ERDI AROKO HIRIA by Jone Urresti Lascurain

Hirien hazkundearen arazoak. (1.1)

joneurresti — 2023-11-03 07:57:37 UTC

1000.urtetik aurrera bikingoak desagertzen joan ziren eta bideetako segurtasunak handitzen joan ziren (bikingoen inbasioak, jaun feudalen arteko gerrak, bideetako segurtasunik eza...) Hiriak eta merkataritza suspertzen asi ziren.

Nekazaritza-ekoizpenaren gorakadak (1.2)

joneurresti — 2023-11-03 08:07:34 UTC

Europako klima hobetu egin zuen, zertxobat beroagoa izan zen. Horri esker, nekazaritza hedatu zen. Klima-baldintza hobetzeaz gain, zerbait berrikuntza tekniko ere zartu zituzten.

· Nekazaritza-tresnak hobetzea: golde belarridunak eta arnes berriak, hala nola lepokoa erabiltzeari esker lurraren emankortasuna aregotu zen.

· Laborantza-metodo berriak: hiru urteko txandaketa sartu zuten eta ori esker lur-eremu txikiagoa usten zen lungorrian. Gainera, neguko eta udaberriko zerealak lursai berean txandatzen hasi ziren.

· Haize- eta ur-erroten erabilera orokortzea: aintzinarotik esagutzen ziren errotak eta alea ehotzeko errasten zuen. Horri esker, produktibitatea hobetu zen. Beraz elikagaien ekoizpena handitu egin zen eta lanean jada ez zen hainbeste jende egon behar.

Biztanleria-hazkundea sustatu zuen (1.3)

joneurresti — 2023-11-07 20:34:29 UTC

Biztanleria hobeto elikatzen zen eta horren ondorioz gaixotasunean aurkako erresistentzia hobetu zen, eta heriotz tasak behera egin zuen. Horren ondorioz Europako biztanleria asko handitu zen. Jende askok lehen abandonatutako lurrak berriz landatu ahal izatea eskatu zuen, basoak moztea, lur-eremu berriak luberritzea... Landatutako lurren azalera asko handitu zen. Nekazariak imigratzen hasi ziren eta herrietara gerturatzen joan ziren.

Bai eta nekazaritzako sobrarekin gehiago izatea ere. (1.4)

joneurresti — 2023-11-09 09:34:29 UTC

Soberakinak sortu ziren eta merkataritza handitu egin zen. Soberakin asko zegoenez jendeak berarentzat zeukan janaria, jendeari emateko. Horrduan sortu zen produktu-trukea.

Merkataritza (2.1)

joneurresti — 2023-11-09 09:54:00 UTC

Merkataritzan nekazaritzako produktu gehiago zeuden. Horrekin batera, garraioa eta ordainketa-sisteman zerbait berrikuntzak trukeak sustatu zituzten.

· Berrikuntza garraioan: Lepokoak eta ferrak gehiago erabiltzen hasi ziren. Eta guardien garraioa hobetu zen.

· Merkataritza berrikuntzak: Diru gehiago zegoenez zirkulazioan merkataritza-teknikoa hobetu zen (kanbio-letrak).

Horrek guztiak merkataritza garraioa bultzatu zuen, bai tokikoak edo gertukoak, bai distantzia ertainekoa. Eta gainera azokak garatu ziren.

Baina, berrikuntza garrantzitsuenak urruneko merkataritzan izan ziren. Oro har, itsazo bidez egiten zen, eta Ekialde Urrunera eta Afrikara ere joaten ziren.

Ibilbideak seguruagoak zirelako eta urrunago joaten zirelako.(2.2)

joneurresti — 2023-11-09 19:00:19 UTC

Xl. eta Xlll.mendeen artea, segurtasun handiago izan zen, eta horri esker merkataritza hedatu zen.

· Lehorreko ibilbideak: Europan, lehorreko ibilbide nagusiek Mediterraneoko portuak iparraldeko portuekin lotzen zituzten.

· Itsas ibilbideak: Bikingoen inbasioak amaitu ondoren, Ozeano Atlantikoa seguruagoa izan zen.

Hirien zatiak eta gobernua. (3.1)

joneurresti — 2023-11-10 08:08:57 UTC

Erdi Aroko hiriak komunikazio-bideetatik gertu kokatzen ziren. Eta baliabideak zeuden lekuetan kokatzen ziren( lurrak onak, gatza...).

Bertako irigintza irregularra zen.(3.2)

joneurresti — 2023-11-14 08:32:18 UTC

Hiri-nukleoa harresiz inguratuta egoten zen.

Oinplanoa oso irregularra zen eta erdigunean kokatutako plaza baten inguruan antolatzen zen. Plazan, katedrrala, udaletxea eta lonja egoten ziren. Kaleak bihurriak eta estuak ziren. Harresietatik kanpo, auzo berri batzuk sortu ziren, errebalak.

Hiriko biztanleak eta gremioak(4.1)

joneurresti — 2023-11-14 08:39:53 UTC

Artisauak lanbideen gremiotan antolatzen ziren. Gremioetan hiru talde zeuden. Maisua klaseak ematen zituena, ofiziala maisua izan nahi zuena eta ikastunak pringaditoak zirenak edo ikasten zeudenak.

Eta hiriko patrizioek osatzen zuten gobernua (3.3)

joneurresti — 2023-11-16 09:24:54 UTC

Biztanleek beren magistratuak(zinegotziak) hautatzen zituzten. Magistratuen burua burgumaisua edo alkatea zen. Udaletxean biltzen ziren.

Familia oriek, hirietako nobleziarekin batera, takde pribilegiatu bat osatu zuten: hiriko patrizioak.

Eta gizarte-talde berriak sortu ziren haietan (4.2)

joneurresti — 2023-11-16 09:49:32 UTC

Burgu edo hirietan, gizarte-talde berri bat sortu zen, burgesa. Aniztazun handiko gizarte-taldea zen eta honako hauek bereizten ziren: goi-burgesia (merkatari handiak eta bankariak) eta behe-burgesia (artisauak eta merkatari txikiak).

Erresumen sendotzea (5.1)

joneurresti — 2023-11-17 07:50:23 UTC

Erregeek ez zuten lur guztiak kontrolatzen.

Monarkek (errege erreginek)burgesiaren babesa behar zuten beren autoritatea nobleziari inposatzeko.

Burgesek babesa behar zuten jaun feudalen kontra.

Burgesiaren babesa lortzeko, errege-erreginek legeak edo hiri-gutunak sinatu zituzten.

Pribilegio horien truke, burgesek ordaintzen zituzten zergek aukera eman zieten monarkei soldadu mertzenarioak kontratatzeko.

Eta gorteen edo parlamentuen sorrera (5.2)

joneurresti — 2023-11-17 07:54:12 UTC

Gobernatzeko, monarkek Curiaren ( Errege Kontseilua ) laguntza zuten.

Hiri estamentuek ( noblezia, kleroa eta burgesia) monarkarekin egiten zuten bilera horiei gorte edo parlamentu esaten zitzaien.

Krisia(6.1)

joneurresti — 2023-11-17 08:10:59 UTC

Izurrite Beltza 1348.urtearen inguruan iritsi zen Europara, Asiatik. Gaixotasun infekziosoa zen. Gaixotasun hori arkakusoen ziztaden bidez trasmititzen zen. Sintoma nagusiak; sukarra, arnasketa- eta zirkulazio-arazoak, eta azalak kolore beltzaxka hartzea.

Gaixotasun horren hedapenak oso ondorio larriak izan ziruen gizartean eta krisis orokorra eragin zuen Europa osoan. Hiru faktorekin.

14.mendean, gerra ugari gertatu ziren, eta, horren ondorioz, hildako asko eta ekonomia-galera handiak izan ziren.
Lurren zati handi baten produktibitatea oso txikia zen, aurreko mendeetan kalitate gutxiko lurrak lugorritu baitzituzten, demografia-hazkunde handiak behartuta.
Izotz Aro Txikia hasi zen. Izotzaldi, txingor eta euri ugari izan ziren, eta, horren ondorioz, uztak galdu ziren eta goseteak gertatu ziren.

Ondorioak (6.2)

joneurresti — 2023-11-21 10:56:49 UTC

Ondorioak demografian; Europako biztanleriaren %30-40ren heriotza eragin zuela.
Ondorioak ekonomian; Geldialdiak gertatu zen artisautzan eta merkataritzan. Era berean, laborantza-lurrak abandonatu zituzten, eta horrek nekazaritza-ekoizpenak behera egitea eragin zuen.
Ondorioak gizartean; Jaun askok zergak igo zituzten eta ez zieten jopuei uzten beren lurretatik joaten. Hori dela eta, jaunen aurkako matxinada asko gertatu ziren. Eta hiri- matxinadak ere gertatu ziren.
Ondorioak pentsamoldean; Zenbait taldek pentsatu zuten izurria Jainkoaren zigorra zela eta beren erlijio-fanatismoa erakutsi zuten; esaterako, beren burua zigortzen zuten, zartailuz, bekatuak garbitzeko. Halaber, Heriotzaren dantzak antzezten zituzten