✅ Suy giảm, cạn kiệt nguồn nước: Việc khai thác nước quá mức phục vụ nông nghiệp, công nghiệp và sinh hoạt dẫn đến suy giảm cả nước mặt và nước ngầm​

✅ Ô nhiễm môi trường nước: Chất thải từ sản xuất công nghiệp, nông nghiệp và sinh hoạt không được xử lý đầy đủ, gây ô nhiễm nghiêm trọng đến nguồn nước​

✅ Sạt lở bờ sông: Tình trạng khai thác cát, phát triển thủy điện và biến đổi dòng chảy dẫn đến nguy cơ sạt lở bờ sông, ảnh hưởng đến đời sống dân cư ven sông​

✅ Tác động môi trường xuyên biên giới: Hoạt động khai thác nước từ phía thượng nguồn Campuchia có thể ảnh hưởng đến lưu lượng nước, chất lượng nước và hệ sinh thái ở vùng hạ lưu​

✅ Tác động của biến đổi khí hậu: Lưu vực sông Srêpôk đối mặt với sự gia tăng các hiện tượng cực đoan như hạn hán kéo dài, lũ lụt thất thường, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân​

✅ Hạn chế trong dữ liệu và phương pháp đánh giá: Một số số liệu trong quy hoạch có độ tin cậy thấp, gây khó khăn cho công tác dự báo tác động.

✅ Các hệ số phát thải chất thải chưa chính xác do sử dụng dữ liệu cũ từ WHO năm 1993, trong khi chưa có hệ số chính thức áp dụng riêng cho Việt Nam​

✅ Vấn đề quản lý tài nguyên nước và bảo vệ môi trường: Cần xác định các giải pháp bảo vệ nguồn nước, cấp nước bền vững, chống ngập lụt và phòng tránh thiên tai, đồng thời khoanh vùng các khu vực cần bảo vệ như rừng đầu nguồn và các vùng sinh thái quan trọng​

ĐMC là viết tắt của Đánh giá Môi trường Chiến lược – một quá trình phân tích, đánh giá các tác động môi trường của các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch trước khi phê duyệt và triển khai. Kết quả mong đợi của ĐMC bao gồm:

1. Nhận diện và dự báo tác động môi trường

• Xác định các tác động tích cực và tiêu cực tiềm ẩn của chiến lược, quy hoạch, kế hoạch đến môi trường.

• Dự báo mức độ ảnh hưởng trong ngắn hạn, trung hạn và dài hạn.

2. Tích hợp các yếu tố môi trường vào quá trình ra quyết định

• Đảm bảo các yếu tố môi trường được xem xét ngay từ giai đoạn lập kế hoạch.

• Tăng cường tính bền vững và giảm thiểu rủi ro môi trường.

3. Đề xuất các biện pháp giảm thiểu tác động tiêu cực

• Xây dựng các giải pháp giảm thiểu, khắc phục hoặc bù đắp tác động xấu đến môi trường.

• Đề xuất các phương án thay thế thân thiện hơn với môi trường.

4. Nâng cao chất lượng quy hoạch, chiến lược

• Cải thiện tính khả thi và bền vững của các chính sách, kế hoạch.

• Đảm bảo cân bằng giữa phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường.

5. Tăng cường minh bạch và sự tham gia của cộng đồng

• Tạo điều kiện cho các bên liên quan (chính quyền, doanh nghiệp, cộng đồng) tham gia đóng góp ý kiến.

• Nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quá trình ra quyết định.

6. Cơ sở pháp lý và khoa học cho việc phê duyệt

• Cung cấp cơ sở khoa học, pháp lý cho việc ra quyết định phê duyệt hoặc điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch.

• Đảm bảo sự tuân thủ các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường.

4.1. Vấn đề môi trường

- Sự suy thoái nguồn nước ngầm từ hoạt động sản xuất nông nghiệp, trồng cây cà phê ồ ạt và hiện tượng hạn hán xảy ra liên tục vào mùa khô.

- Hoạt động canh tác, chặt phá rừng, phát triển cơ sở hạ tầng và các khu đô thị, công nghiệp. Làn sóng đô thị hóa, công nghiệp hóa và chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn tạo ra nhu cầu mới về sử dụng nước, gia tăng mâu thuẫn trong sử dụng nước giữa các ngành, địa phương và giữa thượng hạ lưu, đồng thời cũng tạo ra những thách thức mới đối công tác quản lý tài nguyên nước

- Thiên tai, lũ lụt, hạn hán xảy ra thường xuyên và mức độ ngày càng trầm trọng

- Xói lở và bồi lắng đang là tình trạng bức xúc trong lưu vực. - Tình trạng bồi lấp các hồ thủy lợi nhỏ đang làm giảm khả năng trữ nước mùa mưa của các hồ chứa gây hiện tượng thiếu nước mùa khô. Nước thải đô thị xả trực tiếp xuống sông hoặc hệ thống kênh thủy lợi không qua xử lý gây ô nhiễm nguồn nước. Việc phát triển thủy điện dẫn tới việc thay đổi chế độ dòng chảy, gây cạn kiệt dòng chảy phía hạ lưu các công trình, đồng thời gia tăng xói mòn đất do phá rừng đầu nguồn, tác động không nhỏ đến cuộc sống người dân.

=> Từ những vấn đề trên, quy hoạch tổng hợp lưu vực sông Srêpôk nhằm mục đích làm cơ sở cho việc quản lý, bảo vệ tài nguyên và môi trường nước và đảm bảo cho việc phát triển bền vững về KT-XH của các địa phương.

=> Quy hoạch tài nguyên nước lưu vực sông Srêpôk có ý nghĩa quan trọng, góp phần đảm bảo sử dụng nước hiệu quả, hài hòa và hợp lý; tăng cường phòng ngừa ô nhiễm nước và suy thoái tài nguyên nước; giảm thiểu tác hại do nước gây ra

4.2. Vấn đề bền vững

Báo cáo ĐMC cũng đề cập đến các vấn đề phát triển bền vững của quy hoạch, bao gồm:

- Sử dụng hợp lý tài nguyên nước: Đảm bảo phân bổ nguồn nước hợp lý giữa các đối tượng sử dụng như nông nghiệp, công nghiệp, sinh hoạt, môi trường​ .

- Thực hiện công nghiệp hóa sạch: Áp dụng công nghệ sản xuất thân thiện với môi trường nhằm giảm ô nhiễm​ .

- Phát triển nông nghiệp và nông thôn bền vững: Giảm sử dụng hóa chất nông nghiệp, tăng cường các mô hình canh tác hữu cơ​ .

- Bảo vệ môi trường nước: Kiểm soát ô nhiễm từ các khu công nghiệp, khu dân cư và phát triển các biện pháp xử lý nước thải​ .

- Giảm ô nhiễm không khí và quản lý chất thải: Hạn chế phát thải từ các ngành công nghiệp, giao thông và kiểm soát chất thải rắn​ . Bảo tồn đa dạng sinh học: Thiết lập các khu vực bảo vệ rừng và hạn chế tác động từ các hoạt động khai thác​

1. Vấn đề tham chiếu trong ĐMC (Đánh giá Môi trường Chiến lược)

Vấn đề tham chiếu là các yếu tố chính được xem xét, phân tích trong quá trình thực hiện ĐMC. Những vấn đề này giúp xác định phạm vi, nội dung đánh giá và đảm bảo tính toàn diện khi đánh giá tác động môi trường của chiến lược, quy hoạch, kế hoạch (CQK).

Các vấn đề tham chiếu thường bao gồm:

✅ Mục tiêu và phạm vi của CQK:

• Mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

• Phạm vi không gian và thời gian của CQK (khu vực, thời hạn áp dụng).

✅ Các tác động môi trường chính:

• Chất lượng môi trường không khí, nước, đất.

• Tác động đến đa dạng sinh học, hệ sinh thái tự nhiên.

• Tác động đến tài nguyên thiên nhiên (rừng, nước, khoáng sản).

✅ Sức khỏe cộng đồng và xã hội:

• Tác động đến sức khỏe người dân và chất lượng cuộc sống.

• Ảnh hưởng đến sinh kế, di dân, văn hóa – xã hội.

✅ Khả năng chống chịu và thích ứng biến đổi khí hậu:

• Ảnh hưởng của CQK đến khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu (nhiệt độ, thiên tai, nước biển dâng).

✅ Khung pháp lý và chính sách:

• Tuân thủ các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường (Luật Bảo vệ Môi trường 2020).

• Các cam kết quốc tế và chính sách phát triển bền vững.

2. Các vấn đề liên quan đến ĐMC

Các vấn đề liên quan là những yếu tố bên ngoài hoặc có mối liên hệ trực tiếp đến quá trình đánh giá môi trường chiến lược.

🔎 Vấn đề kinh tế – xã hội:

• Phát triển kinh tế vùng, địa phương và quốc gia.

• Tác động đến cộng đồng dân cư, cơ hội việc làm và hạ tầng xã hội.

🔎 Môi trường và tài nguyên thiên nhiên:

• Khai thác và sử dụng tài nguyên (đất, nước, rừng, khoáng sản).

• Phát sinh ô nhiễm môi trường, suy giảm tài nguyên, mất cân bằng sinh thái.

🔎 Công nghệ và kỹ thuật:

• Ứng dụng công nghệ sạch, thân thiện môi trường.

• Năng lực giám sát môi trường và hệ thống cảnh báo sớm.

🔎 Pháp lý và thể chế:

• Sự đồng bộ với các quy hoạch, kế hoạch cấp trên (quy hoạch quốc gia, vùng, địa phương).

• Cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý và cộng đồng.

🔎 Tham gia của các bên liên quan:

• Sự tham gia của cộng đồng, các tổ chức xã hội và doanh nghiệp trong quá trình ĐMC.

• Minh bạch thông tin và phản hồi ý kiến công chúng.

1. Cơ quan chủ trì và quản lý chính

Bộ Tài nguyên và Môi trường (MONRE)

• Là cơ quan chính phủ chịu trách nhiệm chính trong việc lập và phê duyệt báo cáo ĐMC.

• Giám sát các hoạt động quản lý tài nguyên nước và bảo vệ môi trường trên toàn quốc, trong đó có lưu vực sông Srepok.

Cục Quản lý Tài nguyên Nước (DWRM - thuộc MONRE)

• Quản lý các vấn đề liên quan đến tài nguyên nước, đặc biệt là các lưu vực sông lớn như Srepok.

• Đề xuất chính sách và quy hoạch sử dụng nước, đồng thời theo dõi việc thực hiện các biện pháp bảo vệ nguồn nước.

Viện Khoa học Tài nguyên nước và Môi trường (IWRM)

• Cơ quan nghiên cứu trực thuộc MONRE, thực hiện các nghiên cứu khoa học và đề xuất giải pháp quản lý môi trường trong lưu vực.

2. Các tổ chức địa phương và quản lý vùng

Sở Tài nguyên và Môi trường các tỉnh thuộc lưu vực sông Srepok

• Gồm các tỉnh: Đắk Lắk, Đắk Nông, Gia Lai, Lâm Đồng, Kon Tum.

• Quản lý và giám sát tình hình môi trường và tài nguyên nước trong phạm vi từng tỉnh.

• Phối hợp với MONRE trong quá trình lập báo cáo ĐMC.

Ủy ban lưu vực sông Srepok

• Một tổ chức liên tỉnh, có vai trò điều phối các hoạt động phát triển và quản lý tài nguyên nước trong khu vực.

• Đề xuất các chính sách quản lý bền vững cho lưu vực.

3. Các tổ chức nghiên cứu, tư vấn và hỗ trợ

Viện Quy hoạch Thủy lợi miền Nam (SIWRP)

• Chịu trách nhiệm thực hiện các nghiên cứu liên quan đến quy hoạch thủy lợi và tác động của các dự án thủy điện, nông nghiệp đối với dòng chảy sông Srepok.

Viện Môi trường và Tài nguyên (IER - ĐHQG TP.HCM)

• Thực hiện các nghiên cứu đánh giá tác động môi trường và đề xuất giải pháp bảo vệ hệ sinh thái lưu vực.

Các tổ chức phi chính phủ (NGOs) như WWF, IUCN

• Cung cấp hỗ trợ kỹ thuật và tư vấn chính sách về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững cho lưu vực sông.

4. Các doanh nghiệp và nhà đầu tư

Các công ty thủy điện lớn

• Trên sông Srepok có nhiều nhà máy thủy điện như: Thủy điện Buôn Kuốp, Thủy điện Srepok 3, Thủy điện Dray H’Linh, đóng vai trò lớn trong thay đổi dòng chảy và tác động môi trường.

• Các doanh nghiệp này có trách nhiệm tuân thủ quy định môi trường và thực hiện các biện pháp giảm thiểu tác động.

Các doanh nghiệp nông nghiệp, công nghiệp

• Hoạt động trồng trọt, chăn nuôi, khai thác khoáng sản tại lưu vực cũng ảnh hưởng lớn đến môi trường và tài nguyên nước.

• Họ là các bên bị ảnh hưởng bởi quy định trong báo cáo ĐMC.

5. Cộng đồng địa phương

• Gồm người dân sống dọc sông Srepok, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số như Ê Đê, M’Nông.

• Là đối tượng chịu ảnh hưởng từ các dự án phát triển và có tiếng nói trong việc đề xuất các biện pháp bảo vệ sinh kế.

Tóm lại, nhân vật chính trong ĐMC của lưu vực sông Srepok bao gồm:

1. Bộ Tài nguyên và Môi trường (MONRE) và các đơn vị trực thuộc – Cơ quan quản lý nhà nước chủ trì báo cáo.

2. Sở TN&MT các tỉnh và Ủy ban lưu vực sông Srepok – Quản lý tài nguyên nước và môi trường cấp vùng.

3. Các viện nghiên cứu như IWRM, SIWRP, IER – Đánh giá tác động và đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường.

4. Các doanh nghiệp thủy điện, nông nghiệp – Góp phần gây tác động và cần thực hiện các biện pháp giảm thiểu.

5. Người dân địa phương – Bị ảnh hưởng bởi thay đổi dòng chảy và biến đổi môi trường.

1. Góc 1: Động lực (Motivation) – Mục tiêu và lợi ích của các bên liên quan

• Nhóm quản lý nhà nước (MONRE, Sở TN&MT) có động lực bảo vệ tài nguyên nước và tuân thủ chính sách môi trường.

• Nhóm kinh tế (doanh nghiệp thủy điện, nông nghiệp) có động lực khai thác tài nguyên.

• Nhóm cộng đồng có động lực bảo vệ quyền lợi sinh kế.

2. Góc 2: Giả định (Assumptions) – Quan điểm của các bên liên quan về vấn đề môi trường.

• Nhà nước (MONRE, Sở TN&MT): Giả định rằng nếu không có quy hoạch chặt chẽ, tài nguyên nước sẽ bị khai thác quá mức, gây hạn hán và suy thoái môi trường.

• Doanh nghiệp thủy điện: Giả định rằng thủy điện là năng lượng sạch, ít tác động hơn so với các ngành công nghiệp khác.

• Cộng đồng địa phương: Giả định rằng các dự án thủy điện và nông nghiệp sẽ ảnh hưởng xấu đến nguồn nước, đất đai và sinh kế của họ.

• Tổ chức nghiên cứu, NGOs: Giả định rằng cần có đánh giá khoa học để cân bằng để phát triển và bảo vệ môi trường.

3. Góc 3: Năng lực (Capabilities) – Ai có sức ảnh hưởng lớn nhất?

• Nhà nước có quyền lực ban hành chính sách.

• Doanh nghiệp có ảnh hưởng lớn thông qua đầu tư.

• Các tổ chức khoa học và cộng đồng có thể tác động gián tiếp bằng nghiên cứu và phản biện.

4. Góc 4: Chiến lược (Strategy) – Hành động của các bên liên quan

• Nhà nước sẽ kiểm soát qua chính sách.

• Doanh nghiệp tìm cách tối ưu hóa lợi ích trong khuôn khổ pháp luật.

• Cộng đồng & NGOs sẽ tạo áp lực thông qua nghiên cứu và truyền thông.

  
  

(1) Tham vấn

• Lấy ý kiến từ các bên liên quan như chính quyền, doanh nghiệp, tổ chức môi trường và cộng đồng địa phương về quy hoạch.

• Tổ chức hội thảo, hội nghị: Mời đại diện các bên liên quan (cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, cộng đồng, tổ chức phi chính phủ) để trao đổi ý kiến.

• Khảo sát, điều tra ý kiến: Phát phiếu khảo sát hoặc phỏng vấn trực tiếp để thu thập phản hồi.

• Công bố tài liệu & lấy ý kiến công khai: Đăng tải báo cáo đánh giá môi trường và quy hoạch để người dân, tổ chức có thể góp ý.

(2) Hợp tác

• Các bên cùng tham gia vào quá trình ra quyết định và triển khai các giải pháp.

• Thành lập Hội đồng quản lý lưu vực sông để phối hợp giữa các cấp chính quyền, doanh nghiệp và tổ chức xã hội.

• Ban điều phối liên ngành: Đại diện từ các bộ, ngành, địa phương phối hợp để triển khai và giám sát quy hoạch.

• Tổ hợp tác công - tư: Các doanh nghiệp đầu tư cùng hợp tác với cơ quan nhà nước để thực hiện dự án hạ tầng nước.

• Quan hệ đối tác xuyên biên giới: Hợp tác giữa Việt Nam và Campuchia trong quản lý tài nguyên nước xuyên biên giới.

(3) Ủy quyền

• Trao quyền cho các địa phương, cộng đồng và doanh nghiệp trong quản lý tài nguyên nước.

• Cộng đồng địa phương được trao quyền quản lý một số nguồn nước, bảo vệ môi trường thông qua các tổ chức tự quản.

• Doanh nghiệp có thể tham gia vào việc quản lý tài nguyên nước, xử lý nước thải theo các quy định rõ ràng.

• Xây dựng mô hình quản lý nước bền vững do nhiều bên cùng thực hiện

Cấp độ tham gia

Cấp độ 1: Cung cấp thông tin

• Người dân và các tổ chức chỉ nhận thông tin về quy hoạch.

• Các hình thức: Báo cáo, trang web, tài liệu phổ biến thông tin.

Cấp độ 2: Tham vấn

• Các bên liên quan có thể đóng góp ý kiến, nhưng quyết định cuối cùng thuộc về cơ quan nhà nước.

• Hình thức: Hội thảo, khảo sát, lấy ý kiến bằng văn bản.

Cấp độ 3: Tham gia tích cực

• Các bên tham gia vào quá trình hoạch định chính sách và đề xuất giải pháp.

• Hình thức: Nhóm làm việc, hội nghị đồng thuận, ban điều phối liên ngành.

Cấp độ 4: Đối tác

• Các bên liên quan có vai trò đồng quyết định và thực hiện quy hoạch.

• Hình thức: Quan hệ đối tác công - tư, hợp tác quốc tế.

Cấp độ 5: Trao quyền

• Một nhóm cụ thể được giao quyền chủ động quản lý tài nguyên nước.

• Hình thức: Giao quyền quản lý cho cộng đồng, tổ chức xã hội.