Helstu skáld:

• Hallgrímur Pétursson: Passíusálmarnir – trúarlegur skáldskapur um þjáningu og frelsun.

• Páll Jónsson (Staðarhóls-Páll): Eikarlundurinn – táknrænn skáldskapur um líf mannsins.

• Stefán Ólafsson: Meyjarmissir – veraldlegur og tilfinningaríkur kveðskapur.

• Bjarni Gissurarson: Náttúru- og ástarljóð.

Bókmenntir: Aðallega trúarleg ljóð og textar en einnig veraldlegur kveðskapur, með formfestu og myndríkum stíl.

• Áhersla á skynsemi, fræðslu og framfarir.

• Vísindaleg nálgun, gagnrýni á hjátrú og trúarofstæki.

• Markmið var að bæta samfélagið með menntun og upplýsingamiðlun.

• Bókmenntir voru oft fræðandi eða uppfræðandi, frekar en skáldlegar.

Helstu skáld og fræðimenn:

1. Eggert Ólafsson (1726–1768)

   • Þekkt fyrir ferðabók sína og ljóð, t.d. Búnaðarbálk.

   • Ljóð hans hvöttu til bjartsýni, nýtingar landsins og framfara.

2. Björn Halldórsson (1724–1794)

   • Rit um landbúnað og lífsleikni, t.d. Atli og Arnbjörg.

   • Áhersla á hagnýta þekkingu og fræðslu.

3. Magnús Stephensen (1762–1833)

   • Stóð fyrir útgáfu bóka og tímarita. Vildi miðla upplýsingum til almennings.

   • Gagnrýninn á hefðbundna trú og hjátrú.

Bókmenntir og fræðsla:

• Rit um landbúnað, náttúruvísindi og siðfræði voru algeng.

• Ferðabækur, tímarit og hagnýt fræði voru vinsæl.

• Skáldskapur var oft tengdur fræðslu, eins og í ljóðum Eggerts.

Meginmarkmið:

• Upplýsa almenning, bæta samfélagið og vinna gegn hjátrú og fáfræði.

• Stuðla að aukinni framþróun og menntun á öllum sviðum samfélagsins.

Einstaklingshyggja

• Einstaklingurinn og hans innra líf voru í forgrunni

• Áhersla á snilligáfu, sköpunarkraft og frumleika einstaklingsins

• Tilfinningar eins og þrá, sorg, ást og aðdáun á fegurð voru oft miðpunktur skáldskapar

Þjóðernishyggja

• Sterk áhersla á þjóðlegan arfleið, menningu og sjálfstæði

• Endurvakning fornbókmennta, Íslendingasagna og Eddukvæða

• Ísland var upphafið sem land hetjanna, sögunnar og hreinnar náttúru

Náttúran og hið háleita

• Náttúran var stórbrotin og göfug, oft táknrænt tengd lífi og tilfinningum

• Fossar, fjöll og eldfjöll táknuðu styrk, frelsi og dularfullt afl

• Náttúran var stundum persónugerð sem móðir eða kraftur sem átti sér sál

Hetjudýrkun

• Hetjudýrkun var áberandi, bæði í tengslum við fortíðina og framtíðardrauma

• Fornar hetjur voru lofaðar fyrir hugrekki og frelsisbaráttu

• Ættjarðarást og þrá eftir sjálfstæði voru mikilvæg þemu

Ljóðræn tjáning

• Rómantísk skáld höfðu tilhneigingu til að skrifa ljóðrænt og myndrænt

• Notuðu táknrænar myndir úr náttúrunni, t.d. blóm, fjöll, vötn og höf

• Endurtekningar, stuðlar og rím áberandi í ljóðum

• Rómantíkin efldi vitund um mikilvægi tungumálsins og hvatti til sköpunar nýyrða

• Skáldin leituðu innblásturs í fornbókmenntum og þjóðsögum, sem varveittu þjóðararfinn

Varanleg áhrif

• Rómantíski skáldskapurinn varð fyrirmynd fyrir síðari kynslóðir íslenskra höfunda og skálda

• Ólst að mestu upp í Öxnadal

• Jónas er helsti boðberi rómantíkur á Íslandi og frumkvöðull stefnunnar í íslenskum bókmenntum

• Verk hans, svo sem ljóðið Ég bið að heilsa, lofsungu fegurð íslenskrar náttúru og þjóðlegar rætur

• Hann var einnig frumkvöðull í íslenskri málrækt og nýyrðasmíði

• Samdi meðal annars orðin, aðdráttarafl, stuttbuxur, páfagaukur og jarðfræði

• Steingrímur var eitt helsta skáld á Íslandi á 19.öld og hafði mikil áhrif á þróun stefnunnar

• Verk hans bera merki þjóðernislegrar vakningar og dýrkunar á náttúrunni. Hann samdi til dæmis ljóðið Sumarljóð sem fjallar um íslenska náttúru og ljóma hennar

• Hann var mikilvirkur þýðandi og færði Íslendingum þekkt verk eins og ævintýri H.C. Andersen og söguljóð eftir Byron

• Var prestur og eitt af stórskáldum þessa tímabils

• Hann samdi Lofsönginn, þjóðsöng Íslendinga, sem er sterkt tákn rómantískrar þjóðerniskenndar

• Ljóð hans, svo sem Hafísinn, er fögur lýsing á náttúru og lífi þjóðarinnar

• Hann skrifaði einnig leikrit, þar á meðal Útileigumennirnir (síðar kallað, Skugga-Sveinn), sem byggir á þjóðsagnararfi.

• Fæddist á Kjalarnesi

• Bjarni var meðal fyrstu rómantísku skáldanna á Íslandi og hafði mikil áhrif á yngri skáld

• Verk hans, svo sem ljóðið Veturinn, eru rómantískir söngvar til náttúrunnar og fortíðarinnar

• Einn helsti brautryðjandi og boðberi rómantísku stefnunnar á Íslandi

• Raunverulegt nafn, Rósa Guðmundsdóttir

• Fæddist í Ásgerðarhreppi í Húnavatnssýslu

• Orti frægar vísur til Páls Melsteð

• Orti ljóð sem fjalla um ást, harm, náttúruna og persónulegan missi

• Þekkt ljóð hennar eru t.d., ,,Augun mín og augun þín" og ,,Þó að vængjum þöndað fljúgðir"

• Hún er tákn fyrir þolgæði og listfengi kvenna á 19.öld

Upphaf umræðna um sjálfstæði

• 1851: Þjóðfundurinn

Íslendingar krefjast stjórnarskrár og sjálfforæðis. Jón Sigurðsson mótmælir ,,Vér mótmælum allir"

• 1874: Fyrsta stjórnarskráin:

Ísland fær takmarkaða sjálfsstjórn í innanlandmálum

• 1904: Heimastjórn

Ísland fær eigin ráðherra, Hannes Hafstein, sem er ábyrgur gagnvart Alþingi

• 1918: Fullveldi Íslands

Ísland verður sjálfstætt ríki í persónusambandi með Danmörku

• 1944: Ísland verður lýðveldi

Sambandið við Danmörku slitið og Ísland, alveg fullkomlega sjálfstætt

Raunsæ lýsing á samfélaginu

• Lýsing á lífinu eins og það er

• Án fegrunar

• Með áherslu á fátækt

• Ójöfnuð

Einstaklingshyggja

• Áhersla á einstaklinginn

• Hvernig hann er mótaður af samfélaginu

Hetjudýrkun

• Raunverulegar persónur glíma við vandamál og erfiðleika

• Mótar líf þeirra og ákvarðanartöku

Ljóð áberandi

• Samfélagslega og pólitíska gagnrýni

• Með áherslur á félagslegan vanda og orsakir þeirra

• Fæddist í Reykhólasveit

• Ein helsta táknmynd raunsæisstefnunnar

• Skrifaði aðallega smásögur sem fjölluðu um samfélagsvandamál

• Mikill fyrirlesari

• Tók þátt í því að kynna raunsæisstefnuna fyrir Íslendingum

• Skrifaði smásögurnar, Hans Vöggur og Kærleiksvöggur

• Ritstjóri Heimskringlu í Vesturheimi

Ævi og feril

• Fæddist í Kálfafellsstað í Vestur-Skaftafellssýslu

• Var elst fimm barna

• Flutti til Vesturheims árið 1876, dvaldi hún meðal íslenskra innflytjenda í Kanada og Bandaríkjunum

• Lést úr spænsku veikinni árið 1918

Helstu skáldsögur

• Brynjólfur Sveinsson biskup (1882)

  • Fyrsta íslenska skáldsagan skrifuð af konu, byggð á lífi Brynjólfs

• Elding (1889)

  • Gerist á Landnámssöld, 870-1030

Smásögur

• Spekingurinn og heimskinginn (Framfari, 1878)

• Stjarnan mín (Framfari, 1878)

• Seint fyrnist forn ást (Framfari, 1879)

• Tárablómið (Framfari, 1879)

Skáldsaga

• Sálin vaknar, 1916

Smásögur

• Vonir, sem segir frá Ólafi sem var svikinn á miskunarlausan hátt af stúlku sem hann var hrifin af

• Upp og niður, sem birtist í tímaritinu, Verðandi

Skrifin

• Gaf út ljóðabókina, Nokkur smákvæði, árið 1888

• Árið 1913 gaf hún út aðra ljóðabók sem bar sama nafn

• Fékk verðlaun fyrir smásöguna, Móðir snillingsins, birt árið 1910

• Ritsafn Ólafar kom út árið 1945

• Orti gagnrýnin ljóð um hlutskipti kvenna

Skáldlegt myndmál og ljóðræn tjáning

• Ljóðin voru gjarnan sett fram með ríku myndmáli og merkingarfullum orðum

• Þuluformið var endurnýjað, og rímið var frjálslegra en áður

Tilfinningadýpt og þrá

• Melankólía, sorg og angurvæðing einkenndu mörg verk

• Þungar tilfinningar eins og vonleysi, dauðahvöt voru algengar

Dauðinn og hið dulræna

• Dauðinn var stórt þema í nýrómantískum verkum

• Hið óþekkta, draumar og dulræn fyrirbæri

Náttúra og táknsæi

• Náttúran var persónugerð og oft notuð sem spegilmynd af tilfinningum og sálarástandi persónanna

• Táknræn notkun náttúrufyrirbæra, eins og fjalla, fossa og sólarlags var áberandi

• Dýpt náttúrunnar gaf til kynna eitthvað dularfullt og æðra