ดนตรีและนาฏศิลป์ที่เป็นส่วนหนึ่งของการเสริมสร้างจิตวิญญาณและปลุกฝังให้นักศึกษาคณะครุศาสตร์มีความกตัญญูกตเวทีต่อครูบาอาจารย์ผ่านงานสร้างสรรค์ทางนาฏศิลป์ อันจะเป็นอัตลักษณ์อีกแขนงหนึ่งของนักศึกษาคณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี จึงเป็นที่มาของการสร้างสรรค์งานนาฏศิลป์เพื่อสร้างอัตลักษณ์ ชุด ฟ้อนคุณุตตราบูชาครู คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฎอุบลราชธานีทั้งนี้เพื่อประโยชน์ต่อการรวบรวมข้อมูลเชิงประวัติศาสตร์ของคณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฎอุบลราชธานี อีกทั้งยังเป็นแนวทางอนุรักษ์และสืบทอด ปลูกฝังความรักในศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่นของตน สร้างคุณค่าทางวัฒนธรรมให้แก่อนุชนรุ่นหลัง ได้ศึกษาหาความรู้และเป็นแบบอย่างในการสร้างสรรค์งานนาฏศิลป์สืบไป

การคัดเลือกผู้แสดงนั้นคัดเลือกจากความสนใจของนักศึกษาในแต่ละสาขาวิชา โดยการรับสมัครคัดเลือกผู้แสดง ดังนั้น สัดส่วนความสูงของผู้แสดงจะมีความแตกต่างกัน แต่อยู่ในระดับใกล้เคียงกัน ส่งผลให้กระบวนท่ารำมีความพร้อมเพรียง สวยงาม ผู้สร้างสรรค์งานนาฏศิลป์ท่านอื่นที่ประสงค์จะนำงานสร้างสรรค์นี้ไปเผยแพร่สามารถลดเพิ่มจำนวนผู้แสดงได้ตามความต้องการ ตามความเหมาะสมของการแสดง งบประมาณและเวลา เป็นต้น 

3.1 บรรเลงเพลงทำนองลูกทุ่ง โดยจะเกริ่นแคนและโหวด โดยกำหนดใช้ทำนองเพลงลูกทุ่งในการบรรเลง เพื่อให้มีการสร้างสรรค์ที่ทันสมัย (ธีรเดช ธีระเลิศนาม สัมภาษณ์, 17 พฤษภาคม 2560)  ตามยุคตามเหตุการณ์มากขึ้น เนื่องจากคำร้องในช่วงเกริ่นมีการขับลำในลักษณะเปล่งเสียง เอื้อนและลากเสียงให้ยาว ซึ่งเป็นการขับลำที่นิยมมากในกลุ่มวัฒนธรรมหมอลำหมอแคน

3.2 บรรเลงเพลงลายลำตังหวาย ซึ่งเป็นลายเพลงที่มีพื้นฐานและต้นกำเนิดมาจากสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว (ณรงค์ พงษ์ภาค สัมภาษณ์, 19 พฤษภาคม 2560) เมืองที่มีอาณาเขตติดกับชายแดนประเทศไทยจะได้รับการแพร่หลายทางวัฒนธรรมซึ่งกันและกัน อาทิ แขวงจำปาสัก แขวงสะหวันเขต สาเหตุที่เลือกลายเพลงนี้ เพราะเป็นลายเพลงโบราณที่หาฟังได้ยากในปัจจุบันมีจังหวะที่สนุกสนาน เร้าใจ อีกทั้งยังเป็นการอนุรักษ์สืบทอดภูมิปัญญาของชาวอีสานลายเพลง

ฟ้อนคุณุตตราบูชาครู เป็นงานสร้างสรรค์ทางนาฏศิลป์ โดยสร้างสรรค์เป็นนาฏศิลป์พื้นบ้านภาคอีสาน ในที่นี้จึงประพันธ์คำร้องในลักษณะของกลอนลำ ผู้ประพันธ์กลอนลำ              คือ นายภาณุพงษ์ พงษ์ญาติ ศิษย์เก่า มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี ซึ่งผู้วิจัยได้นำมาปรับปรุงเพื่อความเหมาะสมมากขึ้นคำร้องมีเนื้อหาเป็นภาษาอีสาน ดังนี้

                       (ร้อง) โอ้ปาเจรา จริยาบูชาพระคุณ คุรุการุณหนุนนำพร่ำบ่มนิสัยศิษย์น้อม

“อุบลราชธานีเมืองแห่งดอกบัวงามแม่น้ำสองสีมีปลาแซ่บหลาย 

ฉลาดภูมิปัญญาท้องถิ่นดินแดนอนุสาวรีย์คนดีศรีอุบล”

 

           อีกหนึ่งแรงบันดาลใจที่ผู้วิจัยเลือกใช้เสื้อที่ตัดจากผ้าค๊อตต้อนฉลุลายสีขาว เนื่องจากในสมัยโบราณชาวอีสานนิยมสวมเสื้อผ้าฝ้ายฉลุลายไปวัด หรืออกนอกบ้าน สันนิษฐานมาจากสภาพอากาศ เสื้อค๊อตต้อนจึงเหมาะสำหรับการสวมใส่ในช่วงที่มีอากาศร้อนในฤดูร้อน หรือสามารถสวมใส่ได้ทุกวันกับประเทศที่ภูมิอากาศร้อนชื้นทั้งปี เพราะในเนื้อเส้นใยฝ้ายนั้นสามารถซึมซับเหงื่อและระบายออกได้อย่างรวดเร็ว นอกจากนี้เมื่อสวมใส่แล้วยังดูสุภาพเรียบร้อยอีกด้วย 

     2)ผ้าสไบ มีแรงบันดาลใจมาจากการแต่งกายของหม่อมเจียงคำ ชุมพล ณ อยุธยา ชายาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์ ถือได้ว่าเป็นปูชนียบุคคลสำคัญที่เป็นแบบอย่างสร้างคุณงามความดีเป็นมรดกตกทอดให้กับพี่น้องชาวอุบลราชธานี เป็นบุคคลต้นแบบที่ได้ส่งเสริม สืบสานขนบธรรมเนียมประเพณีอันดีงาม รวมทั้งวัฒนธรรมไทยอีสานซึ่งเป็นเอกลักษณ์ที่ทรงคุณค่าเป็นวัฒนธรรมของไทยที่อยู่คู่กับเมืองอุบลราชธานี ให้กับพี่น้องชาวอุบลราชธานีได้ประพฤติปฏิบัติสืบต่อกันมาจนอุบลราชธานีได้ชื่อว่าเป็น เมืองแห่งนักปราชญ์ ทวยราษฎร์ใฝ่ธรรม (สำนักงานไกด์อุบลดอทคอม 2558 : 1)

       ผู้วิจัยกำหนดให้ใช้ผ้าสไบพลีทสีเทาซึ่งเป็นสีสัญลักษณ์ของมหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี และใช้สไบผ้าขัดสีชมพูห่มทับ ห่มพาดจากไหล่ซ้ายมาไขว้แล้วผูกบริเวณสะโพกด้านขวา โดยนำเอารูปแบบการห่มสไบมาจากสมัย รัชกาลที่ 5 ซึ่งในสมัยนั้นมีการรับเอาวัฒนธรรมตะวันตกเข้ามาปรับปรุงใช้ในราชสำนักสยามเมื่อกรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์เสด็จมาครองเมืองอุบลราชธานีศรีวนาลัยประเทศราช (และเปลี่ยนเป็นการปกครองแบบมณฑลเทศาภิบาล) มณฑลอีสานสู่มณฑลอุบล วัฒนธรรมตะวันตกจึงถูกส่งผ่านราชสำนักสยามมาสู่ราชสำนักล้านช้าง ผ่านนางเจียงคำ บุตโรบล (หม่อมเจียงคำ ชุมพล ณ อยุธยา) หม่อมห้ามในพระเจ้าน้องยาเธอกรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์ ผู้เป็นต้นแบบการนุ่งห่มสตรีอีสาน (กวีชัย บุญวงศ์ สัมภาษณ์ 10 กรกฎาคม 2562) 

      3) ผ้าถุง ผู้วิจัยกำหนดให้ผู้แสดงนุ่งซิ่นไหมต่อตีนตวย ซึ่งคำว่า “ซิ่น”เป็นภาษาอีสาน หมายถึง ผ้าถุง และ “ตีนตวย” หมายถึง เชิงผ้าถุง (ตีนซิ่น) ซึ่งตีนตวยนี้จะนิยมทอโดยเฉพาะเมืองอุบลราชธานี  ส่วนลายของตีนตวยนั้นมีการประยุกต์มาจากลายกรวยเชิงในผ้ายกของราชสำนักสยาม ทั้งนี้กล่าวกันว่าเจ้านายเมืองอุบลในอดีต ได้พัฒนาปรับลวดลายให้เข้ากับท้องถิ่นเพื่อให้เกิดความกลมกลืนสอดคล้องกับวัฒนธรรมของตนได้อย่างลงตัวงดงาม มีเอกลักษณ์เฉพาะจะพบที่จังหวัดอุบลเพียงแห่งเดียวเท่านั้นส่วนตีนซิ่นต่อด้วยตีนตวย (ลายตวย) แบบผู้ดีในราชสำนักเมืองอุบลราชธานีศรีวนาลัยในอดีตต่อด้วยหัวซิ่นขิดไหมคำ (กวีชัย บุญวงศ์ สัมภาษณ์ 10 กรกฎาคม 2562) 

       4)ดอกไม้ทัดผมและกลัดอก กำหนดให้นำดอกบัวสีขาวซึ่งเป็นดอกไม้ประจำจังหวัดอุบลราชธานีมาทัดผมด้านซ้ายของผู้แสดง

 

      5) เครื่องประดับเงิน กำหนดให้ผู้แสดงสวมใส่เครื่องประดับเงินที่ประกอบด้วย สร้อยคอ ต่างหู กำไลข้อมือ และเข็มขัด 

        แนวคิดและแรงบันดาลใจในการออกแบบการแต่งกายของฟ้อนคุณุตตราบูชาครู สร้างสรรค์ผ่านเอกลักษณ์ของจังหวัดอุบลราธานีในด้านองค์ประกอบของสัญลักษณ์ สี และรูปแบบ มีลักษณะการแต่งกายมาจากจังหวัดอุบลราชธานีเป็นเมืองธรรม และการแต่งกายของหม่อมเจียงคำ ชุมพล ณ อยุธยา ชายาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์ ถือได้ว่าเป็นปูชนียบุคคลสำคัญที่เป็นแบบอย่างสร้างคุณงามความดีให้กับพี่น้องชาวอุบลราชธานี การใช้ผ้าสีชมพูห่มพาดจากไหล่ซ้ายมาไขว้แล้วผูกบริเวณสะโพกด้านขวา โดยนำเอารูปแบบมาจากสมัยรัชกาลที่ 5 ซึ่งในสมัยนั้นมีการรับเอาวัฒนธรรมตะวันตกเข้ามา ส่วนผ้าถุงผู้แสดงนุ่งซิ่นไหมต่อตีนตวย ซึ่งตีนตวยนี้จะนิยมทอโดยเฉพาะเมืองอุบลราชธานี ต่อด้วยหัวซิ่นขิดนอกจากนั้นนักแสดงนำดอกบัวสีขาวซึ่งเป็นดอกไม้ประจำจังหวัดอุบลราชธานีมาทัดผมด้านซ้ายและสวมใส่เครื่องประดับเงิน ประกอบด้วย สร้อยคอ ต่างหู กำไลข้อมือ และเข็มขัด

3. ท่าคุ้มเกศ ท่ารำนี้เป็นการใช้มือระดับศีรษะ ซึ่งสื่อความหมายถึงการอวยพร การยกย่อง การสรรเสริญครูบาอาจารย์ที่อบรมสั่งสอน ผู้แสดงสื่อถึงการเชิดชูพระคุณครูไว้เหนือเกศา

4. ท่าคุณุตมาลา ท่ารำนี้ ผู้วิจัยสื่อความหมายถึงดอกไม้ที่ใช้ในการไหว้ครู หมายถึง ดอกเข็ม หญ้าแพรก ข้าวตอกดอกไม้ต่าง ๆ ที่ศิษย์นำมากราบไหว้บูชาครู อันเป็นสัญลักษณ์ที่สื่อออกมาทางนาฏศิลป์ไทยอีกท่าหนึ่ง

5. ท่าศิษย์มีครู ท่ารำนี้ผู้วิจัยได้สร้างสรรค์ถ่ายทอดออกมาเพื่อให้ผู้แสดงเป็นศิษย์ซึมซาบ สำนึกในบุญคุณและน้อมลงกราบด้วยอ่อนน้อม ให้ครูได้เมตตาต่อศิษย์เพื่อความเป็นศิริมงคลในชีวิตการทำงาน