Cuộc sống bình yên bên gia đình, những ngày tháng hạnh phúc đến bây giờ chẳng còn nữa. Tai hoạ ập đến bất ngờ, thân là chị cả trong nhà nên Thuý Kiều đã hi sinh bán mình chuộc cha. Trước khi rời đi theo Mã Giám Sinh, Kiều đã nhờ Vân một việc hết sức quan trọng. Kiều gửi gắm lại tình yêu, những ân tình giữa nàng và chàng Kim cho Vân. Ai lại có thể đồng ý với sự nhờ vả này chứ, làm gì có ai lại đi gìn giữ hạnh phúc giúp người khác. Nhận lại duyên của chị mà dường như làm thay đổi cả một cuộc đời. Nếu rằng Vân cũng có tình cảm với chàng Kim, thì đây hẳn là cơ hội tốt để nàng có thể có được tình yêu của đời mình. Được tận tình chăm sóc, nâng khăn sửa túi cho người mình yêu thì có phải là hạnh phúc không ? Hay chỉ là sống với một người không có mình trong tim, chỉ mãi hướng về người con gái khác, đáp lại chân tình của mình một cách “lịch sự” mà thôi. Thà rằng mình nhìn người mình yêu hạnh phúc với sự lựa chọn của họ, còn hơn là tận hưởng thứ hạnh phúc “hờ” như vậy - thứ hạnh phúc mơ hồ mà tự bản thân tạo ra để rồi tự mãn nguyện. Thuý Vân đành miễn cưỡng chấp nhận sự nhờ cậy của Thuý Kiều, sẽ thay chị lấp lại khoảng trống tình yêu giữa Kiều và chàng Kim. Làm sao có thể hiểu hết được khi khó có ai lại chấp nhận để rồi rơi vào hoàn cảnh éo le như vậy. Phải đặt bản thân vào mối nhân duyên sắp đặt một cách ngượng ngạo, chấp nhận mối duyên của cuộc đời đến đây là chấm dứt. Phải đợi kiếp nào để yêu, phải đợi đến bao lâu mới có thể giải thoát trái tim này. Ngoài kia Thuý Kiều phải trải qua thanh lâu hai lượt thanh y hai lần, phải chịu đựng sự giam cầm nghiệt ngã. Đối mặt với nỗi cô đơn, uất hận và nhục nhã với lòng tự tôn của mình. Những ngày tháng tăm tối với bông hoa hồng đang chết dần trên sa mạc khô cằn. Ở nhà, mặc dù Thuý Vân vẫn sống hạnh phúc cùng với gia đình, nhưng nếu nói là hạnh phúc cũng không phải. Tâm hồn, tuổi xuân, tình yêu của nàng đến đây đã không thể bước tiếp được nữa. Giờ đây chỉ còn có thể đắm mình trong thứ tình yêu nhạt nhoà này thôi. Sự hi sinh này cũng to lớn bởi đó cũng là cuộc đời của một người con gái. Thuý Vân cũng đã phần nào làm chọn chữ hiếu của người con cùng chị. Có thể nói sự hi sinh của Vân làm sao sánh được với Kiều, nhưng ai cũng nên biết rằng con người ta chỉ sống một lần. Chính vì vậy phải sống hết mình cho bản thân, phải thụ hưởng hạnh phúc chân chính, đó mới là cuộc sống thật sự. Không đề cập đến việc ai hi sinh nhiều hơn ai, chỉ cần hiểu được rằng cả Vân và Kiều đã từ chối quyền được sống và hạnh phúc của họ vì chữ hiếu.

Qua đoạn trích “Trao duyên” đã thành công miêu tả tâm lý, nội tâm của nhân vật một cách sâu sắc. Đoạn trích cho thấy bi kịch tình yêu và bi kịch thân phận của người phụ nữ hồng nhan, bạc mệnh trong xã hội phong kiến. Tạo sự đồng cảm cho người đọc, hiểu được nỗi khổ tâm trước sự bất công của cuộc sống. Đồng thòi cũng hiểu được phần nào những bất hạnh mà Thuý Vân phải chịu qua tác phẩm “ Tâm sự nàng Thuý Vân” của Trương Nam Hương.

                              Sự thông minh và khôn khéo của nàng được thể hiện qua hành động, lời lẽ đối thoại giữa nàng với cô em gái Thúy Vân:

“Cậy em em có chịu lời

Ngồi lên cho chị lạy rồi sẽ thưa”

Ở đây, từ “Cậy" chính là sự nhờ vả, trông chờ, dựa dẫm tất cả vào người đối diện. Hi vọng em thấu cho nỗi lòng của mình. Từ “chịu” mang tính nài ép, bắt buộc, khiến Vân không nhận không được. "Lạy" và "thưa" là những từ dùng để diễn tả thái độ, hành động của người bề dưới đối với người bề trên. Nhưng trong trường hợp này, Thúy Kiều lại “lạy” Vân rồi sẽ “thưa”, tuy không hợp với sự giao tiếp trong vai người trên kẻ dưới song lại hợp hoàn cảnh Kiều lúc này, bởi Thúy Kiều đang muốn nhờ em mình nối duyên thay mình và Kiều chính là người mang ơn Thúy Vân, với hành động đó của Kiều. Thúy Vân sẽ khó lòng có thể từ chối. Kiều biết đây là việc khó khăn cho cả kẻ trao và người nhận bởi đây là một vấn đề khó nói, tế nhị, là tình chị nhưng duyên em, sự vô lí nhưng hợp lí đó đã phần nào thể hiện tính trang nghiêm và hệ trọng của vấn đề. Kiều nén đau đớn để kể đầu đuôi câu chuyện cũng như giãi bày nỗi lòng với em. Nàng kể về mối tình nồng thắm của mình với Kim Trọng vừa mới chớm nở nay đã phải lụi tàn vì hoàn cảnh gia đình. Không còn nỗi đau khổ nào hơn khi vì chữ Hiếu mà phải dứt bỏ chữ Tình với chàng Kim. Vì thế Thúy Kiều cũng mong Thúy Vân thấu hiểu cho nỗi khổ của mình mà nhận lời chắp nối tơ duyên với Kim Trọng. Nếu Thúy Vân nhận lời làm việc đó thì dù có chết Thúy Kiều cũng vẫn biết ơn em. “Ngậm cười chín suối vẫn còn thơm lây”. Nàng viện đến cái chết để buộc Vân phải nhận lời.

 

                               Đứng giữa chữ hiếu và chữ tình, nàng lựa chọn làm kẻ bạc tình để làm tròn chữ hiếu với cha mẹ. Có lẽ sau khi đã tận mắt chứng kiển cảnh cha và em bị vu oan, đánh đập tàn nhẫn, người con hiếu thảo ấy đã không thể kìm nén nỗi xót xa, bởi vậy chữ tình đã nặng nay chữ hiếu còn nặng hơn gấp bội phần. Nhưng khi trong vai là một người yêu, Thúy Kiều đã dám nghĩ, dám sống vì tình yêu, chủ động, khao khát tình yêu tự do vượt qua lễ giáo phong kiến. Đây cũng là tư tưởng, quan niệm mới mẻ của Nguyễn Du, đặc biệt khi ông viết về đêm thề nguyền, khẳng định một tình yêu sâu sắc và mãnh liệt giữa đôi trai – gái. Không chỉ vậy, Kiều còn hiện lên với hình ảnh của một người con gái thông minh, sắc sảo, sâu sắc, trọng tình trọng nghĩa với Kim Trọng. Nàng trao em cái duyên chứ không thể trao em cái tình bởi ở thời đại, hoàn cảnh nào hay ở đâu, tình cảm không phải là thứ có thể trao đi được. Thúy Kiều còn là một con người giàu lòng vị tha và đức hi sinh cao cả: nàng đã nhận hết lỗi về mình, tự nhận mình là người phụ bạc khiến cho tình yêu của nàng và Kim Trọng tan vỡ - "Thôi thôi thiếp đã phụ chàng từ đây". Hành động "gửi lạy tình quân" của Thúy Kiều chính là cái "gửi lạy" với mong muốn được tạ lỗi với Kim Trọng. Hai lần gọi tên Kim Trọng trong tức tưởi, nghẹn ngào, đau đớn đến mê sảng đã cho ta thấy được tình yêu sâu sắc mà nàng dành cho Kim Trọng. Nàng chấp nhận quên đi nỗi đau của mình để nghĩ đến nỗi đau của người khác. Điều đó chứng tỏ nàng là người hi sinh và vị tha trong tình yêu, luôn nghĩ đến người khác hơn bản thân mình, đồng thời thể hiện tấm lòng thủy chung và son sắt của nàng đối với chàng Kim.

                                  Về phần Thúy Vân, Kiều lấy cả cái chết ra để thuyết phục em gái nhận lời cậy nhờ của mình. Song cũng không vì thế mà nàng bắt ép hay ép buộc Thúy Vân phải chấp nhận mối duyên dang dở này: “Keo loan chắp mối tơ thừa mặc em”. Nàng đã cảm thông, thấu hiểu được sự hi sinh và khó xử của Thúy Vân khi thay mình trả nghĩa với Kim Trọng trong vai trò không chỉ là người nhờ cậy mà còn là một người chị.

                                   Như vậy, Kiều không chỉ là một cô gái sắc sảo về trí tuệ, mặn mà về tâm hồn, sâu sắc mà còn vô cùng hiểu biết, hiểu đời và hiểu người. Đoạn trích Trao duyên đã cho thấy tấm lòng bao dung độ lượng, tình yêu thương cao cả Thúy Kiều dành cho mọi người. Trong hoàn cảnh bản thân vô cùng bất hạnh nhưng nàng không hề toan tính cho mình, chỉ lo nghĩ cho người khác. Đoạn trích đã một lần nữa khẳng định nhân cách đẹp đẽ của Thúy Kiều. Qua đó, cũng cho ta thấy tấm lòng của tác giả Nguyễn Du đối với những người phụ nữ trong xã hội xưa. Vì lẽ Thúy Kiều chính là hiện thân của những người phụ nữ chân yếu tay mềm, “hồng nhan bạc mệnh”, “tài mệnh tương đố”, họ có sắc nhưng không được yêu thương, có tài nhưng không được trân trọng, thậm chí nó là nguyên nhân của tai họa, cũng giống như cô gái Tiểu Thanh trong tác phẩm đồng tác giả: “Độc Tiểu Thanh Kí”. Cả hai tác phẩm đều nhằm lên án những oan trái, bất công chà đạp lên quyền sống chân chính, số phận con người trong xã hội phong kiến lạc hậu, đồng thời thể hiện tình yêu thương đối với con người, đặc biệt là với người phụ nữ tài hoa, mệnh bạc.