Anh/chị hãy phân tích tình huống trên và chỉ rõ các quy định nào của VSA 220 đã không được công ty kiểm toán và kiểm toán viên tuân thủ trong quá trình thực hiện hợp đồng kiểm toán báo cáo tài chính của TPC năm 2023.

1. Thiếu sự phân công và giám sát phù hợp

Quy định bị vi phạm:

• Đoạn 15 – VSA 220: “Nhà quản lý cuộc kiểm toán phải chịu trách nhiệm về việc chỉ đạo, giám sát và thực hiện soát xét công việc của nhóm kiểm toán.”

Phân tích:
Tổng giám đốc LAFA giao phần lớn công việc cho nhân viên cấp dưới mà không có giám sát đầy đủ, trong khi đây là lĩnh vực kiểm toán phức tạp. Trưởng nhóm cũng không thực hiện soát xét thường xuyên mà chỉ đánh giá hời hợt, tập trung vào thủ tục hình thức.

2. Thiếu năng lực và kinh nghiệm phù hợp của nhóm kiểm toán

Quy định bị vi phạm:

• Đoạn 14 – VSA 220: “Nhà quản lý cuộc kiểm toán phải chịu trách nhiệm bảo đảm rằng nhóm kiểm toán có năng lực và khả năng để thực hiện công việc.”

Phân tích:
Nhóm kiểm toán được phân công cho TPC thiếu kinh nghiệm về kế toán xây dựng và phát triển bất động sản, đặc biệt là các lĩnh vực như định giá tài sản, ghi nhận doanh thu dài hạn, v.v.

3. Không thuê chuyên gia khi cần thiết

Quy định bị vi phạm:

• Đoạn 14(c) – VSA 220: “...đảm bảo sự tham gia của các chuyên gia khi cần thiết.”

Phân tích:
Dù cần đánh giá và định giá tài sản phức tạp, nhóm kiểm toán không thuê chuyên gia định giá vì lý do phí thấp. Điều này ảnh hưởng đến tính chính xác và hợp lý của các khoản mục trọng yếu.

4. Thiếu sự hiểu biết và đánh giá rủi ro đầy đủ

Quy định bị vi phạm:

• VSA 220 (Đoạn 17): Yêu cầu thực hiện kiểm soát chất lượng trong việc hiểu biết khách hàng và đánh giá rủi ro phù hợp với từng cuộc kiểm toán.

Phân tích:
Nhóm kiểm toán chỉ dựa vào hồ sơ năm trước, không điều chỉnh để phản ánh sự tăng trưởng nhanh và rủi ro nợ của TPC. Việc phản hồi rủi ro cũng mang tính hình thức, không đầy đủ.

5. Không tham vấn khi gặp vấn đề phức tạp

Quy định bị vi phạm:

• Đoạn 18 – VSA 220: “Khi cần thiết, nhà quản lý cuộc kiểm toán phải đảm bảo nhóm kiểm toán tham vấn với các cá nhân có trình độ thích hợp...”

Phân tích:
Đối mặt với các vấn đề phức tạp như vốn hóa chi phí vay và ghi nhận doanh thu có nghĩa vụ phát sinh, nhóm kiểm toán không tham vấn chuyên gia nội bộ, mà tự xử lý dù không đủ chuyên môn.

6. Thiếu sự tham gia đầy đủ của trưởng nhóm kiểm toán

Quy định bị vi phạm:

• Đoạn 16 – VSA 220: Yêu cầu trưởng nhóm phải có sự tham gia đầy đủ để bảo đảm chất lượng cuộc kiểm toán.

Phân tích:
Trưởng nhóm bận rộn, không dành đủ thời gian cho cuộc kiểm toán, không nắm bắt hết rủi ro và không chỉ đạo kịp thời khi nhóm gặp khó khăn.

Hậu quả

Việc không tuân thủ các yêu cầu trong VSA 220 dẫn đến việc phát hành báo cáo kiểm toán không đúng đắn, bỏ qua sai sót trọng yếu, gây ra tổn thất nghiêm trọng cho nhà đầu tư và dẫn đến phá sản doanh nghiệp. LAFA bị xử phạt và rút giấy phép hành nghề của một số kiểm toán viên.

LAFA đã vi phạm nghiêm trọng các quy định của VSA 220 về phân công nhân sự, giám sát, sử dụng chuyên gia, đánh giá rủi ro, xác minh độc lập và quản lý chất lượng tổng thể. Những vi phạm này dẫn đến báo cáo kiểm toán sai lệch, gây hậu quả nghiêm trọng cho TPC và các bên liên quan.

1. Liên quan đến yếu tố Phân công nhóm kiểm toán tại đoạn 14

14. Thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải đảm bảo cho nhóm kiểm toán và các chuyên gia không thuộc nhóm kiểm toán có năng lực chuyên môn và khả năng phù hợp để:

(a) Thực hiện cuộc kiểm toán phù hợp với các chuẩn mực nghề nghiệp, pháp luật và các quy định có liên quan;

(b) Tạo điều kiện để báo cáo kiểm toán được phát hành phù hợp với hoàn cảnh cụ thể của cuộc kiểm toán (xem hướng dẫn tại đoạn A10 - A12 Chuẩn mực này).

Tổng giám đốc đã giao phần lớn công việc cho nhóm kiểm toán cấp dưới với sự giám sát tối thiểu, và nhóm kiểm toán được giao cho TPC gần như chưa có trải nghiệm nghề nghiệp trong lĩnh vực phức tạp về kế toán phát triển bất động sản, đặc biệt là ghi nhận doanh thu cho các hợp đồng xây dựng dài hạn và định giá công trình đang thi công. Thành viên nhóm được giao nhiệm vụ kiểm toán các lĩnh vực quan trọng này mà không có sự hướng dẫn hoặc giám sát đầy đủ từ thành viên quản lý nhóm có chuyên môn cần thiết, Cùng với chi phí hạn chế nên nhóm kiểm toán đã không thuê chuyên gia xét đoán

=> Điều này vi phạm quy định về phân công công việc dựa trên năng lực, kinh nghiệm và sự giám sát cần thiết để đảm bảo chất lượng kiểm toán.

2. Liên quan đến yếu tố Thực hiện cuộc kiểm toán - đoạn 15

15. Thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải chịu trách nhiệm về:

(a) Hướng dẫn, giám sát và thực hiện cuộc kiểm toán tuân thủ các chuẩn mực nghề nghiệp, pháp luật và các quy định có liên quan (xem hướng dẫn tại đoạn A13 - A15, A20 Chuẩn mực này);

(b) Báo cáo kiểm toán được lập phù hợp với tình hình thực tế của cuộc kiểm toán.

Việc các trưởng nhóm đánh giá công việc của các thành viên cấp dưới thường khá hời hợt, cùng với việc tập trung về mặt thủ tục thay vì bản chất, chất lượng. Các đánh giá trong quá trình thực hiện rất ít, dẫn đến việc tiếp tục các phương pháp kiểm toán có khả năng bị lỗi trong suốt quá trình thực hiện. Trưởng nhóm đã không dành đủ thời gian cho cuộc kiểm toán TPC do phải gánh vác nhiều công việc.

=> Đây là vi phạm yêu cầu về giám sát liên tục, đánh giá kỹ lưỡng để phát hiện và sửa chữa sai sót kịp thời.

3. Nhóm kiểm toán đã không tham khảo ý kiến chuyên gia về các vấn đề phức tạp - liên quan đến yếu tố Tham khảo ý kiến tư vấn - đoạn 18

18. Thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải:

(a) Chịu trách nhiệm đảm bảo nhóm kiểm toán đã thực hiện tham khảo ý kiến tư vấn thích hợp về các vấn đề phức tạp hoặc dễ gây tranh cãi;

(b) Đảm bảo các thành viên trong nhóm kiểm toán đã thực hiện tham khảo ý kiến tư vấn cần thiết trong suốt cuộc kiểm toán, bao gồm tham khảo ý kiến tư vấn trong phạm vi nhóm và giữa nhóm kiểm toán với các thành viên khác ở cấp độ phù hợp trong hoặc ngoài doanh nghiệp kiểm toán;

(c) Đảm bảo nội dung, phạm vi cũng như kết quả tư vấn đã được thống nhất với bên tư vấn;

(d) Đảm bảo các kết quả tư vấn đã được thực hiện (xem hướng dẫn tại đoạn A21 - A22 Chuẩn mực này).

A22. Nhóm kiểm toán có thể tham khảo ý kiến tư vấn từ bên ngoài doanh nghiệp kiểm toán nếu doanh nghiệp kiểm toán không có nguồn lực nội bộ thích hợp.

Nhóm kiểm toán có thể sử dụng dịch vụ tư vấn của doanh nghiệp kiểm toán khác, tổ chức nghề nghiệp, cơ quan quản lý nhà nước hoặc các chuyên gia độc lập cung cấp dịch vụ kiểm soát chất lượng phù hợp.

Việc nhóm kiểm toán gần như chưa có trải nghiệm nghề nghiệp trong lĩnh vực phức tạp về bất động sản, cùng với chi phí hạn chế mà nhóm đã không mời chuyên gia từ bên ngoài để định giá, mặc dù cần có sự xét đoán đáng kể liên quan đến việc định giá các dự án phát triển và nắm giữ đất đai của TPC.

=> Điều này đã vi phạm về vấn đề sử dụng chuyên gia khi thiếu năng lực nội bộ để xử lý các vấn đề phức tạp khi doanh nghiệp kiểm toán không có nguồn lực nội bộ thích hợp.

Do hạn chế về thời gian, nhóm kiểm toán đã quyết định không tham vấn với các chuyên gia nội bộ về các vấn đề kế toán phức tạp liên quan đến phát triển bất động sản, chẳng hạn như vốn hóa chi phí đi vay hoặc ghi nhận lợi nhuận từ doanh số bán hàng với các nghĩa vụ đang diễn ra. Nhóm kiểm toán đã nỗ lực xử lý các vấn đề phức tạp này dựa trên hiểu biết hạn chế của họ.

=> Về vấn đề này, nhóm đã không tận dụng nguồn lực nội bộ để giải quyết các vấn đề chuyên môn, giải quyết các vấn đề phức tạp dựa vào những hiểu biết hạn chế mà họ có, dẫn đến những sai sót lớn có thể xảy ra, điều này có thể gây ảnh hưởng lớn đến TPC và những bên liên quan.

4. Các kiểm toán viên đã đánh giá rủi ro không đầy đủ liên quan đến yếu tố Thực hiện cuộc kiểm toán

Quá trình đánh giá rủi ro của TPC được nhóm kiểm toán thực hiện chủ yếu dựa trên hồ sơ kiểm toán của năm trước và không giải quyết thỏa đáng tính phức tạp và rủi ro gia tăng liên quan đến sự tăng trưởng nhanh chóng và tài trợ nợ đáng kể của TPC, các phản hồi đối với rủi ro mang tính chung chung bà không phù hợp với các lĩnh vực rủi ro cao cụ thể

=> Do đó Báo cáo kiểm toán đã được phát hành khi chưa có sự đánh giá rủi ro gia tăng, dẫn đến nhiều nguy cơ về sau cho doanh nghiệp được thực hiện kiểm toán. Đây là vi phạm yêu cầu về đánh giá rủi ro toàn diện, bao gồm cả thay đổi trong môi trường hoạt động của khách hàng

5. Thiếu sự xác minh độc lập theo yếu tố Tính độc lập - đoạn 11

Tính độc lập

11. Thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải đưa ra kết luận về sự tuân thủ các quy định về tính độc lập được áp dụng trong cuộc kiểm toán. Để đưa ra kết luận, thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải:

(a) Thu thập các thông tin liên quan từ doanh nghiệp kiểm toán và công ty mạng lưới, nếu cần thiết, để có thể phát hiện và đánh giá các yếu tố và các mối quan hệ đe dọa đến tính độc lập;

(b) Đánh giá thông tin về các vi phạm phát hiện được (nếu có) đối với chính sách và thủ tục đảm bảo tính độc lập của doanh nghiệp kiểm toán để xác định xem liệu các vi phạm đó có đe dọa đến tính độc lập của cuộc kiểm toán hay không;

(c) Tiến hành các biện pháp thích hợp để loại bỏ các đe dọa trên hoặc giảm thiểu xuống mức có thể chấp nhận được bằng cách áp dụng các biện pháp bảo vệ, hoặc nếu cần, có thể rút khỏi cuộc kiểm toán trong trường hợp pháp luật và các quy định có liên quan cho phép. Nếu xét thấy không có khả năng giải quyết vấn đề, thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải báo cáo kịp thời với Giám đốc doanh nghiệp kiểm toán để có biện pháp giải quyết phù hợp (xem hướng dẫn tại đoạn A5 - A7 Chuẩn mực này).

Nhóm kiểm toán đã phụ thuộc vào khẳng định của Ban giám đốc TPC liên quan đến ước tính chi phí dự án mà không không có đủ xác minh độc lập, từ đó cũng thấy được sự yếu kém trong đạo đức nghề nghiệp, thiếu tính độc lập và sự hời hợt của nhóm kiểm toán này.

=> Điều này vi phạm nguyên tắc tính độc lập và thận trọng nghề nghiệp, yêu cầu kiểm toán viên phải thu thập bằng chứng đầy đủ.

6. Áp lực từ chi phí đã ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán – liên quan đến yếu tố Chấp nhận, duy trì quan hệ khách hàng và hợp đồng kiểm toán - đoạn 12,13.

12. Thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải đảm bảo đã áp dụng các thủ tục phù hợp về chấp nhận, duy trì quan hệ khách hàng và hợp đồng kiểm toán, và phải chứng minh các kết luận đưa ra về vấn đề này là phù hợp (xem hướng dẫn tại đoạn A8 - A9 Chuẩn mực này).

13. Nếu nhận được thông tin có thể làm cho doanh nghiệp kiểm toán từ chối hợp đồng kiểm toán thì thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải thông báo kịp thời cho Giám đốc doanh nghiệp kiểm toán để doanh nghiệp kiểm toán và thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán có thể áp dụng biện pháp cần thiết (xem hướng dẫn tại đoạn A9 Chuẩn mực này).

Do áp lực về chi phí và mối quan hệ lâu dài, mức phí kiểm toán của TPC vẫn tương đối thấp so với các hợp đồng tương tự, đồng thời, Tổng giám đốc chỉ đạo nhóm kiểm toán phải hoàn thành cuộc kiểm toán một cách nhanh chóng và trong phạm vi phí dịch vụ thấp như thông lệ.

=>Vì duy trì hợp đồng với chi phí thấp, dẫn đến nguồn nhân lực không đủ, trong khi đó, trưởng nhóm kiểm toán, phải gánh vác nhiều công việc, đã không dành đủ thời gian cho cuộc kiểm toán TPC. Áp lực chi phí đã khiến nhóm kiểm toán bỏ qua những yếu tố quan trọng. Chất lượng của cuộc kiểm toán đã bị ảnh hưởng bởi áp lực chi phí.

Với trường hợp kiểm toán cho công ty TPC, rõ ràng là đội ngũ kiểm toán viên đã không có sự chuẩn bị kỹ lưỡng cả về chuyên môn lẫn kinh nghiệm. Trong khi ngành xây dựng – bất động sản vốn có rất nhiều yếu tố phức tạp như giao dịch dài hạn, định giá tài sản, hợp đồng thi công – thì nhóm kiểm toán lại thiếu chuyên môn về lĩnh vực này. Việc này thể hiện sự thiếu cẩn trọng trong khâu lựa chọn nhóm kiểm toán phù hợp với đặc điểm khách hàng, vi phạm nguyên tắc “phân công nhân sự có năng lực và kinh nghiệm phù hợp” theo VSA 220.

Không chỉ dừng lại ở việc lựa chọn nhân sự chưa phù hợp, nhóm kiểm toán còn không giữ được sự hoài nghi nghề nghiệp cần thiết trong quá trình kiểm tra thông tin. Khi gặp phải các vấn đề như định giá đất đai hay tiến độ thi công mơ hồ, thay vì yêu cầu thêm bằng chứng kiểm toán đáng tin cậy hoặc xin ý kiến chuyên gia, nhóm kiểm toán lại chấp nhận các đánh giá mang tính chủ quan từ phía khách hàng. Điều này đi ngược hoàn toàn với tinh thần độc lập và hoài nghi nghề nghiệp – một yếu tố cốt lõi mà VSA 220 nhấn mạnh.

Ngoài ra, sự thiếu gắn kết và phối hợp giữa các cấp trong nhóm kiểm toán – đặc biệt là giữa kiểm toán viên và cấp quản lý – cũng là một lỗ hổng lớn. VSA 220 yêu cầu phải có sự giám sát, xem xét công việc thường xuyên, nhưng trong tình huống này, rõ ràng các cấp quản lý không sát sao trong việc theo dõi tiến độ và chất lượng công việc của nhóm. Đó là lý do vì sao báo cáo kiểm toán lại đưa ra ý kiến chấp nhận toàn phần trong khi thực tế công ty TPC đang có rất nhiều vấn đề tài chính nghiêm trọng, dẫn đến phá sản chỉ vài tháng sau đó.

Hậu quả là cuộc kiểm toán đã không phát hiện ra những rủi ro trọng yếu liên quan đến việc định giá tài sản, tiến độ thực hiện dự án, khả năng thanh toán và nghĩa vụ nợ của TPC. Điều này dẫn đến việc báo cáo kiểm toán không phản ánh đúng tình hình tài chính của doanh nghiệp, làm ảnh hưởng đến các nhà đầu tư và bên cho vay.

Cuối cùng, cơ quan chức năng đã phải vào cuộc điều tra và kết luận rằng LAFA đã không thực hiện đầy đủ các yêu cầu kiểm soát chất lượng theo VSA 220. Điều này khiến công ty không những bị phạt hành chính mà còn đối diện nguy cơ bị rút giấy phép hành nghề của những cá nhân liên

=> Việc không tuân thủ đúng VSA 220 trong trường hợp này cho thấy những lỗ hổng rất lớn trong cách kiểm soát chất lượng cuộc kiểm toán. Nhóm kiểm toán thiếu chuyên môn phù hợp, không giữ được thái độ hoài nghi nghề nghiệp, làm việc thiếu phối hợp và giám sát, dẫn đến việc đưa ra ý kiến kiểm toán sai lệch. Hệ quả là doanh nghiệp bị vỡ nợ, nhà đầu tư chịu thiệt hại, còn công ty kiểm toán thì bị điều tra và xử lý kỷ luật. Nếu ngay từ đầu LAFA thực hiện đúng quy trình kiểm soát chất lượng theo chuẩn mực, mọi chuyện đã có thể rẽ sang hướng khác.

Phân tích tình huống và những vi phạm của LAFA theo VSA 220.

• Đoạn 1: Phí kiểm toán thấp

Vi phạm VSA 220 đoạn 2 và 14: doanh nghiệp phải xây dưngng hệ thống kiểm soát chất lượng và phân bổ nguồn lực phù hợp với công việc. Phí kiểm toán thấp có thể làm ảnh hưởng tới phân bổ nguồn lực hợp lý, từ đó ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán.

• Đoạn 2: Thiếu giám sát trực tiếp của thành viên BGĐ phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán trong quá trình thực hiện kiểm toán.

Vi phạm VSA 220 đoạn 15 và A15: thành viên BGĐ phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán hướng dẫn, giám sát và thực hiện cuộc kiểm toán tuân thủ các chuẩn mực nghề nghiệp, pháp luật và các quy định có liên quan, trong đó bao gồm giải quyết các vấn đề trọng yếu phát sinh trong cuộc kiểm toán, chú ý đến mức độ ảnh hưởng trọng yếu của vấn đề và điều chỉnh thủ tục kiểm toán một cách thích hợp.

• Đoạn 3: Phân công cho người thiếu chuyên môn mà không giám sát hay hướng dẫn

Vi phạm VSA 220 đoạn 14: thành viên BGĐ phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải đảm bảo cho nhóm kiểm toán và các chuyên gia không thuộc nhóm kiểm toán có năng lực chuyên môn và khả năng phù hợp với tính chất cuộc kiểm toán.

• Đoạn 3: Không thuê chuyên gia dù công việc đòi hỏi xét đoán chuyên sâu

Vi phạm VSA 220 đoạn 18 và A22: nhóm kiểm toán có thể tham khảo ý kiến tư vấn từ bên ngoài doanh nghiệp kiểm toán nếu doanh nghiệp kiểm toán không có nguồn lực nội bộ thích hợp. Nhóm kiểm toán LAFA không mời chuyên gia định giá là không phù hợp với quy định của chuẩn mực về đảm bảo chất lượng kiểm toán.

• Đoạn 4: Trưởng nhóm kiểm toán đánh giá hời hợt và tập trung vào thủ tục hơn là bản chất, không dành đủ thời gian cho cuộc kiểm toán

Vi phạm VSA 220 đoạn 9 và 10: thành viên BGĐ phải thiết lập một hệ thống đảm bảo việc kiểm toán viên tuân thủ chuẩn mực và các quy định về đạo đức nghề nghiệp có liên quan. Trong tình huống trên, trưởng nhóm kiểm toán không thực hiện đúng công việc theo các quy định của chuẩn mực kiểm toán, không có sự đánh giá phù hợp về những sai sót trọng nhưng thành viên BGĐ không phát hiện kịp thời và vẫn để báo cáo được phát hành.

Vi phạm VSA 220 đoạn 14: thành viên BGĐ phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải có sự phân công phù hợp để để báo cáo kiểm toán được phát hành phù hợp với hoàn cảnh cụ thể. Trong tình huống trên, thành viên BGĐ đã vi phạm khi phân công cho kiểm toán viên không có đủ năng lực chuyên môn cũng như không có sự phân công hợp lý dẫn đến việc quá tải công việc.

• Đoạn 5: Thiếu hiểu biết về khách hàng, đánh giá rủi ro không đầy đủ, dựa vào khảng định của BGĐ TPC, thiếu xác minh độc lập

Vi phạm VSA 220 đoạn 14: thành viên BGĐ phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải đảm bảo nhóm kiểm toán và các chuyên gia không thuộc nhóm kiểm toán có năng lực chuyên môn và khả năng phù hợp. Trong tình huống trên, thành viên BGĐ đã không có sự phân công phù hợp về năng lực chuyên môn của nhóm kiểm toán.

Vi phạm VSA 220 đoạn 15: thành viên BGĐ phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải chịu trách nhiệm hướng dẫn, giám sát và thực hiện cuộc kiểm toán tuân thủ các chuẩn mực nghề nghiệp, pháp luật và các quy định có liên quan. Trong tình huống trên, thành viên BGĐ đã không có sự giám sát, hướng dẫn trực tiếp trong quá trình thực hiện cuộc kiểm toán dẫn đến những rủi ro không được đánh giá đầy đủ.

Vi phạm VSA 220 đoạn A13: trách nhiệm của thành viên nhóm kiểm toán, gồm yêu cầu tuân thủ chuẩn mực và các quy định về đạo đức nghề nghiệp có liên quan, yêu cầu lập kế hoạch và thực hiện cuộc kiểm toán với thái độ hoài nghi nghề nghiệp. Trong tình huống trên, việc tin tưởng hoàn toàn vào BGĐ của TPC mà không duy trì thái độ hoài nghi và thu thập đầy đủ bằng chứng là không phù hợp.

• Đoạn 6: Không tham vấn chuyên gia nội bộ về các vấn đề kế toán phức tạp

Vi phạm VSA 220 đoạn 18: thành viên BGĐ phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải chịu trách nhiệm đảm bảo nhóm kiểm toán đã thực hiện tham khảo ý kiến tư vấn thích hợp về các vấn đề phức tạp hoặc dễ gây tranh cãi và đảm bảo các thành viên trong nhóm kiểm toán đã thực hiện tham khảo ý kiến tư vấn cần thiết trong suốt cuộc kiểm toán.

1. Chuẩn mực chung về trách nhiệm của kiểm toán viên đối với hệ thống kiểm soát chất lượng ở cấp độ cuộc kiểm toán (Đoạn 6): "Trưởng nhóm kiểm toán phải chịu trách nhiệm về chất lượng tổng thể của từng cuộc kiểm toán được giao."

Vi phạm nhận thấy là Tổng giám đốc LAFA, đồng thời là trưởng nhóm kiểm toán trên thực tế đã không thực hiện đầy đủ trách nhiệm này. Việc giao phó phần lớn công việc cho nhân viên thiếu kinh nghiệm, giám sát hời hợt và không dành đủ thời gian cho cuộc kiểm toán đã cho thấy sự buông lỏng trách nhiệm đối với chất lượng tổng thể của cuộc kiểm toán TPC.

2. Yêu cầu về đạo đức nghề nghiệp liên quan đến cuộc kiểm toán (Đoạn 09): "Trong suốt cuộc kiểm toán, thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải duy trì sự cảnh giác đối với những bằng chứng về việc các thành viên trong nhóm kiểm toán không tuân thủ chuẩn mực và các quy định về đạo đức nghề nghiệp có liên quan, thông qua quá trình quan sát và tiến hành tìm hiểu khi cần thiết (xem hướng dẫn tại đoạn  A4 - A5 Chuẩn mực này)."

Việc ban lãnh đạo LAFA đặt nặng áp lực về chi phí và thời gian, dẫn đến việc bỏ qua các thủ tục kiểm toán cần thiết, có thể được xem là tạo ra một môi trường không khuyến khích việc tuân thủ đầy đủ các chuẩn mực nghề nghiệp và có thể ảnh hưởng đến tính độc lập và khách quan của kiểm toán viên.

3. Chấp nhận và duy trì quan hệ khách hàng và các cuộc kiểm toán (Đoạn 12): "Thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải đảm bảo đã áp dụng các thủ tục phù hợp về chấp nhận, duy trì quan hệ khách hàng và hợp đồng kiểm toán, và phải chứng minh các kết luận đưa ra về vấn đề này là phù hợp (xem hướng dẫn tại đoạn A8 - A9 Chuẩn mực này)." và Đoạn 13 "Nếu nhận được thông tin có thể làm cho doanh nghiệp kiểm toán từ chối hợp đồng kiểm toán thì thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải thông báo kịp thời cho Giám đốc doanh nghiệp kiểm toán để doanh nghiệp kiểm toán và thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán có thể áp dụng biện pháp cần thiết (xem hướng dẫn tại đoạn A9 Chuẩn mực này). "

Mặc dù không có thông tin cụ thể về việc LAFA có đánh giá lại sự trung thực của Ban Giám đốc TPC hay không, việc TPC đang trong giai đoạn tăng trưởng nhanh chóng và có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn so với các năm trước đòi hỏi LAFA phải có sự đánh giá kỹ lưỡng hơn khi duy trì hợp đồng kiểm toán. Việc tiếp tục duy trì mức phí kiểm toán thấp so với các hợp đồng tương tự cũng có thể đặt ra nghi vấn về khả năng LAFA có đủ nguồn lực để thực hiện một cuộc kiểm toán chất lượng.

4. Phân công nhóm kiểm toán (Đoạn 14): "Thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải đảm bảo cho nhóm kiểm toán và các chuyên gia không thuộc nhóm kiểm toán có năng lực chuyên môn và khả năng phù hợp để:

(a)    Thực hiện cuộc kiểm toán phù hợp với các chuẩn mực nghề nghiệp, pháp luật và các quy định có liên quan;

(b)   Tạo điều kiện để báo cáo kiểm toán được phát hành phù hợp với hoàn cảnh cụ thể của cuộc kiểm toán (xem hướng dẫn tại đoạn A10 - A12 Chuẩn mực này)."

Trong tình huống này, LAFA đã vi phạm một cách nghiêm trọng khi giao một phần đáng kể công việc kiểm toán cho nhân viên cấp dưới gần như không có kinh nghiệm trong lĩnh vực kế toán phát triển bất động sản phức tạp. Trưởng nhóm kiểm toán đã không đảm bảo rằng nhóm kiểm toán có đủ năng lực và trình độ chuyên môn cần thiết để kiểm toán các lĩnh vực trọng yếu như ghi nhận doanh thu cho các hợp đồng xây dựng dài hạn và định giá công trình đang thi công. Việc không mời chuyên gia định giá khi cần thiết cũng cho thấy sự thiếu sót trong việc đảm bảo năng lực của nhóm kiểm toán.

5. Thực hiện soát xét và đưa ra kết luận (Đoạn 17) "Tại ngày hoặc trước ngày lập báo cáo kiểm toán, thông qua việc soát xét tài liệu, hồ sơ kiểm toán và thảo luận với nhóm kiểm toán, thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải đảm bảo đã thu thập đầy đủ bằng chứng kiểm toán thích hợp để xác nhận các kết luận kiểm toán và cho mục đích phát hành báo cáo kiểm toán (xem hướng dẫn tại đoạn  A18 - A20 Chuẩn mực này)." hay Đoạn 20 "Người soát xét việc kiểm soát chất lượng của cuộc kiểm toán phải thực hiện đánh giá khách quan về các xét đoán quan trọng và các kết luận của nhóm kiểm toán để có thể hình thành báo cáo kiểm toán. Đánh giá này phải dựa trên:

(a)    Thảo luận với thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán về các vấn đề trọng yếu;

(b)   Soát xét báo cáo tài chính và dự thảo báo cáo kiểm toán;

(c)    Soát xét tài liệu, hồ sơ kiểm toán được lựa chọn liên quan đến các xét đoán quan trọng và các kết luận của nhóm kiểm toán;

(d)   Đánh giá các kết luận đưa ra để hình thành báo cáo kiểm toán và xem xét tính hợp lý của dự thảo báo cáo kiểm toán (xem hướng dẫn tại đoạn A26 - A27, A29 - A31 Chuẩn mực này)."

Việc LAFA bỏ qua các thủ tục kiểm toán cần thiết và dựa quá nhiều vào lời khẳng định của Ban Giám đốc TPC cho thấy hồ sơ kiểm toán có thể không đầy đủ và không cung cấp bằng chứng đầy đủ về việc cuộc kiểm toán đã được thực hiện một cách thích hợp.

Tóm lại, LAFA đã không tuân thủ một cách nghiêm trọng nhiều quy định của VSA 220 trong quá trình thực hiện cuộc kiểm toán TPC. Những thiếu sót này, đặc biệt là trong việc đảm bảo năng lực của nhóm kiểm toán, giám sát công việc và đánh giá rủi ro, đã trực tiếp dẫn đến việc không phát hiện ra các sai phạm trọng yếu trong báo cáo tài chính của TPC, gây ra hậu quả nghiêm trọng cho các bên liên quan và khiến cho LAFA đối mặt với các án phạt nặng.

1. Hệ thống kiểm soát chất lượng:

   • Yêu cầu: VSA 220 yêu cầu doanh nghiệp kiểm toán phải xây dựng và duy trì hệ thống kiểm soát chất lượng để đảm bảo rằng báo cáo kiểm toán được phát hành phù hợp với hoàn cảnh cụ thể. [Mục 2 - Phạm vi áp dụng - Quy định chung].

   • Thực tế: LAFA đã không chú trọng đến chất lượng dịch vụ & thiết lập các thủ tục kiểm soát chất lượng phù hợp, dẫn đến sai sót nghiêm trọng trong báo cáo kiểm toán.

   • Trích dẫn: “Tổng giám đốc của LAFA, mặc dù có kinh nghiệm và am hiểu về lĩnh vực bất động sản, đã giao một phần đáng kể công việc kiểm toán cho nhân viên cấp dưới với sự giám sát trực tiếp tối thiểu. Tổng giám đốc chỉ đạo nhóm kiểm toán phải hoàn thành cuộc kiểm toán một cách nhanh chóng và trong phạm vi phí dịch vụ thấp như thông lệ.” => điều này có nghĩa là ngay từ ban đầu, người đứng đầu doanh nghiệp kiểm toán đã chưa thực sự quan tâm đến chất lượng và kiểm soát chất lượng dịch vụ kiểm toán.

   • Trích dẫn từ tình huống: “Ngoài ra, trưởng nhóm kiểm toán, phải gánh vác nhiều công việc, đã không dành đủ thời gian cho cuộc kiểm toán TPC.

2. Đánh giá rủi ro:

   • VSA 220 [đoạn 21 & A28] quy định rằng kiểm toán viên phải thực hiện đánh giá rủi ro một cách đầy đủ và phù hợp với tình hình thực tế của đơn vị được kiểm toán. Những vấn đề khác liên quan đến việc đánh giá các xét đoán quan trọng của nhóm kiểm toán có thể được xem xét trong quá trình soát xét việc kiểm soát chất lượng đối với cuộc kiểm toán tổ chức niêm yết, gồm: Các rủi ro đáng kể phát hiện trong cuộc kiểm toán theo Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 315, và các biện pháp được nhóm kiểm toán áp dụng theo Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 330, kể cả đánh giá của nhóm kiểm toán và các biện pháp xử lý đối với rủi ro có gian lận theo Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 240;

   • Nhóm kiểm toán của LAFA đã dựa vào hồ sơ kiểm toán năm trước mà không đánh giá đúng các rủi ro gia tăng từ sự tăng trưởng nhanh chóng và tài trợ nợ của TPC.

   • Trích dẫn từ tình huống: “Hiểu biết của nhóm kiểm toán về hoạt động kinh doanh và môi trường của TPC còn hạn chế. Quy trình đánh giá rủi ro chủ yếu dựa trên hồ sơ kiểm toán của năm trước và không giải quyết thỏa đáng tính phức tạp và rủi ro gia tăng liên quan đến sự tăng trưởng nhanh chóng và tài trợ nợ đáng kể của TPC”

3. Giám sát và hướng dẫn:

   • VSA 220 yêu cầu kiểm toán viên cấp cao phải giám sát và hướng dẫn đầy đủ cho các thành viên nhóm kiểm toán. [đoạn 15(a) & A13, A15]

   • Trích dẫn: “Các đánh giá của trưởng nhóm kiếm toán về công việc của các thành viên nhóm cấp dưới thường khá hời hợt và tập trung vào việc tuân thủ thủ tục hơn là độ chính xác về mặt bản chất.”

4. Sử dụng chuyên gia:

   • VSA 220 khuyến khích việc sử dụng chuyên gia trong các lĩnh vực phức tạp [đoạn 18 VSA 220 & A22]

   • LAFA đã không mời chuyên gia định giá, mặc dù cần có sự xét đoán đáng kể liên quan đến việc định giá các dự án phát triển và đất đai.

   • Trích dẫn từ tình huống: “Do hạn chế về thời gian, nhóm kiểm toán đã quyết định không tham vấn với các chuyên gia nội bộ về các vấn đề kế toán phức tạp liên quan đến phát triển bất động sản, chẳng hạn như vốn hóa chi phí đi vay hoặc ghi nhận lợi nhuận từ doanh số bán hàng với các nghĩa vụ đang diễn ra. Nhóm kiểm toán đã nỗ lực xử lý các vấn đề phức tạp này dựa trên hiểu biết hạn chế của họ”

5. Xác minh độc lập & chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp:

   • VSA 220 yêu cầu kiểm toán viên phải thực hiện xác minh độc lập đối với các khẳng định của Ban giám đốc [đoạn 9 & A4 - Chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp kế toán, kiểm toán quy định các nguyên tắc cơ bản về đạo đức nghề nghiệp gồm: Độc lập; Chính trực; Khách quan…].

   • Nhóm kiểm toán đã dựa nhiều vào các khẳng định của Ban giám đốc TPC mà không có đủ xác minh độc lập.

   • Trích dẫn: “Các phản hồi đối với các rủi ro được xác định thường mang tính chung chung và không phù hợp với các lĩnh vực rủi ro cao cụ thể. Ví dụ, nhóm dựa nhiều vào các khẳng định của Ban giám đốc TPC liên quan đến ước tính chi phí dự án mà không có đủ xác minh độc lập.”

6. Chấp nhận và duy trì mối quan hệ khách hàng và hợp đồng kiểm toán

VSA 220 đoạn 12 & A9-A11 yêu cầu doanh nghiệp kiểm toán phải đánh giá việc chấp nhận khách hàng, bao gồm rủi ro có thể ảnh hưởng đến chất lượng cuộc kiểm toán.

Trong tình huống: LAFA chấp nhận hợp đồng với mức phí thấp kéo dài, không tương xứng với tính chất phức tạp và khối lượng công việc, từ đó làm ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán.

Trích dẫn: “Do áp lực về chi phí và mối quan hệ lâu dài, mức phí kiểm toán của TPC vẫn tương đối thấp…”, “Tổng giám đốc chỉ đạo nhóm kiểm toán phải hoàn thành… trong phạm vi phí dịch vụ thấp như thông lệ.”

7. Soát xét công việc kiểm toán trước khi phát hành báo cáo

VSA 220 đoạn 17-19 & A17-A20 yêu cầu phải thực hiện soát xét công việc kiểm toán một cách thích đáng trước khi phát hành báo cáo, đặc biệt đối với lĩnh vực rủi ro cao hoặc phức tạp.

Trong tình huống: Trưởng nhóm kiểm toán đã không thực hiện soát xét đúng mức đối với các công việc trọng yếu, dẫn đến việc phát hành báo cáo có ý kiến sai lệch.

Trích dẫn: “Các đánh giá trong quá trình thực hiện rất ít, dẫn đến việc tiếp tục các phương pháp kiểm toán có khả năng bị lỗi trong suốt quá trình thực hiện.”

Qua tình huống của LAFA và TPC, có thể thấy rõ hậu quả nghiêm trọng khi không tuân thủ đầy đủ các yêu cầu kiểm soát chất lượng theo VSA 220. Để nâng cao chất lượng kiểm toán, các kiểm toán viên cần hiểu và áp dụng nghiêm túc các quy định về giám sát, đánh giá rủi ro, sử dụng chuyên gia, và đảm bảo tính độc lập khi đưa ra ý kiến kiểm toán.

VSA 220, đoạn 8 & 9 yêu cầu đối tác kiểm toán phải chịu trách nhiệm tổng thể về:

• Chất lượng cuộc kiểm toán.

• Lãnh đạo, giám sát và thực hiện đánh giá thích hợp trong nhóm kiểm toán.

❌ Vi phạm:

• Tổng giám đốc LAFA giao phó công việc đáng kể cho nhân viên cấp dưới mà không có giám sát trực tiếp thích đáng.

• Không dành đủ thời gian cho cuộc kiểm toán, vi phạm trách nhiệm lãnh đạo và giám sát tổng thể.

2. Về năng lực và phân công công việc cho nhóm kiểm toán

VSA 220, đoạn 11 & 25 yêu cầu công việc phải được giao cho những người có năng lực, khả năng và kinh nghiệm phù hợp, đặc biệt trong các lĩnh vực phức tạp.

❌ Vi phạm:

• Nhóm kiểm toán được giao không có kinh nghiệm trong lĩnh vực bất động sản.

• Không có hướng dẫn hay hỗ trợ chuyên môn cần thiết, nhất là trong các khoản mục có rủi ro cao như ghi nhận doanh thu và định giá tài sản.

3. Về giám sát, rà soát và đánh giá công việc kiểm toán

VSA 220, đoạn 27 & 29 yêu cầu thực hiện giám sát phù hợp và đánh giá công việc của các thành viên nhóm kiểm toán để đảm bảo công việc đạt chất lượng.

❌ Vi phạm:

• Việc đánh giá công việc hời hợt, chỉ tập trung hình thức tuân thủ thủ tục.

• Không có đánh giá giữa chừng hoặc kịp thời, dẫn đến sai sót hệ thống kéo dài.

4. Hiểu biết về khách hàng và đánh giá rủi ro

VSA 220 (tham khảo liên quan đến VSA 315 & 330) yêu cầu nhóm kiểm toán phải có hiểu biết đầy đủ về doanh nghiệp và xác định rủi ro có sai sót trọng yếu.

❌ Vi phạm:

• Không đánh giá đúng rủi ro gia tăng do tăng trưởng nhanh và tài trợ nợ lớn.

• Phản hồi rủi ro thiếu chiều sâu, dựa nhiều vào ý kiến Ban giám đốc mà không xác minh độc lập.

5. Tham vấn với chuyên gia khi cần thiết

VSA 220, đoạn 18 yêu cầu phải có tham vấn nội bộ hoặc với chuyên gia khi gặp các vấn đề kế toán phức tạp.

❌ Vi phạm:

• Không tham vấn chuyên gia về vốn hóa chi phí, ghi nhận doanh thu dự án đang diễn ra.

• Tự xử lý bằng kiến thức hạn chế, dẫn đến sai lệch nghiêm trọng.

6. Ảnh hưởng tiêu cực của phí dịch vụ thấp đến chất lượng kiểm toán

VSA 220 nhấn mạnh đến sự độc lập và chất lượng kiểm toán không bị ảnh hưởng bởi các yếu tố bên ngoài như chi phí.

❌ Vi phạm:

• Phí kiểm toán thấp tạo áp lực thực hiện kiểm toán nhanh, cắt giảm thủ tục quan trọng, không thuê chuyên gia cần thiết.

Hệ quả là báo cáo kiểm toán không phản ánh trung thực và hợp lý, dẫn đến thiệt hại tài chính lớn và trách nhiệm pháp lý nghiêm trọng cho LAFA.

Trong tình huống nêu trên, Công ty kiểm toán Local Audit Firm & Auditors (LAFA) đã được Công ty Thịnh Phát Construction (TPC) – một doanh nghiệp bất động sản đang tăng trưởng nhanh – thuê thực hiện kiểm toán báo cáo tài chính năm 2023. Tuy nhiên, quá trình kiểm toán lại bộc lộ nhiều sai sót nghiêm trọng, vi phạm các nguyên tắc cơ bản của VSA 220. Những vi phạm này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc kiểm toán mà còn gây ra hậu quả nghiêm trọng đối với doanh nghiệp, nhà đầu tư và toàn bộ thị trường.

2. Phân tích các vi phạm cụ thể theo VSA 220

2.1. Vi phạm quy định về phân công nhân sự phù hợp (VSA 220 – đoạn 14)

Theo đoạn 14 của VSA 220, kiểm toán viên phải bảo đảm rằng “các thành viên trong nhóm kiểm toán được phân công có đủ năng lực và kỹ năng phù hợp với tính chất, mức độ phức tạp và rủi ro của cuộc kiểm toán”.

Tuy nhiên, trong tình huống này, LAFA đã phân công những kiểm toán viên trẻ, thiếu kinh nghiệm chuyên môn trong lĩnh vực bất động sản, vào các phần hành kiểm toán phức tạp như ghi nhận doanh thu từ hợp đồng dài hạn và định giá công trình đang thi công. Đây là những lĩnh vực cần trình độ chuyên môn cao và khả năng xét đoán nghề nghiệp vững chắc. Việc phân công này không chỉ làm giảm chất lượng kiểm toán mà còn đi ngược lại quy định trong VSA 220, đoạn 14.

Dẫn chứng thực tế: Việc định giá công trình dở dang đòi hỏi sử dụng các mô hình dòng tiền chiết khấu hoặc ước tính giá trị thị trường, thường yêu cầu hỗ trợ từ chuyên gia định giá – điều mà nhóm kiểm toán đã không thực hiện.

2.2. Thiếu chỉ đạo, giám sát và soát xét phù hợp (VSA 220 – đoạn 15 đến 17)

Đoạn 15 của VSA 220 quy định rằng: “Cần có sự chỉ đạo, giám sát và soát xét công việc một cách phù hợp để đảm bảo rằng cuộc kiểm toán được thực hiện phù hợp với chuẩn mực kiểm toán và các yêu cầu đạo đức nghề nghiệp.”

Tuy nhiên, tổng giám đốc của LAFA, mặc dù có hiểu biết chuyên môn, đã giao gần như toàn bộ công việc cho cấp dưới và chỉ yêu cầu hoàn thành nhanh với chi phí thấp. Trưởng nhóm kiểm toán – người chịu trách nhiệm giám sát – lại không dành đủ thời gian cho cuộc kiểm toán do bận rộn với nhiều công việc khác. Việc đánh giá công việc cấp dưới chỉ mang tính hình thức và tập trung vào việc hoàn thành thủ tục, thay vì đánh giá tính hợp lý của bằng chứng kiểm toán và tính trọng yếu của các rủi ro.

Trích dẫn liên quan: VSA 220, đoạn 17 nêu rõ rằng: “Cần thực hiện việc soát xét thích hợp đối với công việc của các thành viên trong nhóm kiểm toán, nhất là những phần hành có rủi ro trọng yếu hoặc đòi hỏi nhiều xét đoán nghề nghiệp.”

2.3. Không thực hiện tham vấn trong các tình huống phức tạp (VSA 220 – đoạn 18)

VSA 220 yêu cầu kiểm toán viên cần “tham vấn với những người thích hợp trong trường hợp gặp phải các vấn đề khó khăn hoặc có xét đoán đáng kể” (đoạn 18).

Trong cuộc kiểm toán này, nhóm kiểm toán đã không thực hiện tham vấn với chuyên gia hoặc người có thẩm quyền nội bộ đối với các vấn đề như vốn hóa chi phí đi vay, ghi nhận doanh thu có điều kiện, hay ước tính chi phí hoàn thành dự án. Những vấn đề này có thể dẫn đến sai lệch trọng yếu nếu không được xử lý chính xác. Việc không tham khảo ý kiến chuyên môn làm tăng khả năng xảy ra sai sót và đi ngược lại thông lệ tốt trong nghề nghiệp kiểm toán.

Dẫn chứng thực tế: Sau khi báo cáo kiểm toán được phát hành, cuộc kiểm toán điều tra phát hiện nhiều khoản ghi nhận doanh thu trước thời điểm phù hợp và khai khống giá trị tài sản, gây ra hậu quả tài chính nghiêm trọng.

2.4. Đánh giá không đầy đủ rủi ro khách hàng và duy trì hợp đồng không phù hợp (VSA 220 – đoạn 12 và 13)

Theo VSA 220, khi chấp nhận và duy trì mối quan hệ với khách hàng, kiểm toán viên cần đánh giá “tính chính trực của Ban Giám đốc, khả năng cung cấp dịch vụ một cách chuyên nghiệp và rủi ro gắn với việc tiếp tục mối quan hệ kiểm toán” (đoạn 12–13).

LAFA tiếp tục thực hiện kiểm toán cho TPC với mức phí thấp, trong khi công ty đang trải qua giai đoạn tăng trưởng nóng, tài trợ nợ cao và hoạt động trong lĩnh vực có rủi ro kế toán lớn. Thay vì điều chỉnh nguồn lực kiểm toán để phù hợp với mức độ rủi ro, LAFA vẫn duy trì cách tiếp cận kiểm toán như những năm trước, thể hiện sự thiếu đánh giá rủi ro thích đáng, vi phạm các quy định trong VSA 220 về kiểm soát chất lượng.

3. Hậu quả từ việc không tuân thủ VSA 220

Hệ quả của việc vi phạm các nguyên tắc kiểm soát chất lượng trong VSA 220 là rất nghiêm trọng. TPC, sau khi được kiểm toán và nhận báo cáo ý kiến chấp nhận toàn phần, đã rơi vào khủng hoảng tài chính do khai khống tài sản và doanh thu. Công ty mất khả năng thanh toán và phải nộp đơn phá sản, gây thiệt hại nặng nề cho nhà đầu tư và chủ nợ.

Cơ quan chức năng đã vào cuộc điều tra và kết luận rằng LAFA đã vi phạm quy định về chất lượng kiểm toán. Kết quả là công ty này bị xử phạt hành chính, giới hạn phạm vi hoạt động và rút giấy phép hành nghề của một số kiểm toán viên. Đây là minh chứng rõ ràng về rủi ro đạo đức và pháp lý khi các công ty kiểm toán không tuân thủ chuẩn mực nghề nghiệp.

4. Kết luận

Tình huống kiểm toán TPC là một ví dụ điển hình về sự thất bại trong việc thực hiện các yêu cầu kiểm soát chất lượng theo VSA 220. Vi phạm các nội dung về phân công nhân sự, giám sát và soát xét, tham vấn chuyên môn, và đánh giá rủi ro khách hàng đã dẫn đến một cuộc kiểm toán kém chất lượng và gây hậu quả nghiêm trọng. Từ trường hợp này, có thể rút ra bài học sâu sắc rằng việc tuân thủ đầy đủ các chuẩn mực kiểm toán không chỉ là yêu cầu pháp lý, mà còn là yếu tố cốt lõi để bảo vệ uy tín nghề nghiệp, quyền lợi nhà đầu tư và tính ổn định của thị trường tài chính.

Phân tích: Công ty kiểm toán LAFA đã có khá nhiều sai sót nghiêm trọng trong việc tuân thủ VSA 220 – một chuẩn mực rất quan trọng liên quan đến kiểm soát chất lượng trong hoạt động kiểm toán. Trước hết, ta cần nhắc lại rằng VSA 220 yêu cầu đơn vị kiểm toán phải thiết lập và duy trì hệ thống kiểm soát chất lượng phù hợp để đảm bảo các cuộc kiểm toán được thực hiện một cách chuyên nghiệp, có đạo đức và đạt chất lượng cần thiết.

Công ty TPC: đội ngũ kiểm toán viên đã không chuẩn bị kỹ lưỡng cả về chuyên môn lẫn kinh nghiệm. Trong khi ngành xây dựng – bất động sản vốn có rất nhiều yếu tố phức tạp như giao dịch dài hạn, định giá tài sản, hợp đồng thi công – thì nhóm kiểm toán lại thiếu chuyên môn về lĩnh vực này. Việc này thể hiện sự thiếu cẩn trọng trong khâu lựa chọn nhóm kiểm toán phù hợp với đặc điểm khách hàng, vi phạm nguyên tắc “phân công nhân sự có năng lực và kinh nghiệm phù hợp” theo VSA 220. Việc lựa chọn nhân sự chưa phù hợp, nhóm kiểm toán còn không giữ được sự hoài nghi nghề nghiệp cần thiết trong quá trình kiểm tra thông tin. Khi gặp phải các vấn đề như định giá đất đai hay tiến độ thi công mơ hồ, thay vì yêu cầu thêm bằng chứng kiểm toán đáng tin cậy hoặc xin ý kiến chuyên gia, nhóm kiểm toán lại chấp nhận các đánh giá mang tính chủ quan từ phía khách hàng. Điều này đi ngược hoàn toàn với tinh thần độc lập và hoài nghi nghề nghiệp – một yếu tố cốt lõi mà VSA 220 nhấn mạnh.

·         Đoạn 16 – VSA 220: Yêu cầu trưởng nhóm phải có sự tham gia đầy đủ để bảo đảm chất lượng cuộc kiểm toán.

Phân tích: Thiếu gắn kết và phối hợp giữa các cấp trong nhóm kiểm toán – đặc biệt là giữa kiểm toán viên và cấp quản lý – cũng là một lỗ hổng lớn. VSA 220 yêu cầu phải có sự giám sát, xem xét công việc thường xuyên, nhưng trong tình huống này, rõ ràng các cấp quản lý không sát sao trong việc theo dõi tiến độ và chất lượng công việc của nhóm.

Hậu quả là cuộc kiểm toán đã không phát hiện ra những rủi ro trọng yếu liên quan đến việc định giá tài sản, tiến độ thực hiện dự án, khả năng thanh toán và nghĩa vụ nợ của TPC. Điều này dẫn đến việc báo cáo kiểm toán không phản ánh đúng tình hình tài chính của doanh nghiệp, làm ảnh hưởng đến các nhà đầu tư và bên cho vay.

Cuối cùng, cơ quan chức năng đã phải vào cuộc điều tra và kết luận rằng LAFA đã không thực hiện đầy đủ các yêu cầu kiểm soát chất lượng theo VSA 220. Điều này khiến công ty không những bị phạt hành chính mà còn đối diện nguy cơ bị rút giấy phép hành nghề của những cá nhân liên

Kết luận: Việc không tuân thủ đúng VSA 220 trong trường hợp này cho thấy những lỗ hổng rất lớn trong cách kiểm soát chất lượng cuộc kiểm toán. Nhóm kiểm toán thiếu chuyên môn phù hợp, không giữ được thái độ hoài nghi nghề nghiệp, làm việc thiếu phối hợp và giám sát, dẫn đến việc đưa ra ý kiến kiểm toán sai lệch. Hệ quả là doanh nghiệp bị vỡ nợ, nhà đầu tư chịu thiệt hại, còn công ty kiểm toán thì bị điều tra và xử lý kỷ luật. Nếu ngay từ đầu LAFA thực hiện đúng quy trình kiểm soát chất lượng theo chuẩn mực, mọi chuyện đã có thể rẽ sang hướng khác.

Thứ nhất, vi phạm nội dung số 8 - Trách nhiệm của thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán đối với chất lượng hoạt động kiểm toán: “Tổng giám đốc của LAFA, mặc dù có kinh nghiệm và am hiểu về lĩnh vực bất động sản, đã giao một phần đáng kể công việc kiểm toán cho nhân viên cấp dưới với sự giám sát trực tiếp tối thiểu.”

Thứ hai, vi phạm nội dung số 14 - Phân công nhóm kiểm toán: “Nhóm kiểm toán được giao cho TPC gần như chưa có trải nghiệm nghề nghiệp trong lĩnh vực phức tạp về kế toán phát triển bất động sản, đặc biệt là ghi nhận doanh thu cho các hợp đồng xây dựng dài hạn và định giá công trình đang thi công. Chính vì vậy, thành viên nhóm được giao nhiệm vụ kiểm toán các lĩnh vực quan trọng này mà không có sự hướng dẫn hoặc giám sát đầy đủ từ thành viên quản lý nhóm có chuyên môn cần thiết”

Thứ ba, vi phạm nội dung số 12 - Chấp nhận, duy trì quan hệ khách hàng và hợp đồng kiểm toán: “Do áp lực về chi phí và mối quan hệ lâu dài, mức phí kiểm toán của TPC vẫn tương đối thấp so với các hợp đồng tương tự. Tổng giám đốc chỉ đạo nhóm kiểm toán phải hoàn thành cuộc kiểm toán một cách nhanh chóng và trong phạm vi phí dịch vụ thấp như thông lệ.”

Thứ tư, vi phạm nội dung số 15 - Thực hiện cuộc kiểm toán: “Các đánh giá của trưởng nhóm kiếm toán về công việc của các thành viên nhóm cấp dưới thường khá hời hợt và tập trung vào việc tuân thủ thủ tục hơn là độ chính xác về mặt bản chất. Các đánh giá trong quá trình thực hiện rất ít, dẫn đến việc tiếp tục các phương pháp kiểm toán có khả năng bị lỗi trong suốt quá trình thực hiện”

Thứ năm, vi phạm nội dung số 18 - Thực hiện cuộc kiểm toán:” nhóm kiểm toán đã quyết định không tham vấn với các chuyên gia nội bộ về các vấn đề kế toán phức tạp liên quan đến phát triển bất động sản, chẳng hạn như vốn hóa chi phí đi vay hoặc ghi nhận lợi nhuận từ doanh số bán hàng với các nghĩa vụ đang diễn ra.”

Thứ sáu, vi phạm nội dung số 23 - Giám sát: “Quy trình đánh giá rủi ro chủ yếu dựa trên hồ sơ kiểm toán của năm trước và không giải quyết thỏa đáng tính phức tạp và rủi ro gia tăng liên quan đến sự tăng trưởng nhanh chóng và tài trợ nợ đáng kể của TPC. Nhóm kiểm toán đã nỗ lực xử lý các vấn đề phức tạp này dựa trên hiểu biết hạn chế của họ”

Những sai sót đáng kể trong cuộc kiểm toán TPC của Lafa xuất phát từ việc không tuân thủ quy định VSA 220 về các yêu cầu kiểm soát chất lượng cơ bản. Hậu quả là TPC đã mất khả năng thanh toán và phải làm thủ tục phá sản doanh nghiệp chỉ sau vài tháng sau khi báo cáo kiểm toán với ý kiến chấp nhận toàn phần được ban hành.

1. Phí kiểm toán thấp

• Vấn đề: Mức phí kiểm toán của TPC thấp hơn đáng kể so với các hợp đồng tương tự. Điều này đặt áp lực về chi phí lên nhóm kiểm toán, dẫn đến việc không thực hiện đầy đủ các thủ tục kiểm toán cần thiết.

• Vi phạm: Theo Đoạn 8 của VSA 220, kiểm toán viên phải đảm bảo rằng các nguồn lực phù hợp, bao gồm thời gian và chuyên môn, được sử dụng để thực hiện cuộc kiểm toán chất lượng. LAFA đã không ưu tiên chất lượng kiểm toán khi chấp nhận mức phí thấp.

2. Thiếu sự giám sát

• Vấn đề: Tổng giám đốc LAFA đã giao phần lớn công việc cho nhân viên cấp dưới với sự giám sát tối thiểu. Điều này dẫn đến những sai sót nghiêm trọng trong quá trình kiểm toán.

• Vi phạm: Theo Đoạn 6, Đoạn 15 và Đoạn 16, việc giám sát và soát xét phải đảm bảo rằng các thủ tục kiểm toán được thực hiện đúng và phù hợp. LAFA đã thiếu cơ chế kiểm soát và giám sát hiệu quả.

3. Kiểm toán viên không có kinh nghiệm và chuyên môn trong lĩnh vực bất động sản

• Vấn đề: Nhóm kiểm toán được giao nhiệm vụ không có đủ kinh nghiệm và chuyên môn để xử lý các lĩnh vực phức tạp như ghi nhận doanh thu hợp đồng xây dựng dài hạn và định giá công trình đang thi công.

• Vi phạm: Theo Đoạn 14, kiểm toán viên phải có kiến thức và năng lực phù hợp. LAFA đã không đảm bảo đội ngũ kiểm toán có đủ chuyên môn để xử lý các rủi ro cụ thể của TPC.

4. Không có sự tham gia của các chuyên gia định giá

• Vấn đề: Do hạn chế về phí kiểm toán, LAFA đã không mời các chuyên gia định giá trong các lĩnh vực cần xét đoán đáng kể như định giá tài sản và dự án phát triển bất động sản.

• Vi phạm: Theo Đoạn 18, khi cần có xét đoán đáng kể, kiểm toán viên phải tham vấn với chuyên gia. LAFA đã bỏ qua yêu cầu này dẫn đến sai lệch trong ước tính, định giá.

5. Trưởng nhóm kiểm toán đánh giá hời hợt, ít đánh giá, dành ít thời gian cho cuộc kiểm toán

• Vấn đề: Trưởng nhóm kiểm toán đã không thực hiện đầy đủ việc giám sát và đánh giá công việc của các thành viên trong nhóm, dẫn đến các sai sót nghiêm trọng trong quá trình kiểm toán.

• Vi phạm: Theo Đoạn 16, người soát xét phải thực hiện việc đánh giá công việc một cách đầy đủ và chính xác. Việc hời hợt trong soát xét công việc là vi phạm nghiêm trọng.

6. Quy trình đánh giá rủi ro chủ yếu dựa trên hồ sơ năm ngoái và không còn phù hợp

• Vấn đề: Nhóm kiểm toán đã không đánh giá đúng mức độ rủi ro gia tăng của TPC, mà chủ yếu dựa trên hồ sơ kiểm toán của năm trước.

• Vi phạm: Theo Đoạn 15, báo cáo kiểm toánn được lập phù hợp với tình hình thực tế của cuộc kiểm toán và việc đánh giá rủi ro phải phù hợp với môi trường kinh doanh và thay đổi của đơn vị. LAFA đã không thực hiện đầy đủ quy trình này mà chỉ dựa vào những hồ sơ năm trước

7. Hạn chế về thời gian, không thực hiện các thủ tục kiểm toán khác

• Vấn đề: Do áp lực về thời gian, nhóm kiểm toán đã không thực hiện đầy đủ các thủ tục kiểm toán cần thiết như tham vấn nội bộ hoặc xác minh độc lập.

• Vi phạm: Theo Đoạn 3 và Đoạn 14, kiểm toán viên phải đảm bảo rằng các nguồn lực, bao gồm thời gian, được phân bổ đủ để thực hiện kiểm toán đúng cách. Việc không thực hiện đầy đủ các thủ tục kiểm toán là vi phạm nghiêm trọng dẫn đến các sai lệch trong việc đưa ra ý kiến kiểm toán.

8. Đưa ra ý kiến kiểm toán sai lệch

• Vấn đề: LAFA đã đưa ra ý kiến kiểm toán chấp nhận toàn phần, mặc dù các báo cáo tài chính của TPC không phản ánh đúng giá trị tài sản và tình hình tài chính.

• Vi phạm: Theo Đoạn 11 và Đoạn 17, kiểm toán viên phải duy trì tính độc lập và khách quan. Việc phụ thuộc vào khẳng định của Ban giám đốc TPC mà không có xác minh độc lập đã dẫn đến ý kiến kiểm toán sai lệch.

  
  

Các vi phạm của LAFA đối với VSA 220 đã góp phần gây ra hậu quả nghiêm trọng cho TPC, bao gồm mất khả năng thanh toán và phá sản. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tuân thủ các chuẩn mực kiểm toán để bảo vệ lợi ích của các bên liên quan và duy trì uy tín nghề nghiệp.

Mức phí kiểm toán thấp có thể dẫn đến thiếu nhân lực và thời gian, ảnh hưởng đến chất lượng công việc kiểm toán. Nhóm kiểm toán cần đảm bảo có đủ nhân lực và thời gian để thực hiện đầy đủ các thủ tục kiểm toán.Mức phí thấp có thể khiến LAFA không đủ nguồn lực, như nhân sự và thời gian, để thực hiện kiểm toán đầy đủ. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán và khả năng thu thập bằng chứng kiểm toán cần thiết. Theo đoạn 11 VSA 220 “Thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải đưa ra kết luận về sự tuân thủ các quy định về tính độc lập được áp dụng trong cuộc kiểm toán.” Khi mức phí thấp không cho phép bố trí đủ nhân lực và thời gian, nhóm kiểm toán có thể không thực hiện đầy đủ các thủ tục kiểm toán cần thiết, từ đó không đạt được mục tiêu kiểm toán và không đảm bảo chất lượng kiểm toán.

2. Rủi ro về áp lực từ khách hàng làm giảm tính độc lập

Mối quan hệ lâu dài với khách hàng và mức phí thấp có thể gây áp lực lên nhóm kiểm toán, làm giảm tính độc lập và hoài nghi nghề nghiệp. Điều này có thể dẫn đến việc bỏ qua các dấu hiệu sai sót hoặc gian lận. Theo đoạn A4 VSA 220 “Chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp kế toán, kiểm toán quy định các nguyên tắc cơ bản về đạo đức nghề nghiệp, gồm: (a) Độc lập; (b) Chính trực; (c) Khách quan; (d) Năng lực chuyên môn và tính thận trọng; (e) Tính bảo mật; (f) Tư cách nghề nghiệp; (g) Tuân thủ chuẩn mực chuyên môn.” Khi kiểm toán viên không duy trì tính độc lập và hoài nghi nghề nghiệp, họ có thể không phát hiện được những sai sót trọng yếu hoặc gian lận trong báo cáo tài chính.

3. Rủi ro do giám sát không đầy đủ

Việc Tổng giám đốc giao công việc cho nhân viên cấp dưới mà không giám sát đầy đủ có thể dẫn đến sai sót trong kiểm toán. Việc Tổng giám đốc LAFA giao nhiều phần việc cho nhân viên cấp dưới nhưng không giám sát chặt chẽ có thể dẫn đến sai sót trong quy trình kiểm toán hoặc bỏ sót các dấu hiệu bất thường. Theo đoạn 18 VSA 220, “Thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải chịu trách nhiệm đảm bảo nhóm kiểm toán đã thực hiện tham khảo ý kiến tư vấn thích hợp về các vấn đề phức tạp hoặc dễ gây tranh cãi…” Nếu không có sự giám sát đầy đủ có thể khiến nhóm kiểm toán không thực hiện đúng các thủ tục cần thiết, từ đó chất lượng kiểm toán bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Chỉ đạo nhóm kiểm toán hoàn thành nhanh chóng và trong phạm vi phí thấp có thể dẫn đến việc nhóm kiểm toán phải rút ngắn quy trình kiểm toán hoặc bỏ qua các bước quan trọng để đáp ứng yêu cầu về thời gian và chi phí. Đoạn A2 VSA 220 chỉ rõ rằng “Duy trì quan hệ khách hàng có thể ảnh hưởng đến tính độc lập và hoài nghi nghề nghiệp của nhóm kiểm toán.” Áp lực này có thể khiến kiểm toán viên không duy trì được sự thận trọng và chính xác cần thiết khi thực hiện kiểm toán. Ngoài ra, việc chỉ đạo nhóm kiểm toán phải hoàn thành nhanh chóng và trong phạm vi chi phí thấp có thể khiến họ thực hiện công việc một cách đối phó, rút gọn thủ tục hoặc bỏ qua các bằng chứng quan trọng.

4. Rủi ro do thiếu kinh nghiệm của nhóm kiểm toán

Nhóm kiểm toán thiếu kinh nghiệm trong lĩnh vực kế toán phát triển bất động sản, đặc biệt là trong việc ghi nhận doanh thu cho các hợp đồng xây dựng dài hạn và định giá công trình đang thi công. Việc nhóm kiểm toán thiếu kinh nghiệm trong lĩnh vực kế toán bất động sản và không có sự giám sát từ chuyên gia sẽ dẫn đến việc đánh giá không chính xác các khoản mục trọng yếu.. Đoạn 7 VSA 220 yêu cầu Thành viên Ban Giám đốc phụ trách cuộc kiểm toán phải đảm bảo rằng nhóm kiểm toán có đủ năng lực để thực hiện công việc kiểm toán một cách đầy đủ và chính xác. Thiếu kinh nghiệm sẽ làm giảm khả năng phát hiện các sai sót trọng yếu trong báo cáo tài chính.

Việc không có sự hướng dẫn hoặc giám sát đầy đủ từ các thành viên quản lý có chuyên môn trong lĩnh vực bất động sản là một rủi ro lớn, đặc biệt khi công việc kiểm toán liên quan đến các yếu tố phức tạp như định giá tài sản và ghi nhận doanh thu. Đoạn 18 VSA 220 yêu cầu: “Thành viên Ban Giám đốc phụ trách phải chịu trách nhiệm tổng thể về việc giám sát và đảm bảo chất lượng cho cuộc kiểm toán.” Nếu không có sự giám sát đầy đủ, nhóm kiểm toán có thể bỏ qua các vấn đề quan trọng hoặc không thực hiện các thủ tục kiểm toán đầy đủ, ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán.

5. Rủi ro thực hiện đánh giá công việc của thành viên nhóm cấp dưới không đầy đủ và thiếu thời gian cho cuộc kiểm toán

Khi trưởng nhóm kiểm toán chỉ tập trung vào việc tuân thủ thủ tục mà không đánh giá đúng bản chất công việc, có thể dẫn đến việc các sai sót quan trọng không được phát hiện. Việc đánh giá công việc của các thành viên cấp dưới một cách hời hợt làm tăng khả năng các phương pháp kiểm toán bị lỗi trong quá trình thực hiện. Đoạn 19 VSA 220 yêu cầu: Thành viên Ban Giám đốc phụ trách phải đảm bảo rằng việc giám sát công việc của nhóm kiểm toán được thực hiện đầy đủ và chính xác, và phải thực hiện kiểm tra chất lượng công việc của nhóm. Nếu chỉ đánh giá về mặt thủ tục mà không xem xét bản chất, sẽ dễ bỏ qua các yếu tố quan trọng trong báo cáo tài chính.

Khi trưởng nhóm kiểm toán phải gánh vác nhiều công việc khác và không dành đủ thời gian cho cuộc kiểm toán, điều này có thể dẫn đến việc thực hiện kiểm toán không đầy đủ và không cẩn trọng. Việc thiếu thời gian cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng phát hiện các vấn đề trọng yếu trong báo cáo tài chính. Đoạn A8 và A15 VSA 220 quy định: Thành viên Ban Giám đốc phụ trách kiểm toán phải đảm bảo rằng đủ thời gian và nguồn lực được phân bổ cho cuộc kiểm toán, nhằm bảo đảm chất lượng công việc kiểm toán. Việc không dành đủ thời gian cho kiểm toán có thể dẫn đến những kết luận sai hoặc thiếu sót trong báo cáo kiểm toán.

6. Rủi ro do thiếu hiểu biết về hoạt động và môi trường kinh doanh của khách hàng

Khi nhóm kiểm toán không có đủ hiểu biết về hoạt động kinh doanh và môi trường của TPC, họ sẽ gặp khó khăn trong việc đánh giá đầy đủ các rủi ro liên quan đến các yếu tố này. Đặc biệt, với sự tăng trưởng nhanh chóng và tài trợ nợ đáng kể của TPC, nhóm kiểm toán không thể xác định và đánh giá đầy đủ các yếu tố rủi ro mới nổi. Theo đoạn A13 VSA 220 quy định Nhóm kiểm toán phải có đủ hiểu biết về hoạt động kinh doanh của khách hàng để có thể xác định và đánh giá các rủi ro trọng yếu. Thiếu hiểu biết có thể dẫn đến việc bỏ qua các yếu tố quan trọng trong môi trường hoạt động của công ty.

Quy trình đánh giá rủi ro của nhóm kiểm toán chủ yếu dựa vào hồ sơ kiểm toán của năm trước mà không xem xét đầy đủ các yếu tố thay đổi trong năm nay. Việc này không phản ánh sự gia tăng rủi ro liên quan đến sự tăng trưởng và tài chính nợ của TPC. Đoạn A18 VSA 220 yêu cầu Thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán cần thực hiện soát xét kịp thời từng giai đoạn của cuộc kiểm toán để giải quyết kịp thời và thỏa đáng các vấn đề trọng yếu phát sinh ngay trong quá trình kiểm toán cũng như tại ngày hoặc trước ngày lập báo cáo kiểm toán. Đánh giá rủi ro phải được thực hiện trên cơ sở thông tin cập nhật và đầy đủ để phản ánh tình hình tài chính hiện tại của khách hàng. Việc dựa quá nhiều vào các hồ sơ kiểm toán trước có thể dẫn đến đánh giá rủi ro không chính xác và thiếu sót.

Các phản hồi mà nhóm kiểm toán đưa ra đối với các rủi ro đã được xác định mang tính chung chung và không phù hợp với các lĩnh vực rủi ro cao cụ thể. Ví dụ, nhóm kiểm toán dựa vào khẳng định của Ban giám đốc TPC về ước tính chi phí dự án mà không thực hiện đủ các kiểm tra độc lập. VSA 220, đoạn 12 yêu cầu: “Các phản hồi về các rủi ro phải được thực hiện phù hợp với mức độ và bản chất của các rủi ro xác định trong cuộc kiểm toán.” Việc dựa quá nhiều vào khẳng định của Ban giám đốc mà không kiểm chứng độc lập có thể dẫn đến kết luận không chính xác và không phát hiện ra các sai sót trọng yếu.

7. Rủi ro từ việc không tham vấn với chuyên gia khi xử lý các vấn đề phức tạp

Nhóm kiểm toán không tham vấn với các chuyên gia nội bộ khi đối mặt với các vấn đề kế toán phức tạp như vốn hóa chi phí đi vay hay ghi nhận lợi nhuận từ doanh số bán hàng với các nghĩa vụ đang diễn ra có thể gây ra những sai sót nghiêm trọng trong quá trình kiểm toán. VSA 220, đoạn A22 yêu cầu rằng: " Nhóm kiểm toán có thể tham khảo ý kiến tư vấn từ bên ngoài doanh nghiệp kiểm toán nếu doanh nghiệp kiểm toán không có nguồn lực nội bộ thích hợp. Nhóm kiểm toán có thể sử dụng dịch vụ tư vấn của doanh nghiệp kiểm toán khác, tổ chức nghề nghiệp, cơ quan quản lý nhà nước hoặc các chuyên gia độc lập cung cấp dịch vụ kiểm soát chất lượng phù hợp." Việc không tham khảo ý kiến của các chuyên gia sẽ khiến nhóm kiểm toán không thể đưa ra các quyết định đúng đắn về các yếu tố quan trọng, gây rủi ro đối với chất lượng cuộc kiểm toán.

=> Cuộc kiểm toán báo cáo tài chính năm 2023 của TPC do LAFA thực hiện đã không tuân thủ nhiều yêu cầu của Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 220 (VSA 220), đặc biệt liên quan đến quản lý chất lượng, giám sát, năng lực nhóm kiểm toán, tính độc lập và đánh giá rủi ro. Những vi phạm này góp phần làm suy giảm chất lượng kiểm toán và dẫn đến hậu quả nghiêm trọng khi các sai sót trọng yếu trong báo cáo tài chính không được phát hiện kịp thời.

Quy định: Đối tác phụ trách cuộc kiểm toán phải chịu trách nhiệm chung về chất lượng cuộc kiểm toán, bao gồm việc lãnh đạo, giám sát và thực hiện các chính sách, thủ tục kiểm soát chất lượng phù hợp.

Vi phạm:

·         Tổng giám đốc LAFA giao một phần lớn công việc kiểm toán cho nhân viên cấp dưới mà thiếu giám sát đầy đủ.

·         Chỉ đạo thực hiện kiểm toán nhanh chóng trong phạm vi chi phí thấp, bỏ qua chất lượng.

·         Trưởng nhóm kiểm toán không dành đủ thời gian, dẫn đến việc kiểm soát hoạt động kiểm toán không hiệu quả.

2. Bổ nhiệm nhóm kiểm toán phù hợp và đủ năng lực (VSA 220 đoạn 14–15)

Quy định: Phải bảo đảm rằng nhóm kiểm toán có đủ năng lực, kiến thức và kinh nghiệm phù hợp để thực hiện kiểm toán.

Vi phạm:

·         Nhóm kiểm toán thiếu kinh nghiệm trong lĩnh vực kế toán bất động sản.

·         Nhân sự không đủ năng lực được giao xử lý các nghiệp vụ phức tạp như ghi nhận doanh thu dài hạn, định giá tài sản dở dang mà không có hướng dẫn.

3. Thực hiện công việc được giao, giám sát và soát xét (VSA 220 đoạn 16–17)

Quy định: Các thành viên nhóm kiểm toán phải được giám sát đầy đủ và công việc của họ phải được soát xét kịp thời nhằm bảo đảm chất lượng.

Vi phạm:

·         Việc soát xét công việc cấp dưới hời hợt, chỉ chú trọng hình thức chứ không kiểm tra bản chất.

·         Thiếu đánh giá trong quá trình thực hiện, dẫn đến các sai sót kéo dài.

4. Tư vấn khi cần thiết (VSA 220 đoạn 18–19)

Quy định: Cần tham khảo ý kiến chuyên gia hoặc bộ phận kỹ thuật trong các tình huống nghiệp vụ phức tạp hoặc có mức độ xét đoán cao.

Vi phạm:

·         Không tham vấn chuyên gia về định giá, kế toán bất động sản, vốn hóa chi phí đi vay, v.v.

·         Nhóm kiểm toán tự xử lý các vấn đề phức tạp vượt quá năng lực của mình.

5. Đánh giá rủi ro không đầy đủ và thiếu phù hợp (VSA 220 liên quan đến VSA 315)

Mặc dù đánh giá rủi ro chi tiết thuộc VSA 315, nhưng việc không kiểm soát chất lượng quy trình đánh giá rủi ro là trách nhiệm của kiểm toán viên theo VSA 220.

Vi phạm:

·         Quy trình đánh giá rủi ro chỉ dựa vào hồ sơ năm trước mà không cập nhật với tình hình hiện tại.

·         Các phản ứng đối với rủi ro mang tính chung chung, không phù hợp với tính chất rủi ro cao như định giá tài sản hoặc doanh thu chưa thực hiện.

6. Không duy trì sự hoài nghi nghề nghiệp (professional skepticism)

Mặc dù đây là nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp chung, nhưng việc duy trì sự hoài nghi nghề nghiệp cũng là một phần của kiểm soát chất lượng theo VSA 220.

Vi phạm:

·         Nhóm kiểm toán dựa vào khẳng định của Ban giám đốc mà không thực hiện kiểm tra độc lập.

·         Việc không hoài nghi các ước tính nhạy cảm đã góp phần vào việc đưa ra ý kiến kiểm toán không thích hợp.

7. Không đảm bảo báo cáo kiểm toán phù hợp (VSA 220 đoạn 20–21)

Quy định: Phải bảo đảm rằng báo cáo kiểm toán phản ánh chính xác các bằng chứng kiểm toán thu thập được.

Vi phạm:

·         Báo cáo kiểm toán được đưa ra với ý kiến chấp nhận toàn phần, trong khi các bằng chứng thu thập được không đầy đủ hoặc có dấu hiệu sai lệch nghiêm trọng.

Kết luận:

Công ty kiểm toán LAFA vi phạm nghiêm trọng VSA 220 tại nhiều khía cạnh cốt lõi về kiểm soát chất lượng, bao gồm:

·         Thiếu giám sát,

·         Bổ nhiệm nhân sự không đủ năng lực,

·         Không thực hiện tham vấn khi cần thiết,

·         Soát xét hời hợt,

·         Không duy trì sự hoài nghi nghề nghiệp,

·         Và đưa ra ý kiến kiểm toán sai lệch.

• Quy định:
  "Thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải đảm bảo cho nhóm kiểm toán và các chuyên gia không thuộc nhóm kiểm toán có năng lực chuyên môn và khả năng phù hợp để: (a) Thực hiện cuộc kiểm toán phù hợp với các chuẩn mực nghề nghiệp, pháp luật và các quy định có liên quan; (b) Tạo điều kiện để báo cáo kiểm toán được phát hành phù hợp với hoàn cảnh cụ thể của cuộc kiểm toán." (VSA 220, đoạn 14)

• Phân tích:
  Tổng giám đốc LAFA giao phần lớn công việc cho kiểm toán viên cấp dưới thiếu kinh nghiệm trong lĩnh vực bất động sản mà không giám sát đầy đủ, dẫn đến sai sót nghiêm trọng trong kiểm toán TPC.

2. Sai phạm: Thiếu giám sát và hướng dẫn cuộc kiểm toán

• Quy định:
  "Thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải chịu trách nhiệm về: (a) Hướng dẫn, giám sát và thực hiện cuộc kiểm toán tuân thủ các chuẩn mực nghề nghiệp, pháp luật và các quy định có liên quan; (b) Báo cáo kiểm toán được lập phù hợp với tình hình thực tế của cuộc kiểm toán." (VSA 220, đoạn 15)

• Phân tích:
  Trưởng nhóm LAFA đánh giá công việc cấp dưới một cách hời hợt, bỏ qua các lỗi tiềm ẩn trong suốt quá trình kiểm toán do thiếu thời gian và nguồn lực.

3. Sai phạm: Không tham khảo ý kiến tư vấn về vấn đề phức tạp

• Quy định:
  "Thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải: (a) Chịu trách nhiệm đảm bảo nhóm kiểm toán đã thực hiện tham khảo ý kiến tư vấn thích hợp về các vấn đề phức tạp hoặc dễ gây tranh cãi; (b) Đảm bảo các thành viên trong nhóm kiểm toán đã thực hiện tham khảo ý kiến tư vấn cần thiết trong suốt cuộc kiểm toán..." (VSA 220, đoạn 18)

• Phân tích:
  Mặc dù gặp vấn đề phức tạp về vốn hóa chi phí vay và ghi nhận doanh thu, nhóm kiểm toán LAFA không tham khảo chuyên gia nội bộ hoặc bên ngoài do áp lực chi phí.

4. Sai phạm: Đánh giá rủi ro không đầy đủ

• Quy định:
  "Thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải chịu trách nhiệm về việc thực hiện cuộc kiểm toán tuân thủ các chuẩn mực nghề nghiệp, pháp luật và các quy định có liên quan." (VSA 220, đoạn 15 – liên quan đến thực hiện các thủ tục rủi ro)

• Phân tích:
  Nhóm kiểm toán chỉ dựa vào hồ sơ năm trước, không đánh giá rủi ro gia tăng từ sự tăng trưởng nhanh và tài trợ nợ cao của TPC, dẫn đến bỏ sót rủi ro trọng yếu.

5. Sai phạm: Thiếu xác minh độc lập

• Quy định:
  "Thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải đưa ra kết luận về sự tuân thủ các quy định về tính độc lập được áp dụng trong cuộc kiểm toán." (VSA 220, đoạn 11)

• Phân tích:
  Nhóm kiểm toán LAFA chỉ dựa trên số liệu do Ban giám đốc TPC cung cấp mà không thực hiện kiểm tra độc lập các ước tính quan trọng, vi phạm nguyên tắc hoài nghi nghề nghiệp.

6. Sai phạm: Để áp lực chi phí ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán

• Quy định:
  "Thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải đảm bảo đã áp dụng các thủ tục phù hợp về chấp nhận, duy trì quan hệ khách hàng và hợp đồng kiểm toán, và phải chứng minh các kết luận đưa ra về vấn đề này là phù hợp." (VSA 220, đoạn 12)

• Phân tích:
  Do áp lực duy trì khách hàng với phí thấp, LAFA không bố trí đủ nguồn lực và thời gian cho cuộc kiểm toán TPC, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng công việc.

1.     Trách nhiệm lãnh đạo đối với chất lượng kiểm toán

Yêu cầu tại VSA 220.9: “Ban lãnh đạo cấp cao của đơn vị kiểm toán phải thiết lập ‘tone at the top’ đề cao chất lượng kiểm toán, truyền thông mục tiêu chất lượng tới toàn bộ nhân viên.”

Yêu cầu tại VSA 220.10: “Ban lãnh đạo cấp cao phải đảm bảo đủ nguồn lực (nhân sự, chuyên gia, thời gian, công cụ) cho từng nhiệm vụ kiểm toán.”

Kết luận vi phạm:

-      Tone at the top yếu kém: Tổng giám đốc LAFA đặt mục tiêu hoàn thành nhanh, phí rẻ, coi nhẹ chất lượng – thông điệp này được nhân viên tiếp nhận là ưu tiên số 1, dẫn đến lơ là chất lượng kiểm toán.

-      Không phân bổ đủ nguồn lực: Tuy biết TPC có nghiệp vụ phức tạp, LAFA không tăng cường đội ngũ giám sát, không thuê chuyên gia định giá, không cho phép thêm thời gian; ngược lại còn cắt giảm giờ làm để vừa với ngân sách thấp.

2.     Độc lập và tuân thủ yêu cầu đạo đức

Yêu cầu VSA 220.11: “Kiểm toán viên phải tuân thủ đầy đủ Quy tắc đạo đức nghề nghiệp, đảm bảo độc lập về tư tưởng và hành vi.”

Kết luận vi phạm:

-      Áp lực duy trì phí thấp và mối quan hệ lâu năm với TPC tạo “mối đe dọa lợi ích” (self-interest threat) – kiểm toán viên dễ thiên vị, ngại từ chối hoặc điều chỉnh số liệu của khách hàng để giữ hợp đồng.

3.     Chấp thuận và duy trì quan hệ với khách hàng

Yêu cầu tại VSA 220.12: “Trước khi chấp nhận hoặc gia hạn hợp đồng, đơn vị kiểm toán phải đánh giá:

-      Liệu mình có đủ năng lực, khả năng và nguồn lực thực hiện cuộc kiểm toán;

-      Tình hình uy tín, đạo đức người quản lý và ban giám đốc khách hàng;

-      Mức thù lao có phù hợp hay không.”

Kết luận vi phạm:

-      LAFA nhận kiểm toán TPC – công ty BĐS tăng trưởng nhanh, có nghiệp vụ dài hạn phức tạp – trong khi đội ngũ không đủ chuyên môn.

-      Phí thù lao được thiết lập thấp bất thường, không phản ánh rủi ro và khối lượng công việc thực tế, làm hạn chế khả năng phân bổ nguồn lực.

-      Không thực hiện thủ tục đánh giá tính khả thi và rủi ro liên quan tới con người, hệ thống báo cáo của TPC.

4.     Phân công nhân sự và năng lực nhóm

Yêu cầu tại VSA 220.15: “Đảm bảo nhân viên được giao có năng lực, kiến thức, kỹ năng phù hợp với khối lượng và tính chất nhiệm vụ.”

Yêu cầu tại VSA 220.16: “Các nhiệm vụ phức tạp phải được phân công cho nhân viên hoặc quản lý có kinh nghiệm tương ứng.”

Yêu cầu tại VSA 220.17: “Khi nhiệm vụ yêu cầu hiểu biết/chuyên môn đặc thù, phải huy động chuyên gia chuyên ngành (ví dụ: định giá, thuế, CNTT).”

Kết luận vi phạm:

-      Giao toàn bộ hạng mục phức tạp như “doanh thu dài hạn”, “định giá BĐS đang thi công” cho nhân viên trẻ, ít kinh nghiệm, không có sự hỗ trợ thường xuyên của quản lý giàu chuyên môn.

-      Mặc dù hiểu rõ nghĩa vụ về chuyên gia định giá, LAFA vẫn không thuê hoặc tham vấn chuyên gia bên ngoài để đánh giá dự án và đất đai của TPC khi đối mặt với các ước tính phức tạp (vốn hóa chi phí đi vay, doanh thu hợp đồng dài hạn). Dẫn đến, Kiểm toán viên dựa vào giả định của Ban giám đốc TPC, không có kiểm chứng độc lập, dẫn tới ghi nhận doanh thu sai thời điểm và định giá tài sản quá cao.

5.     Hướng dẫn, giám sát và đánh giá công việc

Yêu cầu tại: VSA 220.18: “Phải chỉ rõ mục tiêu, phạm vi, trách nhiệm và giám sát liên tục tiến độ, phương pháp và kết quả công việc của nhân viên.”

Yêu cầu tại VSA 220.19: “Cấp quản lý phải đánh giá kết quả công việc, đảm bảo thủ tục đã thực hiện đầy đủ, phù hợp và đủ căn cứ.”

Yêu cầu tại VSA 220.21: “Khi phát hiện sai sót hoặc quy trình không phù hợp, phải điều chỉnh kịp thời và ngăn chặn lan rộng.”

Yêu cầu tại VSA 220.22: “Tài liệu giám sát phải ghi rõ ai thực hiện, khi nào, kết quả ra sao và biện pháp xử lý.”

Kết luận vi phạm:

-      Giám sát hời hợt: Trưởng nhóm chỉ kiểm tra hình thức, không xác nhận căn bản, phương pháp luận hay số liệu xét nghiệm.

-      Review thiếu trọng tâm: Chỉ đóng dấu “đã xem” chứ không ghi nhận nhận xét chuyên sâu hay yêu cầu bổ sung bằng chứng.

-      Không khắc phục kịp thời: Khi phương pháp kiểm toán về ước tính chi phí và doanh thu có dấu hiệu sai, nhóm vẫn tiếp tục áp dụng đến hết trường hợp.

-      Tài liệu giám sát sơ sài: Không rõ ai đã duyệt, lúc nào, nội dung kiểm tra ra sao, dẫn đến không truy xuất được trách nhiệm.

6.     Giám sát hệ thống kiểm soát chất lượng

Yêu cầu tại VSA 220.26: “Đơn vị kiểm toán phải thiết lập quy trình giám sát định kỳ hệ thống kiểm soát chất lượng (từ cấp cao nhất).”

Yêu cầu tại VSA 220.28: “Ghi nhận và xử lý phản hồi từ nhân viên, khách hàng, cơ quan quản lý; theo dõi các khuyến nghị, sai sót đã phát hiện; cải tiến liên tục.”

Kết luận vi phạm:

-      LAFA không thực hiện đánh giá độc lập, giám sát nội bộ sau khi kết thúc kiểm toán TPC.

-      Không lưu trữ, phân tích phản hồi (kể cả từ cơ quan thanh tra) để điều chỉnh quy trình, khiến sai sót tương tự có thể tái diễn.

Kết luận:

LAFA đã không tuân thủ nhiều nội dung trọng yếu của VSA 220, bao gồm:

-      Thiết lập “tone at the top” và cung cấp nguồn lực (9–10);

-      Đảm bảo độc lập, khách quan (11);

-      Đánh giá trước khi nhận/hợp tác khách hàng (12);

-      Đảm bảo năng lực và phân công phù hợp và tham vấn chuyên gia khi cần (15–17);

-      Giám sát chặt chẽ và đánh giá công tác (18–22);

-      Theo dõi, cải thiện hệ thống chất lượng (26–28).

Những lỗ hổng này dẫn trực tiếp đến kiểm toán thiếu tin cậy, để sót rủi ro trọng yếu và gây thiệt hại nghiêm trọng cho các bên liên quan.

Phân tích tình huống LAFA so với VSA220:

Sau khi tham khảo thông tin trong tình huống, em nhận diện hợp đồng kiểm toán đang có các vấn đề sau theo quy định của VSA220:

1.Chấp nhận, duy trì quan hệ khách hàng và hợp đồng kiểm toán (đoạn 12, đoạn A8):

Quy định rằng để duy trì và chấp nhận cuộc kiểm toán, thành viên BGĐ của cuộc kiểm toán cần phải đảm bảo (2) Năng lực chuyên môn và khả năng của nhóm kiểm toán trong việc thực hiện cuộc kiểm toán  (bao gồm thời gian, nguồn lực...).

Phân tích: khi xem xét về mức cạnh tranh phí thấp không đảm bảo được yêu cầu trên, điều này cũng sẽ dẫn đến vi phạm đoạnA8(3) Khả năng của doanh nghiệp kiểm toán và nhóm kiểm toán trong việc tuân thủ chuẩn mực và các quy định về đạo đức nghề nghiệp có liên quan.

2.Phân công nhóm kiểm toán

Đoạn 14 quy định: 14.  Thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải đảm bảo cho nhóm kiểm toán và các chuyên gia không thuộc nhóm kiểm toán có năng lực chuyên môn và khả năng phù hợp để:

(a)    Thực hiện cuộc kiểm toán phù hợp với các chuẩn mực nghề nghiệp, pháp luật và các quy định có liên quan;

(b)   Tạo điều kiện để báo cáo kiểm toán được phát hành phù hợp với hoàn cảnh cụ thể của cuộc kiểm toán (xem hướng dẫn tại đoạn A10 - A12 Chuẩn mực này).

Phân tích: Nhóm kiểm toán gồm các thành viên không đủ năng lực, đều chưa có kinh nghiệm. Vì vậy, LAFA vi phạm về đoạn 14

3.Thực hiện cuộc kiểm toán

Theo quy định các đoạn 15 "15. Thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải chịu trách nhiệm về:

(a)    Hướng dẫn, giám sát và thực hiện cuộc kiểm toán tuân thủ các chuẩn mực nghề nghiệp, pháp luật và các quy định có liên quan (xem hướng dẫn tại đoạn A13 - A15, A20 Chuẩn mực này);

(b)   Báo cáo kiểm toán được lập phù hợp với tình hình thực tế của cuộc kiểm toán."

Phân tích: thành viên nhóm được giao nhiệm vụ kiểm toán các lĩnh vực quan trọng này mà không có sự hướng dẫn hoặc giám sát đầy đủ từ thành viên quản lý nhóm có chuyên môn cần thiết.

4.Tham khảo ý kiến tư vấn (đoạn 18, A21 - 22)

"18. Thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải:

(a)    Chịu trách nhiệm đảm bảo nhóm kiểm toán đã thực hiện tham khảo ý kiến tư vấn thích hợp về các vấn đề phức tạp hoặc dễ gây tranh cãi;

(b)   Đảm bảo các thành viên trong nhóm kiểm toán đã thực hiện tham khảo ý kiến tư vấn cần thiết trong suốt cuộc kiểm toán, bao gồm tham khảo ý kiến tư vấn trong phạm vi nhóm và giữa nhóm kiểm toán với các thành viên khác ở cấp độ phù hợp trong hoặc ngoài doanh nghiệp kiểm toán;

(c)    Đảm bảo nội dung, phạm vi cũng như kết quả tư vấn đã được thống nhất với bên tư vấn;

(d)   Đảm bảo các kết quả tư vấn đã được thực hiện (xem hướng dẫn tại đoạn A21 - A22 Chuẩn mực này).

A21. Việc tham khảo ý kiến tư vấn của các chuyên gia trong hoặc ngoài doanh nghiệp kiểm toán về các vấn đề quan trọng liên quan đến kỹ thuật, đạo đức nghề nghiệp, các vấn đề khác sẽ có hiệu quả khi những chuyên gia tư vấn này:

(1)       Được cung cấp tất cả thông tin phù hợp để có thể đưa ra ý kiến tư vấn;

(2)       Có kiến thức, thâm niên và kinh nghiệm phù hợp.

A22. Nhóm kiểm toán có thể tham khảo ý kiến tư vấn từ bên ngoài doanh nghiệp kiểm toán nếu doanh nghiệp kiểm toán không có nguồn lực nội bộ thích hợp. Nhóm kiểm toán có thể sử dụng dịch vụ tư vấn của doanh nghiệp kiểm toán khác, tổ chức nghề nghiệp, cơ quan quản lý nhà nước hoặc các chuyên gia độc lập cung cấp dịch vụ kiểm soát chất lượng phù hợp."

Phân tích: LAFA nhóm kiểm toán đã quyết định không tham vấn với các chuyên

gia nội bộ về các vấn đề kế toán phức tạp liên quan đến phát triển bất động sản, chẳng hạn như vốn hóa chi phí đi vay hoặc ghi nhận lợi nhuận từ doanh số bán hàng với các nghĩa vụ đang diễn ra. Nhóm kiểm toán đã nỗ lực xử lý các vấn đề phức tạp này dựa trên hiểu biết hạn chế của họ. Việc này đã dẫn đến vi phạm quy định.

5. Soát xét - đoạn 16:

Thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải chịu trách nhiệm đảm bảo việc soát xét được thực hiện phù hợp với các chính sách và thủ tục soát xét của doanh nghiệp kiểm toán (xem hướng dẫn tại đoạn A16 - A17, A20 Chuẩn mực này).

Phân tích: Các đánh giá của trưởng nhóm kiếm toán về công việc của các thành viên nhóm cấp dưới thường khá hời hợt và tập trung vào việc tuân thủ thủ tục hơn là độ chính xác về mặt bản chất. Các đánh giá trong quá trình thực hiện rất ít, dẫn đến việc tiếp tục các phương pháp kiểm toán có khả năng bị lỗi trong suốt quá trình thực hiện. Ngoài ra, trưởng nhóm kiểm toán, phải gánh vác nhiều công việc, đã không dành đủ thời gian cho cuộc kiểm toán

TPC.

Thứ nhất, LAFA đã vi phạm quy định tại Đoạn 25 VSA 220, yêu cầu giao công việc phù hợp với năng lực và giám sát đầy đủ, khi giao các phần hành kiểm toán phức tạp liên quan đến bất động sản cho nhân viên chưa có kinh nghiệm cần thiết và không thực hiện giám sát chặt chẽ. Việc này dẫn đến sai sót nghiêm trọng trong ghi nhận doanh thu và định giá tài sản.

Thứ hai, công ty không thực hiện việc soát xét đầy đủ chất lượng công việc theo yêu cầu tại Đoạn 26 VSA 220, khi các đánh giá của trưởng nhóm kiểm toán chủ yếu tập trung vào hình thức tuân thủ thủ tục, mà không đảm bảo tính chính xác về bản chất và không phát hiện ra sai phạm trọng yếu.

Thứ ba, LAFA đã vi phạm Đoạn 24 VSA 220 khi không thực hiện đánh giá và phản hồi thích đáng đối với các rủi ro phát sinh từ sự tăng trưởng nhanh và mức tài trợ nợ cao của TPC, chủ yếu dựa vào hồ sơ kiểm toán năm trước, bỏ qua các thay đổi quan trọng trong môi trường hoạt động của khách hàng.

Thứ tư, vi phạm Đoạn 27 VSA 220 xảy ra khi LAFA không tham khảo ý kiến chuyên gia cần thiết trong các vấn đề định giá tài sản và xử lý các nghiệp vụ kế toán phức tạp liên quan đến phát triển bất động sản, mặc dù yêu cầu chuyên môn vượt quá năng lực của nhóm kiểm toán.

Thứ năm, công ty đã để yếu tố phí dịch vụ thấp ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng kiểm toán, trái với yêu cầu tại Đoạn 20 VSA 220, dẫn tới việc thực hiện kiểm toán vội vã, bỏ qua các thủ tục kiểm toán cần thiết và quan trọng.

Thứ sáu, LAFA vi phạm yêu cầu tại Đoạn 15 VSA 220 về lập kế hoạch kiểm toán đầy đủ, khi quá trình lập kế hoạch không đánh giá đúng mức độ rủi ro gia tăng, không điều chỉnh chương trình kiểm toán phù hợp với sự thay đổi trong hoạt động kinh doanh của khách hàng.

Cuối cùng, công ty đã không duy trì thái độ hoài nghi nghề nghiệp trong suốt cuộc kiểm toán theo yêu cầu của Đoạn 16 VSA 220, khi quá dễ dàng chấp nhận các khẳng định của Ban giám đốc TPC mà không tiến hành xác minh độc lập, dẫn đến việc bỏ sót các sai phạm lớn trong báo cáo tài chính.

Những vi phạm này là nguyên nhân trực tiếp khiến cuộc kiểm toán của LAFA thất bại trong việc phát hiện ra các khoản khai khống tài sản và ghi nhận doanh thu sai lệch, dẫn đến hậu quả nghiêm trọng là TPC mất khả năng thanh toán và phá sản. Các hành vi này cũng khiến LAFA bị cơ quan chức năng xử phạt hành chính, hạn chế hoạt động và thu hồi giấy phép hành nghề đối với một số kiểm toán viên liên quan.

• Thiếu phân công nhân sự phù hợp (Vi phạm đoạn 29 VSA 220): LAFA đã giao những lĩnh vực kiểm toán phức tạp như ghi nhận doanh thu xây dựng dài hạn và định giá công trình đang thi công cho các nhân viên thiếu kinh nghiệm, mà không có sự giám sát hoặc hỗ trợ cần thiết. Điều này vi phạm yêu cầu bố trí nhân sự có đủ năng lực và chuyên môn phù hợp với tính chất của cuộc kiểm toán.

• Thiếu giám sát, chỉ đạo và soát xét công việc (Vi phạm đoạn 30-32 VSA 220): Nhóm kiểm toán không được giám sát đầy đủ. Công việc soát xét chỉ mang tính hình thức, tập trung vào thủ tục thay vì chất lượng bản chất, dẫn đến duy trì các sai sót trong suốt quá trình kiểm toán. Đây là sự vi phạm nghiêm trọng quy định về chỉ đạo, giám sát và soát xét.

• Không tham khảo ý kiến chuyên gia trong các vấn đề phức tạp (Vi phạm đoạn 33 VSA 220): Nhóm kiểm toán không tham vấn chuyên gia định giá hay chuyên gia kế toán khi xử lý các vấn đề phức tạp như vốn hóa chi phí đi vay hoặc xác định doanh thu từ dự án bất động sản. Điều này trái với yêu cầu phải tham vấn trong các trường hợp cần xét đoán chuyên môn cao.

• Đánh giá rủi ro không đầy đủ và thiếu cập nhật (Vi phạm đoạn 16 và 18 VSA 220): Nhóm kiểm toán dựa vào hồ sơ năm trước, không cập nhật kịp thời những thay đổi về quy mô hoạt động, mức độ tài trợ nợ, và tính phức tạp gia tăng của TPC. Điều này không đáp ứng yêu cầu về hiểu biết đối tượng kiểm toán và đánh giá rủi ro.

• Thiếu đảm bảo hệ thống kiểm soát chất lượng kiểm toán (Vi phạm đoạn 8 và 9 VSA 220): LAFA không thực hiện đầy đủ các chính sách và thủ tục kiểm soát chất lượng cần thiết xuyên suốt cuộc kiểm toán. Hệ quả là phát hành báo cáo kiểm toán sai lệch mà không phát hiện những sai sót trọng yếu về tài sản và doanh thu.

• Để áp lực phí kiểm toán làm ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán (Vi phạm hướng dẫn A27-A29 VSA 220): Việc chấp nhận mức phí thấp đã ảnh hưởng tiêu cực đến phạm vi công việc, mức độ tham vấn, cũng như độ sâu sắc trong thực hiện thủ tục kiểm toán, vi phạm yêu cầu rằng phí dịch vụ không được làm suy giảm chất lượng kiểm toán.

--> Tình huống kiểm toán TPC năm 2023 phản ánh sự vi phạm nghiêm trọng các quy định của VSA 220 từ khâu bố trí nhân sự, giám sát công việc, đánh giá rủi ro cho đến tham vấn chuyên môn và kiểm soát chất lượng tổng thể. Những vi phạm này không chỉ ảnh hưởng đến kết quả kiểm toán mà còn gây ra tổn thất lớn cho nhà đầu tư và xã hội, đồng thời dẫn đến các biện pháp xử lý nghiêm khắc đối với công ty kiểm toán LAFA.

Hệ thống kiểm soát chất lượng:

Điều 02 yêu cầu doanh nghiệp kiểm toán phải có hệ thống kiểm soát chất lượng để đảm bảo rằng các chuẩn mực nghề nghiệp, pháp luật và các quy định có liên quan được tuân thủ 1. LAFA đã không duy trì hệ thống kiểm soát chất lượng hiệu quả khi không giám sát chặt chẽ công việc của nhóm kiểm toán và không mời các chuyên gia định giá cần thiết.

Đánh giá rủi ro và phản hồi:

Điều 06 của VSA 220 yêu cầu kiểm toán viên phải thực hiện các thủ tục kiểm soát chất lượng ở cấp độ từng cuộc kiểm toán nhằm cung cấp sự đảm bảo hợp lý rằng cuộc kiểm toán đã tuân thủ các chuẩn mực nghề nghiệp, pháp luật và các quy định có liên quan 1. Trong tình huống này, quy trình đánh giá rủi ro của nhóm kiểm toán chủ yếu dựa trên hồ sơ kiểm toán của năm trước và không giải quyết thỏa đáng tính phức tạp và rủi ro gia tăng liên quan đến sự tăng trưởng nhanh chóng và tài trợ nợ đáng kể của TPC.

Giám sát và đánh giá công việc:

Điều 03 quy định rằng các nhóm kiểm toán có trách nhiệm thực hiện các thủ tục kiểm soát chất lượng phù hợp đối với cuộc kiểm toán và cung cấp cho doanh nghiệp kiểm toán các thông tin liên quan 1. Tuy nhiên, các đánh giá của trưởng nhóm kiểm toán về công việc của các thành viên nhóm cấp dưới thường khá hời hợt và tập trung vào việc tuân thủ thủ tục hơn là độ chính xác về mặt bản chất.

Sử dụng chuyên gia và tư vấn:

Điều 07 yêu cầu kiểm toán viên phải có sự hiểu biết cần thiết về các nguyên tắc và thủ tục quy định trong Chuẩn mực này để thực hiện trách nhiệm của mình và để phối hợp công việc với kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán 1. Trong tình huống này, nhóm kiểm toán đã không tham vấn với các chuyên gia nội bộ về các vấn đề kế toán phức tạp liên quan đến phát triển bất động sản, chẳng hạn như vốn hóa chi phí đi vay hoặc ghi nhận lợi nhuận từ doanh số bán hàng với các nghĩa vụ đang diễn ra.

Kết luận:

Tình huống kiểm toán báo cáo tài chính của TPC năm 2023 đã vi phạm nhiều quy định của VSA 220 về kiểm soát chất lượng hoạt động kiểm toán báo cáo tài chính. Các vi phạm này bao gồm việc thiếu giám sát chặt chẽ, không đánh giá đúng rủi ro, không sử dụng chuyên gia cần thiết và không thực hiện các thủ tục kiểm soát chất lượng phù hợp.

1.       LAFA chịu áp lực về chi phí và mối quan hệ lâu dài, mức phí kiểm toán của TPC vẫn tương đối thấp so với các hợp đồng tương tự

• Quy định cụ thể của VSA 220: Đoạn 12_A8 " Khả năng của doanh nghiệp kiểm toán và nhóm kiểm toán trong việc tuân thủ chuẩn mực và các quy định về đạo đức nghề nghiệp có liên quan;”

• Phân tích rủi ro liên quan:

+ Làm giảm tính độc lập và khách quan của LAFA khi chấp nhận hoặc hủy bỏ hợp đồng.

+ Bỏ sót sai sót trọng yếu do cắt giảm các thủ tục để cắt giảm chi phí

2.       Tổng giám đốc của LAFA đã giao một phần đáng kể công việc kiểm toán cho nhân viên cấp dưới với sự giám sát trực tiếp tối thiểu.

Phân công nhóm kiểm toán

Quy định cụ thể của VSA 220: Đoạn 15 “15. Thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải chịu trách nhiệm về: (a) Hướng dẫn, giám sát và thực hiện cuộc kiểm toán tuân thủ các chuẩn mực nghề nghiệp, pháp luật và các quy định có liên quan (xem hướng dẫn tại đoạn A13 - A15, A20 Chuẩn mực này”

• Phân tích rủi ro liên quan:

+ Gây ra sai sót trọng yếu do thiếu giám sát và soát xét

+ Không phát hiện các vẫn đề bất thường do thực hiện 1 cách nhanh chóng

3.       Nhóm kiểm toán được giao cho TPC gần như chưa có trải nghiệm nghề nghiệp trong lĩnh vực phức tạp về kế toán phát triển bất động sản, đặc biệt là ghi nhận doanh thu cho các hợp đồng xây dựng dài hạn và định giá công trình đang thi công

Phân công nhóm kiểm toán

• Quy định cụ thể của VSA 220: Đoạn 14 “Thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải đảm bảo cho nhóm kiểm toán và các chuyên gia không thuộc nhóm kiểm toán có năng lực chuyên môn và khả năng phù hợp để:

(a)    Thực hiện cuộc kiểm toán phù hợp với các chuẩn mực nghề nghiệp, pháp luật và các quy định có liên quan;

(b)   Tạo điều kiện để báo cáo kiểm toán được phát hành phù hợp với hoàn cảnh cụ thể của cuộc kiểm toán (xem hướng dẫn tại đoạn A10 - A12 Chuẩn mực này).

• Phân tích rủi ro liên quan:

+ Đánh giá sai các giao dịch phức tạp

+ Tồn tại các sai sót trọng yếu trong BCTC

4.       LAFA đã không mời các chuyên gia định giá, mặc dù cần có sự xét đoán đáng kể liên quan đến việc định giá các dự án phát triển và nắm giữ đất đai của TPC. Bên cạnh đó, LAFA không tham vấn với các chuyên gia nội bộ về các vấn đề kế toán phức tạp liên quan đến phát triển bất động sản.

• Quy định cụ thể của VSA 220: Đoạn 18_A21 và A22 “

A21. Việc tham khảo ý kiến tư vấn của các chuyên gia trong hoặc ngoài doanh nghiệp kiểm toán về các vấn đề quan trọng liên quan đến kỹ thuật, đạo đức nghề nghiệp, các vấn đề khác sẽ có hiệu quả khi những chuyên gia tư vấn này:

(1)       Được cung cấp tất cả thông tin phù hợp để có thể đưa ra ý kiến tư vấn;

(2)       Có kiến thức, thâm niên và kinh nghiệm phù hợp.

A22. Nhóm kiểm toán có thể tham khảo ý kiến tư vấn từ bên ngoài doanh nghiệp kiểm toán nếu doanh nghiệp kiểm toán không có nguồn lực nội bộ thích hợp. Nhóm kiểm toán có thể sử dụng dịch vụ tư vấn của doanh nghiệp kiểm toán khác, tổ chức nghề nghiệp, cơ quan quản lý nhà nước hoặc các chuyên gia độc lập cung cấp dịch vụ kiểm soát chất lượng phù hợp.”

• Phân tích rủi ro liên quan:

+ Đánh giá sai giá trị tài sản, dẫn đến báo các tài chình trọng yếu.

5.       Các đánh giá của trưởng nhóm kiếm toán về công việc của các thành viên nhóm cấp dưới thường khá hời hợt và tập trung vào việc tuân thủ thủ tục hơn là độ chính xác về mặt bản chất. Ngoài ra, trưởng nhóm kiểm toán, phải gánh vác nhiều công việc, đã không dành đủ thời gian cho cuộc kiểm toán TPC.

• Soát xét

• Quy định cụ thể của VSA 220: Đoạn 16 “Thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải chịu trách nhiệm đảm bảo việc soát xét được thực hiện phù hợp với các chính sách và thủ tục soát xét của doanh nghiệp kiểm toán (xem hướng dẫn tại đoạn A16 - A17, A20 Chuẩn mực này).

• Phân tích rủi ro liên quan:

+ Chất lượng kiểm toán thấp và có thể bỏ qua sai sót trọng yếu

6.       Hiểu biết của nhóm kiểm toán về hoạt động kinh doanh và môi trường của TPC còn hạn chế.

• Quy định cụ thể của VSA 220: Đoạn 15: Thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải chịu trách nhiệm về:

(a)    Hướng dẫn, giám sát và thực hiện cuộc kiểm toán tuân thủ các chuẩn mực nghề nghiệp, pháp luật và các quy định có liên quan (xem hướng dẫn tại đoạn A13 - A15, A20 Chuẩn mực này);

(b)   Báo cáo kiểm toán được lập phù hợp với tình hình thực tế của cuộc kiểm toán.

• Phân tích rủi ro liên quan:

+ Xác định sai khu vực trọng yếu

+ Bỏ sót rủi ro gian lận hoặc sai sót đáng kể