (dân tộc Kinh chiếm 85% tổng số dân, dân tộc thiểu số chiếm 15%)

• Thế mạnh: Đa dạng văn hóa, các dân tộc có truyền thống đoàn kết, cùng nhau bảo vệ và xây dựng đất nước.

• Cơ cấu dân số theo trình độ học vấn:

• Hiện trạng: nâng cao dần

• Thế mạnh: dân trí tăng, nguồn lao động chuyên nghiệp

• Hạn chế: có sự khác biệt giữa thành thị với nông thôn và giữa các vùng.

Cơ cấu dân số theo dân tộc

• Có 54 dân tộc

• Dân tộc Kinh chiếm khoảng 85%

• Dân tộc thiểu số chiếm khoảng 15%

• Thế mạnh: Mỗi dân tộc mang đến một bản sắc văn hóa riêng, tạo nên sự phong phú, độc đáo. Đây là lợi thế để phát triển du lịch và các ngành kinh tế văn hóa.

• Hạn chế: Còn tồn tại sự chênh lệch về kinh tế và trình độ học vấn giữa các dân tộc.

Cơ cấu dân số theo trình độ học vấn

• Trình độ học vấn được nâng cao dần

• Năm 2021, tỉ lệ dân từ 15 tuổi trở lên biết chữ đạt 95,7%

• Số năm đi học trung bình của dân số từ 25 tuổi là 9,1 năm

• Thế mạnh: Trình độ học vấn cao giúp người lao động làm việc hiệu quả hơn, tạo ra giá trị kinh tế lớn hơn.

• Hạn chế: Trình độ học vấn ở thành phố cao hơn nhiều so với nông thôn và miền núi.

  
  

Cơ cấu dân số theo dân tộc:

• Việt Nam là một quốc gia đa dân tộc

• Dân tộc Kinh chiếm đa số (khoảng 85,4% dân số) và cư trú ở khắp các vùng, miền trên cả nước, đặc biệt tập trung ở đồng bằng và trung du.

• 53 dân tộc thiểu số còn lại (chiếm khoảng 14,6% dân số) phân bố rải rác ở các vùng miền, chủ yếu ở trung du, miền núi và biên giới.

• Mỗi dân tộc có những bản sắc văn hóa, phong tục tập quán riêng, tạo nên sự đa dạng và phong phú cho văn hóa Việt Nam.

• Sự phân bố dân tộc có sự thay đổi theo thời gian và không gian do quá trình di cư, phát triển kinh tế và chính sách của Nhà nước. 
  

Cơ cấu dân số theo trình độ học vấn:

• Trình độ học vấn của người dân Việt Nam ngày càng được nâng cao.

• Tỷ lệ người biết chữ trong dân số từ 15 tuổi trở lên đạt mức cao (95,7% vào năm 2021).

• Số năm đi học trung bình của người dân từ 25 tuổi trở lên là 9,1 năm.

• Tuy nhiên, vẫn còn có sự chênh lệch về trình độ học vấn giữa các vùng, đặc biệt là giữa thành thị và nông thôn, giữa các vùng miền.

• Trình độ học vấn cũng có sự khác biệt giữa nam và nữ, giữa các dân tộc, giữa các nhóm tuổi. 

Giải thích:

Sự thay đổi cơ cấu dân số theo dân tộc và trình độ học vấn ở Việt Nam phản ánh sự phát triển kinh tế, xã hội và chính sách của đất nước

Tình hình phân bố dân cư của nước ta: Dân cư nước ta phân bố không đồng đều. Dân cư tập trung đông ở các vùng địa hình thấp, bằng phẳng do có điều kiện tự nhiên thuận lợi như các vùng đồng bằng và ven biển. Ngược lại, ở vùng địa hình cao như vùng núi, cao nguyên dân cư thưa thớt do điều kiện tự nhiên khó khăn.

- Năm 2021, mật độ dân số nước ta là 297 người/km², cao gấp 5 lần mức trung bình thế giới và có sự chênh lệch giữa các vùng. 

+ Trong khi vùng Đồng bằng sông Hồng có mật độ dân số lên tới 1091 người/km² thì vùng Tây Nguyên mật độ dân số chỉ có 111 người/km².

+ Dân cư nước ta sinh sốngchủ yếu ở nông thôn. 

+ Tỉ lệ dân nông thôn là 62,9%, tỉ lệ dân thành thị là 37,1% tổng số dân (Năm 2021).

Phân bố dân cư

• Mật độ: 297 người/km vuông

• Tỉ lệ dân thành thị: 37,1%(2021)

• Tỉ lệ dân nông thôn: 62,9%(2021)

• Hạn chế:

  *phân bố dân thành thị, nông thôn chênh lệch lớn gây ra nhiều thách thức

  *khu vực dân cư mật độ quá cao gây khó khăn trong việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường,…

  *khu vực dân cư thưa thớt thiếu lao động để khai thác tài nguyên, khó khăn xây dựng cơ sở hạ tầng,…

• Theo năng lựnc học vấn:

  • Thế mạnh: trình độ phát triển kinh tế tăng cao

  • Hạn chế: một số vùng vẫn gặp hạn chế về giáo dục, thiếu giáo viên

• Theo dân tộc : + hiện trạng: 54 dân tộc

  • thế mạnh: nhu cầu hàng hoá dịch vụ cao -> thị trường tiêu thụ lớn, thúc đẩy pt kinh tế xã hội, thu hút đầu tư, lao động dồi dào.

  • Hạn chế : an ninh lượng thực, tăng chi phí.

    
    

• Mật độ dân số cao (290 người/km) nhưng phân bố không đồng đều.

• Dân cư ở thành thị (33,1%) có mật độ thấp, dân số dân cư ở nông thôn cao hơn rõ rệt (63,1%)

• Phân bố dân cư OK cân bằng dẫn đến sự phát triển kinh tế không đồng đều

1. Mật độ dân số

Việt Nam có mật độ dân số cao, nhưng lại phân bố không đều. Dân cư tập trung chủ yếu ở các vùng đồng bằng và ven biển, đặc biệt là Đồng bằng sông Hồng, trong khi thưa thớt ở vùng miền núi và trung du.

2. Dân cư thành thị và nông thôn

Dân số nông thôn vẫn chiếm tỷ lệ lớn, tuy nhiên tỷ lệ dân thành thị đang có xu hướng tăng nhanh nhờ quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa.

3. Nguyên nhân

Sự phân bố dân cư không đều là do sự khác biệt về điều kiện tự nhiên (địa hình, đất đai, khí hậu) và trình độ phát triển kinh tế-xã hội (cơ hội việc làm, cơ sở hạ tầng) giữa các vùng.

*Mật độ:

Năm 2021 mật độ dân số nước ta là 297 ng/km, cao gấp 5lần tb tgioi, có sự chênh lệch giữa các vùng

* Tỉ lệ dân thành thị và nông thôn

Năm 2021 chủ yếu sống ở nông thôn

• Mật độ dân số: Cao, đặc biệt ở thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội

• Tỉ lệ thành thị, nông thôn: tập trung chủ yếu ở vùng nông thôn

• Hạn chế: sống trật trội, gây sức ép cho tài nguyên thiên nhiên, nhu cầu dịch vụ, việc làm, hàng hoá quá tải. Khu dân thưa thớt thì thiếu lao động