Жинақталған  бағалау оқыту үдерісінде тікелей қатыспайтын, субъектілермен жүргізіледі.Бұл бағалау тәсілі бір оқушының басқамен салыстыру, бірақ бұл оқушылардың тікелей жұмыстарын салыстыру, ал әр жұмысты эталонмен салыстыру жолымен болжайды.Оқытудың белгілі бір кезеңі сипатында, яғни оқыту қорытындысын шығаратын бағалаудың бұл түрі суммативті деп аталады.

Ішкі (қалыптасатын) бағалау әр түрлі оқушымен көрсетілген, нәтижесін салыстыру ретінде ұйғарылмаған,  күнделікті жұмыс үдерісінде үйде немесе сабақта білімдері мен дағдыларын меңгерудің келесі деңгейін анықтауға, оқушыларға түсінуге рұқсат етілетін, оқудың міндеттері мен мақсаттарына жетудің және жаңа материалды меңгеру кезеңінде, олар тапсырманы қаншалықты дұрыс орындайтынын  және сондай оқытудың сыналатын нәтижелері бойынша әкімшілік шешімдер, әр оқушының жеке жетістігін анықтауға көзделген.

Келесі метафоралармен бұл бағалау тәсілдердің арасындағы айырмасын сипаттау: «Егер оқушыларды өсімдік кейпінде көре алсақ, онда сыртқы (жинақталатын) өсімдікті бағалаудың олардың өсуін қарапайым өлшеу үдерісі бар. Өлшеуіш нәтижелері салыстыру мен талдау үшін қызықты болғанмен, бірақ олар өз өздерімен өсімдіктің өсуіне әсер етпейді.Ішкі (қалыптасқан) бағалау, керісінше,   өсімдіктің түбін тыңайтқышпен қоректендіру мен суару олардың өсуіне тікелей әсер етеді».

Тәрбиелік: Студенттерді білімді, саналы, салауатты, жан -жақты рухани бай жеке тұлға етіп тәрбиелеу.

Іс- шара: Кеңес беру, дөңгелек үстел

Сабақтың әдісі: Іздену, қызығушылықты ояту, ой қозғау, ой салу.

Сабақтың көрнекілігі: Интербелсенді тақтадан студенттердің бойында денсаулығына алаңдаушылық, қамқорлық сезімді оятатын фразалар, бейне таспа, слайдтар.

Пәнаралық байланыс: биология, психология

Іс-шара барысы:                                                                              

а).Сәлемдесу.

б).Сабақтың мақсатымен таныстыру.

Оқытушының сөзі:Армысыздар, құрметті ұстаздар мен студенттер! Бүгінгі «Mental healthcare» атты психикалық денсаулық маңызы мен күтіміне арналған іс-шарамызға қош келдіңіздер! Жалпы, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДСҰ) айтқандай, денсаулық көп жағдайда өмір салтына байланысты. Жоғары оқу орнына түсумен жастардың өмір ырғағы өзгереді. Бұл әрқашан жақсы жаққа емес.

Студенттер әдетте:

·        Тұрақты емес және дұрыс емес тамақтану;

·        ұйқының болмауы;

·        аз физикалық белсенділік;

·        Толық бөлмелерде ұзақ тұру;

·        Тұрақты стресс;

·        Үлкен психикалық стресс, көздің шаршауы.

Міне, студенттер денсаулығының негізгі «жауларының» тізімі, оларды жеңу мүмкін емес, бірақ олардың ағзаға әсерін азайтуға болады. Бүгін осы тақырып маңайында талқылау жүргізетін боламыз.

1.Психикалық денсаулықтың нашарлауының салдары - (психикалық денсаулық туралы бейнежазбаны көрсету)

2.Психикалық денсаулыққа әсер ететін факторларға шолу – (түсіндіру барысында студенттерге сұрақ қойылып дискуссия жүргізіледі)

3.Бағалау — (белсенді студенттерді марапаттау)

4.Қорытынды бөлімі.

 

Студент: Ал, енді психикалық денсаулыққа әсер ететін факторларға тоқталып өтсек!

Ата-ана баланың психикалық денсаулығының өзегі болатын сыртқы келбетіне, күш-қуаттарына, мүмкіндіктеріне сабырлы сенімін арттыруға көмектесе алады. Ата-аналар балаларына қажет кезде қолдау көрсетіп, көмектесуі керек, оқуда, белсенділікте, көзқараста және психикалық денсаулықта үлгі болуы керек. Зерттеулерге сәйкес, жоғары өзін-өзі бағалау және оқудағы жетістіктер ата-аналардың оң қатысуымен тығыз байланысты. Үйде оқуға да, жақсы демалуға да қолайлы жағдай жасау, жағымды, тыныш ортаны сақтау маңызды.

ЖОО студенттерінің психикалық денсаулығы үшін белгілі қауіптердің бірі қолайсыз әлеуметтік-экономикалық жағдайлар болып табылады. Сонымен қатар, балалардың жағдайына мектептегі құрбылары, ауладағы достары және спорт үйірмелері әсер етеді. Көбінесе ересектер үшін елеусіз болып көрінетін мәселелер балаларға қатты әсер етеді. Жасөспірімдер эмоционалдық қысымды, қорлауды және тіпті құрдастар тарапынан зорлық-зомбылық әрекеттерін сезінуі мүмкін. Оқу жүктемесі сонымен қатар психикалық белсенділіктің теңгерімсіздігіне әкеледі, сырттай өскен кезде бала іштей жетілмеген болып қалады.

Студент өмірін ретке келтірген кезде өзін көңілді, сабырлы сезінеді және жақсы дамиды. Күнделікті тәртіпте оқумен қатар, ашық ауада ұзақ демалу, жақсы ұйықтау және бос уақыт болуы керек. Ол үй тапсырмасын неғұрлым ұзақ орындаса, соғұрлым оның қалпына келуі үшін сыртта көбірек уақыт қажет.

Студенттер күннің көп бөлігін отыруға мәжбүр. Дәрістер, семинарлар, кітапхана, компьютермен жұмыс және ертеңгі күнге үйге дайындық қозғалыссыз өтеді. Иә, тіпті үй ішінде. Нәтижесінде студенттер келесі мәселелерге тап болады:

·        Аяқ-қолдардағы қан айналымының бұзылуы;

·        Маңызды органдардың, соның ішінде мидың оттегі ашығуы;

·        Рахиокампс.

Әлеуметтік желілер жасөспірімдердің психикалық денсаулығына айтарлықтай әсер етуі мүмкін. Көптеген зерттеулер оларды бейсаналық және шамадан тыс пайдалану зиянды болуы мүмкін екенін дәлелдеді. Жасөспірімдер өздерін үнемі басқа адамдармен салыстырады, ал басқаның идеалды бейнесі олардың сеніміне нұқсан келтіруі мүмкін. Сонымен қатар, студент кибер зорлық-зомбылыққа ұшырауы мүмкін.

Оның қандай қауіп төнуі мүмкін екенін қарастыру керек - қорқыту, жеке басын ұрлау, қудалау. Мұндай жағдайлардан қалай аулақ болу керектігін немесе оларға дұрыс жауап беруді үйренген жөн.

 

Студент: Иә, психикалық денсаулыққа әсер ететін факторларды шолып өттік, ал енді осы “проблеманы” шешу үшін сіз қандай жол ұсынар едіңіз? Сіз осындай проблемаға тап болған жағдай болды ма, онымен қалай күрестіңіз? Тағы қандай факторды қосар едіңіз?

 

Бұл көптеген факторларға байланысты болғандықтан, жан-жақты әрекет ету керек.

1.Тұрақты және сау санаға жетудің негізгі қадамдары:

Күнделікті тәртіпті орындаңыз.

Егер сіз толық демалмасаңыз және жеткілікті ұйықтамасаңыз, онда сіздің жүйке жүйеңіз тозу үшін жұмыс істейді, бұл, әрине, ақаулар мен сәтсіздіктерге әкеледі. Бұған жол бермеу үшін ұйықтап, бір уақытта тұрыңыз, күніне кемінде сегіз сағат ұйықтаңыз, жұмыс пен демалудың тепе-теңдігін сақтаңыз, артық жұмыс жасамаңыз. Егер сіздің денеңіз белгілі бір режимге бейімделсе, онда ол біркелкі жұмыс істейді, сәйкесінше оның барлық маңызды жүйелерінің, соның ішінде жүйке жүйесінің жұмысы қалыпқа келеді.

2. Дұрыс және теңгерімді тамақтаныңыз.

Жүйке жүйесінің күйі мен жұмысы тұтынылатын тағамға, сондай-ақ оның құрамындағы пайдалы заттарға тікелей байланысты. Психикалық денсаулық үшін әсіресе В дәрумендері, мырыш, селен және полиқанықпаған май қышқылдары пайдалы. Көбірек жасыл және жасыл көкөністерді, жармаларды, теңіз өнімдері мен теңіз балықтарын, жемістерді жеңіз. Бірақ алкогольді теріс пайдаланудан, майлы, тәтті, ұн, қуырылған және маринадталған, мүмкіндігінше, бас тартқан дұрыс.

3. Денсаулығыңызды бақылаңыз.

Созылмалы аурулардың пайда болуы жиі жүйке жүйесін қатты шаршатады. Бұған жол бермеу үшін жүйелі профилактикалық тексерулер, ерте диагностика және дәрігерлердің ұсыныстарын орындау көмектеседі.

 4. Эмоцияларыңызды басқаруды үйреніңіз.

Бастапқыда бұл оңай болмайды, әсіресе табиғатыңыз бойынша импульсивті және темпераментті адам болсаңыз. Бірақ сіз үнемі жаттығатын болсаңыз, жақын арада оң нәтижелерге қол жеткізесіз. Бұған кейбір жаттығулар көмектеседі. Мысалы, егер сіз өзіңізді «жарылып кетейін» деп сезінсеңіз, терең тыныс алып, тыныс алуыңызға назар аударып көріңіз. Немесе кері санауды бастаңыз. Немесе жағымды нәрсе туралы ойланыңыз, өзіңізді бақытты болған жерге ойша ауыстырыңыз және кем дегенде бір-екі минут сонда болыңыз.

 5. Спортпен шұғылданыңыз.

Спорт тұрақты түрде сергітеді, бүкіл ағзаның жұмысын жақсартады, жағымсыз эмоцияларды «өңдеуге» көмектеседі, осылайша көңіл-күйді жақсартады.

 6. Сізге жағымды эмоциялар беретін нәрсеге алаңдаңыз.

Бұл кинотеатрға, театрға, дүкенге бару, жағымды компанияда кешкі ас, табиғатқа саяхат, саяхаттау, сүйікті ісімен айналысу және т.б. болуы мүмкін.

 7. Жағымсыз әсерлерді азайтуға тырысыңыз.

Сондықтан, сентиментальды адам болсаңыз, онда сіз үшін «ауыр» тақырыптарда сөйлесуден аулақ болғаныңыз жөн, қылмыс жаңалықтарын оқымағаныңыз немесе көрмегеніңіз, қорқынышты фильмдерді, триллерлерді көруді доғарғаныңыз жөн.

 8. Ұйықтар алдында демалыңыз

Бір сағаттық кешкі серуен, контрастты душ немесе жылы ванна, жақсы фильм көру, кітап оқу, музыка тыңдау пайдалы болады.

 9.  Позитивті ойлауды және әр нәрседен жақсылықты көруге үйреніңіз.

Алаңдауға тырысыңыз және негативке сенбеңіз, ең қиын жағдайларда да жақсы нәрсені табыңыз. Осы сәтте біреу сізден әлдеқайда нашар болуы мүмкін екенін ойлап көріңіз. Бұл оңай емес, бірақ оптимистерге өмірден өту әлдеқайда оңай, олар стресске төзімді.

10. Қолдау мен көмекке жүгініңіз.

Интернеттегі тақырыптық форумда туыстары, достары немесе жай ғана бейтаныс адамдар оны қамтамасыз ете алады. Ал сіз әрқашан психологтардан немесе психотерапевттерден білікті көмекке жүгіне аласыз.

Бүгінгі «Mental healthcare» атты жас ақындар мүшәйрасы өз мәресіне жетіп, әрбір қатысушы өзіне жаңа білім алып, немесе маңыздылығын қайта карастыруға мүмкіндік алды деп ойлаймыз. Белсенді қатысып отырған студенттер мадақтамалармен марапатталады.

Жеке тиімділік бойынша жаттықтырушы Лори Дешененің «Әрқашан позитивті болу керек емес. Қайғы, ашу, көңілсіздік, қорқыныш және уайым - бұл қалыпты жағдай. Сезімдер сізді жағымсыз адам етпейді. Бұл сізді адам етеді» деген сөзін еске ала отырып, бүгінгі іс-шарамыз өз мәресіне жетті.

-Сау болыңыздар!