Σκοπός:
Το μάθημα συνδέει τις έννοιες των ανθρωπίνων δικαιωμάτων με τα προσωπικά βιώματα των μαθητών, ώστε να ενισχυθεί η κατανόηση της σημασίας τους για τη σύγχρονη κοινωνία και το σχολικό περιβάλλον μέσα από το πρίσμα της διατροφής.

Τάξη: Νηπιαγωγείο (παιδιά 4-6 ετών)

Ενότητα: Παιδί και Επικοινωνία, Παιδί, Εαυτός και Κοινωνία.

Περιεχόμενο και Πρακτικές

Το μάθημα θα ξεκινήσει με το παραμύθι "Μαζί μπορούμε καλύτερα", που θα δείχνει στα παιδιά την αξία της συνεργασίας. Στη συνέχεια, θα συγκεντρωθούμε στην ολομέλεια, θα συζητήσουμε τι σημαίνει να παίρνουμε αποφάσεις όλοι μαζί και πώς νιώθουμε όταν μας ακούνε και μας σέβονται.

Μετά, θα εφαρμόσουμε τη δημοκρατική διαδικασία στην πράξη. Συγκεκριμένα, τα παιδιά θα ψηφίσουν για ένα θέμα που αφορά την τάξη τους, όπως για παράδειγμα ποιο παιχνίδι θα βάλουμε στη γωνιά των κατασκευών ή ποιο τραγούδι θα τραγουδήσουμε στο τέλος της ημέρας. Στην συνέχεια, θα εξηγήσουμε ότι η γνώμη όλων είναι σημαντική και θα δείξουμε πώς λειτουργεί η πλειοψηφία, αλλά και πώς μπορούμε να σεβόμαστε τη μειοψηφία. Τέλος, θα παίξουμε ένα συνεργατικό παιχνίδι όπου κάθε παιδί θα έχει έναν ρόλο και όλοι μαζί θα πρέπει να βρουν λύσεις σε ένα πρόβλημα, όπως πώς να χτίσουν έναν «φανταστικό» κόσμο όπου όλοι είναι ευτυχισμένοι.

Σκοπός:

Το μάθημα διδάσκει στα παιδιά βασικές αρχές της δημοκρατίας, ενισχύει την ενσυναίσθηση και τα βοηθά να κατανοήσουν τη σημασία του διαλόγου και της ισότητας από μικρή ηλικία. Ακόμα, βοηθάει τα παιδιά να κατανοήσουν την έννοια της δημοκρατίας, της συνεργασίας και του σεβασμού στα δικαιώματα των υπόλοιπων ανθρώπων μέσα από βιωματικές δραστηριότητες.

Τάξη : Α΄γυμνασίου ( Ηλικία 12- 13 ετών)

περιεχόμενο και πρακτικές: Το μάθημα θα ξεκινήσει μοιράζοντας στους μαθητές την σύμβαση για τα δικαιώματα των παιδιών και θα τους ζητήσω να μελετήσουν τα άρθρα της για λίγη ώρα. Την επόμενη ώρα θα τους βάλω να δουν τo musical Matilda και αφού ολοκληρωθεί η θέαση της ταινίας , θα τους ζητήσω να καταγράψουν ποια δικαιώματα πιστεύουν οτι καταπατούνται στη συγκεκριμένη ταινία. Στη συνέχεια θα διαβάσει ο καθένας τις σημειώσεις του και με αυτό τον τρόπο θα ανοίξει ένας διάλογος πάνω στα δικαιώματα.

Σκοπός: να καταλάβουν οι μαθητές επακριβώς ποια είναι τα δικαιώματα των παιδιών , πόσο σημαντικά είναι και πόσο σημαντικό είναι να τα προστατεύουμε.

Τάξη: Γ΄ Γυμνασίου (14-15 χρονών)

Πλαίσιο: Σχολικό μάθημα λογοτεχνίας

Περιεχόμενο και πρακτικές: Το μάθημα θα ξεκινήσει με καταιγισμό ιδεών, ρωτώντας τους/τις μαθητ*ριες σχετικά με αντιλήψεις και κανόνες στη ζωή τους που δεν θεωρούν χρήσιμα και θα ήθελαν να καταργηθούν. Στη συνέχεια, θα χρησιμοποιηθούν οι τεχνικές της αναγνωστικής εμπειρίας και του thinkpair-share, αφού ανακοινωθεί στην ομάδα η ανάγνωση του ποιήματος του Ελύτη, «Είσαι νέος», και η συζήτησή του σε ζευγάρια. Έπειτα, η τάξη θα χωριστεί σε ομάδες των 5 ατόμων, αναλαμβάνοντας ο καθένας από έναν ρόλο (προέδρου, υπεύθυνου τύπου, γραμματέα, χρονομέτρη και δημοσιογράφου), καταγράφοντας σε μία παράγραφο, με αφορμή το ποίημα, δύο νέους κανόνες-αρχές που θα ήθελαν να τοποθετηθούν στη θέση εκείνων που βρίσκονται στον πίνακα και να επιχειρηματολογήσουν υπέρ αυτών σε μια διαδικασία ρητορικών αγώνων. Τέλος, τίθενται ερωτήσεις στην ολομέλεια με αφορμή τις παραπάνω εικόνες, όπως «Εσείς αιτιολογήσατε την άποψή σας μέσα στην ομάδα ή η συμβολή σας ήταν μόνο ένα «like/dislike»;», «Η επικοινωνία σας με την υπόλοιπη ομάδα ήταν επιτυχημένη; Σεβαστήκατε τη γνώμη όλων; θεωρείτε ότι σεβάστηκαν τη δική σας;», «Ακούστηκε η γνώμη όλων των μελών;».

Σκοπός: η εμπλοκή των μαθητ*ριών στην πρόσκτηση γνώσης και η συνεργασία για τη λήψη αποφάσεων, η έκφραση σεβασμού για τις διαφορετικές απόψεις ή ιδέες, η ενδυνάμωση της ικανότητας κριτικού και εποικοδομητικού, δημοκρατικού διαλόγου για την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η ενίσχυση της ικανότητας για κριτική της παραδεδομένης γνώσης και οικοδόμησης της νέας σε στέρεα θεμέλια.

Τάξη: Β' Λυκείου

Περιεχόμενο και πρακτικές: Το μάθημα θα είχε την μορφή μη τυπικής διδασκαλίας, με την μεταφορά της τάξης στην αίθουσα προβολών. Αρχικά, θα ξεκινούσε με μια συζήτηση σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα και την σημασία των άγραφων νόμων μέσα από καταιγισμό ιδεών των παιδιών. Θα ρωτούσα, αν γνωρίζουν μερικούς άγραφους νόμους που έχουν ισχύ μέχρι και σήμερα. Στην συνέχεια θα προβαλλόταν η ταινία της Αντιγόνης του Σοφοκλέους. Θα ζητηθεί από τους μαθητές να κρατήσουν σημειώσεις για τα σημαντικά γεγονότα. Τέλος, μετά την ολοκλήρωση της ταινίας, θα συζητηθούν οι σημειώσεις που κράτησαν οι μαθητές. Η διδασκαλία αυτή θα διαρκέσει τουλάχιστον σε δύο διδακτικές ώρες.

Σκοπός: Να συνειδητοποιήσουν τα παιδιά την σημασία του Δικαίου και την βαρύτητα που δίνεται από την αρχαιότητα. Να κατανοήσουν τον λόγο που η Αντιγόνη λογίζεται ως σύμβολο Δικαίου, καθώς υπερασπίστηκε την ηθική και συγγενική της υποχρέωση να ταφεί ο αδερφός της, Πολυνείκης, παρά την απαγόρευση από τον βασιλιά Κρέοντα. Η μορφή της αποτελεί διαχρονικό σύμβολο δικαιοσύνης, θάρρους και δημοκρατικής σκέψης.

Τάξη: Α’ Λυκείου (Ηλικία 15-16 ετών)

Πλαίσιο: Διαθεματικό (Πληροφορική & Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή)

Περιεχόμενο και πρακτικές: Ξεκινάω με μια σύντομη παρουσίαση για την ελευθερία του λόγου και τα δικαιώματα που απορρέουν από αυτήν, όπως ορίζονται στη Διεθνή Διακήρυξη Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και στη Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού. Αναφέρω τη σημασία του δικαιώματος στην ελεύθερη έκφραση, αλλά και τους περιορισμούς που υπάρχουν για την προστασία της ευημερίας, της ασφάλειας και της αξιοπρέπειας των ατόμων. Έπειτα, χωρίζω τους/τις μαθητές/μαθήτριες σε 2 ομάδες. Η μία είναι υπέρ και η άλλη κατά της πλήρους ελευθερίας λόγου χωρίς περιορισμούς στα κοινωνικά δίκτυα. Η κάθε ομάδα προετοιμάζεται για να υποστηρίξει τη θέση της με επιχειρήματα και παραδείγματα. Στη συνέχεια, οι μαθητές/μαθήτριες συμμετέχουν σε debate, όπου οι 2 ομάδες παρουσιάζουν τη θέση τους και στη συνέχεια, κάθε ομάδα απαντάει στα επιχειρήματα της αντίπαλης ομάδας για να υπερασπιστεί τη θέση της. Ο δικός μου ρόλος είναι συντονιστικός. Μόλις τελειώσει το debate, γίνεται αναστοχαστική συζήτηση για τα όρια της ελευθερίας του λόγου στα κοινωνικά δίκτυα και πώς μπορεί να συνδυαστεί με την προστασία από επιθέσεις ή παραπληροφόρηση.

Σκοπός: Στη σύγχρονη εποχή, η χρήση του Ίντερνετ και των κοινωνικών δικτύων είναι εξαιρετικά διαδεδομένη ανάμεσα στα παιδιά και στους/στις νέους/νέες και τα περιστατικά εκφοβισμού και διαδικτυακής παρενόχλησης όλο και αυξάνονται. Σκοπός, οπότε, αυτού του μαθήματος είναι να κατανοήσουν οι μαθητές/μαθήτριες τη σημασία της ελευθερίας του λόγου στα κοινωνικά δίκτυα, τα όριά της και τη διαφορά μεταξύ ελεύθερης έκφρασης και παραβίασης των δικαιωμάτων. Επίσης, να αναπτύξουν κριτική σκέψη σχετικά με τις ευθύνες που απορρέουν από τη χρήση των κοινωνικών μέσων και τις συνέπειες που μπορεί να έχει η χρήση τους στην προσωπική και κοινωνική ζωή τόσο των ίδιων όσο και των άλλων ανθρώπων.

Τάξη: Ε’ δημοτικού

Ενότητα 9^η: βιβλία-βιβλιοθήκες

Ηλικία: 8-9 ετών

Περιεχόμενο και πρακτικές: Με αφορμή το περιεχόμενο της ενότητας, που ασχολείται με τη λειτουργία των βιβλιοθηκών, τον τρόπο παρουσίασης ενός βιβλίου αλλά και τη σημασία των βιβλίων στην ολόπλευρη ανάπτυξή του ατόμου, θα πραγματοποιηθεί προσπάθεια μέσω βιωματικών δραστηριοτήτων τα παιδιά να κατανοήσουν την έννοια της δημοκρατίας και του σεβασμού στα ανθρώπινα δικαιώματα.

Τα παιδιά μέσα από συμβούλιο θα δημιουργήσουν τη βιβλιοθήκη της τάξης. Μέσα από την ενεργό συμμετοχή και εμπλοκή τους θα συναποφασίσουν τους κανόνες και τις υποχρεώσεις τους, όπως και τους τρόπους δανεισμού. Επίσης θα συντάξουν και ένα συμβόλαιο, στο οποίο θα δεσμεύονται για αντικατάσταση του βιβλίου σε περίπτωση φθοράς του.

Στο τέλος θα δημιουργήσουν ένα padlet για να μοιράζονται μέσω βιβλιοπαρουσιάσεων πληροφορίες για το συγγραφέα, το περιεχόμενο, τις θετικές και αρνητικές εντυπώσεις, αλλά και τους λόγους για τους οποίους κάποιος θα ήθελε να το διαβάσει.

Σκοπός: Η συγκεκριμένη πρακτική προωθεί τη δημοκρατική εκπαίδευση και την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων γιατί τα παιδιά αναπτύσσουν κριτική σκέψη, συμμετέχουν ενεργά και συναποφασίζουν για θέματα που τα απασχολούν και τα αφορούν, λέγοντας την άποψή τους, ενώ ταυτόχρονα ακούν με σεβασμό τις γνώμες των συμμαθητών/τριών τους. Τέλος με το συμβόλαιο δεσμεύονται, γίνονται υπεύθυνοι απέναντι στις υποχρεώσεις τους απέναντι στον άλλο.

Ενότητα: Παιδί και Επικοινωνία, Παιδί, εαυτός και κοινωνία

Ηλικία: 4-5

1ο στάδιο: Τι γνωρίζω για τα ανθρώπινα δικαιώματα; - Εννοιολογικός Χάρτης- εντοπισμός πρότερων γνώσεων.

2ο στάδιο: Ανάγνωση του συγκεκριμένου παραμυθιού. Εντοπισμός Ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

3ο στάδιο Συζήτηση στην ολομέλεια για την σημαντικότητα τους, ιεράρχηση των Δικαιωμάτων από τα ίδια τα παιδιά βάση της δικής τους γνώμης και αιτιολόγηση.

2. Μέσω αυτού του παραμυθιού τα παιδιά έρχονται σε πρώτη επαφή με τα ανθρώπινα δικαιώματα σαν έννοια και ύπαρξη με έναν πιο παιγνιώδη τρόπο, καθώς σε αυτή την ηλικία θα ήταν ανώφελο η επαφή με την Σύμβαση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Τάξη: ΣΤ' τάξη

Περιεχόμενο: Τα παιδιά αφού παρακολούθησαν βίντεο ευαισθητοποίησης για το bullying ως αφόρμηση, έγινε συζήτηση για τα συναισθήματα όλων των εμπλεκόμενων μερών και αναλύθηκαν οι σχετικοί όροι.

Στη συνέχεια, τους παρουσίασα μια μελέτη περίπτωσης ενός περιστατικού σχολικού εκφοβισμού και οι μαθητές χωρίστηκαν τυχαία σε 4 ομάδες :το θύμα, το θύτη, το σχολείο και τους συμμαθητές. Αφού κάθε ομάδα πήρε χρόνο να σκεφτεί τη θέση της, έγινε ένα συμβούλιο διαμεσολάβησης για να διερευνηθεί και να επιλυθεί το περιστατικό ως προσομοίωση.

Στόχος ήταν οι μαθητές να συναισθανθούν όλους τους εμπλεκόμενους σε ένα τέτοιο περιστατικό και να προτείνουν πιθανές λύσεις.

Τάξη: Νηπιαγωγείο

Ηλικία: 4-5 ετών

Περιεχόμενο και πρακτικές: Με αφορμή την παγκόσμια ημέρα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, θα μαζευτούμε με τα παιδιά στη γωνιά της παρέας. Κάνοντας έναν μικρό πρόλογο και χρησιμοποιώντας παραδείγματα που αναφέρονται σε ορισμένα δικαιώματα, θα συζητήσουμε για την σημαντικότητα της ύπαρξης και της τήρησής τους. Θα ενθαρρύνουμε τα παιδιά να σκεφτούν ορισμένα από τα βασικά δικαιώματα (όπως το δικαίωμα στην ζωή, στην εκπαίδευση, κλπ) και να τα γράψουν με την βοήθειά μας ή να τα ζωγραφίσουν σε ένα μεγάλο χαρτόνι. Αφού ολοκληρώσουμε αυτή τη δραστηριότητα, θα κολλήσουμε την αφίσα που φτιάξαμε σε ένα κεντρικό σημείο της τάξης και στη συνέχεια θα διαβάσουμε το βιβλίο με τίτλο "Που κρύβονται τα δικαιώματα;". Μέσα από την αφήγηση του συγκεκριμένου βιβλίου, τα παιδιά μαθαίνουν ποια είναι τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις τους ως πολίτες μιας κοινωνίας και πως αυτά προστατεύονται από το Σύνταγμα. Επίσης έρχονται σε επαφή με έννοιες και σύμβολα του δημοκρατικού πολιτεύματος. Τέλος, μέσα από τη συζήτηση μαθαίνουν να ακούν και να σέβονται διαφορετικές απόψεις, το οποίο αποτελεί βασικό στοιχείο της δημοκρατικής κουλτούρας.

Τάξη: β λυκείου

Ηλικία: 15-16

Στο πλαίσιο διδασκαλίας της Λογοτεχνίας, θα επέλεγα αποσπάσματα κειμένων που περιλαμβάνουν ήρωες/ηρωίδες-κυρίως γυναίκες και παιδιά- που ζουν σε συνθήκες καταπίεσης και εγκλωβισμού. Σε ομάδες οι μαθητές και οι μαθήτριες θα αναλάμβαναν να μελετήσουν από ένα απόσπασμα, να το δραματοποιήσουν σύντομα και να συγγράψουν ένα κείμενο που θα αποτελεί τη «φωνή» αυτού του ανθρώπου που αισθάνεται την καταπίεση. Η διαδικασία θα κατέληγε, φυσικά, σε συζήτηση στην ολομέλεια και σε ελεύθερη έκφραση απόψεων επί του θέματος. Σκοπός θα ήταν η πολυφωνία, η ισότητα και η συνειδητοποίηση ότι όλες οι «φωνές» πρέπει να ακούγονται και να γίνονται σεβαστές.

Ενότητα: Το Συνέδριο Ειρήνης των Παρισίων (1919-1920)

Αν μπορούσα να επιλέξω ένα μάθημα που να προάγει τη δημοκρατική εκπαίδευση και τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, θα εστίαζα στην ενότητα «Το Συνέδριο Ειρήνης των Παρισίων (1919-1920)» από το μάθημα της Ιστορίας της Γ’ Λυκείου. Πρόκειται για μια καθοριστική στιγμή της παγκόσμιας ιστορίας, καθώς οι νικητές του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου προσπάθησαν να διαμορφώσουν έναν νέο διεθνή χάρτη, επιδιώκοντας την ειρήνη, αλλά και θέτοντας όρους που επηρέασαν δραματικά το μέλλον των λαών.

Το μάθημα αυτό θα βασιζόταν σε διαδραστικές και βιωματικές πρακτικές. Οι μαθητές θα συμμετείχαν σε μια προσομοίωση του Συνεδρίου, αναλαμβάνοντας ρόλους ηγετών προκειμένου να διαπραγματευτούν τους όρους της Συνθήκης των Βερσαλλιών. Παράλληλα, θα μελετούσαν ιστορικές πηγές, αναλύοντας τα επιχειρήματα των διαφόρων χωρών και τις συνέπειες των αποφάσεων για τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Μέσα από συζητήσεις και αντιπαραθέσεις, θα εξερευνούσαν ερωτήματα όπως: Ήταν οι όροι της συνθήκης δίκαιοι; Διασφάλισε πραγματικά την ειρήνη ή έθεσε τις βάσεις για μελλοντικές συγκρούσεις;

Μέσα από αυτό το μάθημα προωθείται η δημοκρατική εκπαίδευση, καθώς ενθαρρύνεται η κριτική σκέψη, η συνεργασία και ο διάλογος. Οι μαθητές κατανοούν τη σημασία της διπλωματίας, της δικαιοσύνης και της συλλογικής ευθύνης στη διαμόρφωση του κόσμου. Εξετάζοντας λοιπόν, τη σύνδεση του Συνεδρίου με σύγχρονα παραδείγματα διεθνών συμφωνιών, θα συνειδητοποιήσουν ότι η ιστορία δεν είναι απλώς παρελθόν, αλλά ένας οδηγός για το μέλλον της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.