Fıkıh, sözlükte bir şeyi derinlemesine bilmek ve kavramak anlamına gelir. Terim olarak kişinin günlük hayatında faydasına ve zararına olan şeyleri bilmesidir.

İmam-ı Şafii de şöyle tanımlamıştır: “tafsilî delillerden (ayet ve hadislerden) elde edilen amelî hükümleri bilmektir.”

Fıkıh ilmi ile uğraşan, Kur’an ve sünnet gibi delillerden dinî hüküm ortaya koyabilme yeteneğine sahip kimseye fakih denir. Fakih belirli kaynaklardan hüküm çıkarırken gerekli bütün çabayı gösterdiği için fıkıh terimi içtihat kavramıyla aynı anlamda kullanılmıştır. Bu nedenle fakih ile müçtehit de aynı anlama gelmektedir.

MEAMELÂT: Sosyal hayatla ilgili hükümler. Yani; feraiz, vasiyyet, alım-satım, kira, şirket, kaza, dava, şahitlik, siyer, savaş hukuku, barış vb.

MÜNAKEHÂT: Aile hayatıyla ilgili hükümler yani evlenme, boşanma, nafaka, iddet, nesep vb.

UKUBÂT: Dünyevi cezalarla ilgili hükümler. Yani; cinayet, kısas, diyet, had cezaları, hırsızlık, içki içme cezası, zina cezaları, dinden dönme

İkinci anlamıyla fıkıh usulü, fıkhın kaynakları demektir. Bu durumda, “Herhangi bir fıkhi hüküm hangi kaynaklardan alınır?” sorusunun cevabı ile uğraşır.

Fıkıh usulü üçüncü anlamıyla fıkhın temellerini oluşturan ilke ve esaslardır. Bu anlamda, fıkıh usulü, fıkhın bir parçasını oluşturur ve ondan ayrı düşünülemez. Örneğin sosyal ilişkilerde adaletin gözetilmesi ve kolaylık fıkhın temel ilkelerindendir. Bu anlamıyla fıkıh usulü fıkıh ilminin bir dalıdır.

Fıkıh usulü genelde, fıkhî hükümlerin delilleri, bu delillerden hüküm çıkarma ilke ve metotlarından bahseder. Fıkıh ilmi ise fıkıh usulüyle elde edilen hükümleri konu edinir.

Hz. Peygamber’den (s.a.v.) aktarılan söz, fiil ve takrirlerinin tümüne sünnet veya hadis denir. Hadis usulü ise hadis rivayetlerinin derecelerini, niteliklerini tespit edip ortaya koyar. Fıkıh da hüküm çıkaracağı zaman hadis ve hadis usulü ilminden faydalanır. Özellikle Kur’an’ın uygulama ile ilgili ayetlerinin Hz. Peygamber (s.a.v.) tarafından nasıl hayata aktarıldığını hadis ilminin verilerinden elde eder. Bu yönüyle sünnet, fıkhın ikinci ana kaynağıdır.

Fıkıh ilminin dilbilim ile sıkı bir ilişkisi vardır. Çünkü içtihat yeterliliğine sahip olmak için fakihin Arapçaya vakıf olması gerekir. Buna göre fakih, naslardan hüküm çıkarabilmek için öncelikle sarf-nahiv başta olmak üzere Arapçayı tüm incelikleriyle bilmelidir. Dolayısıyla nassları orjinal dilinden anlamada yapılan içtihat isabetli olmayacaktır.

Fıkıh ilminin ilişkili olduğu diğer bir ilim dalı da siyerdir. Siyer, Hz. Peygamber’in (s.a.v.) hayatını, ahlakını, davranışlarını, devlet idaresini, yaptığı savaşları ve olaylar karşısındaki değerlendirmelerini anlatan ilim dalıdır. Fıkıh, sünnetten hüküm çıkaracağı zaman siyer ilminin verilerinden de istifade eder.

Kelam, İslam dininin inanç esaslarını konu edinen ilim dalıdır. Kelam ilmi, mükelleflerin özgür iradesi ile yapabileceği fiillerin bulunduğunu ispata çalışır. Fıkıh bu fiillerin hükümlerini açıklar.

Fıkıh ilmi, temel İslam bilimlerinin yanı sıra matematik, tıp, coğrafya, sosyoloji gibi pozitif ve sosyal ilimlerden de faydalanır. Örneğin namaz vakitlerinin tayiniyle oruç ve hac aylarının hesaplanmasında, namazda kıble yönünün tespitiyle mirasın taksiminde matematik ve coğrafyadan faydalanır.

1. Mükellefiyette kolaylık,

2. Helallerde genişlik, haramlarda sınırlılık,

3. Kamu yararının gözetilmesi,

4. Adaletin gerçekleşmesi

* Suyun bulunmadığı durumlarda abdest yerine teyemmüm yapılır.

* Ayakta duramayanlar namazlarını oturarak kılarlar.

* Ramazan ayında yolculuk yapanlar, yolculukları süresince isterlerse oruç tutmayabilirler.

* Zengin olup da hacca gidemeyecek kadar hasta olanlar başka birini kendi yerlerine gönderebilirler.

* Vekâlet yoluyla kurban kesilebilir.

* Mesh süresi normal şartlarda 24 saat iken seferi olanlar için bu süre 3 güne çıkar.

* Seferi olanlar 4 rekâtlık farzları 2 rekât kılarlar.