Хэлбэлзэл тархаж байгаа орчныг харимхай орчин гэнэ.

Харимхай орчинд хэлбэлзэл тархахыг механик долгион гэнэ.

1. Хэлбэлзлийн үе , далайц

2. Хэлбэлзлийг давтамж , тойрох давтамж

3. Хэлбэлзлийн шилжилтийн тэгшитгэл

4. Хурд ба хурдатгалын хамгийн их утгуудыг тус тус олоорой.

1. Хэлбэлзүүлэх чиглэл буюу particle motion хашаа чиглэж байна вэ?

2. Хэлбэлзэл тархах чиглэл буюу energy transport энерги тарах чиглэл хашаа байна вэ?

3. Уг хоёрын чиглэл хэдэн градусын зөрүүтэй вэ?

1. Хэлбэлзүүлэх чиглэл буюу particle motion хашаа чиглэж байна вэ?

2. Хэлбэлзэл тархах чиглэл буюу energy transport энерги тарах чиглэл хашаа байна вэ?

3. Уг хоёрын чиглэл хэдэн градусын зөрүүтэй вэ?

• Хэрэв r=λ  бол φ=2π болно. Эндээс φ нь r -тэй пропорционал.

• Ийнхүү φ=ar. r=λ  бол φ=2π гэдгээс 2π= aλ  буюу пропорционалын коэффициент a=2π/λ гарна.

• Энэ нь анхны цэг ба түүнээс r зайнд орших A цэгт хэлбэлзлийн фаз φ=ar=2πr/λ зөрөөтэй. Иймд A цэг дээрх хэлбэлзэл

•𝑡 = const; X_A нь хугацааны тухайн агшинд орчны янз бүрийн цэгийн хазайлтууд ямар байгааг илэрхийлсэн тэгшитгэл гарна. Энэ нь гэрэл зураг авсантай адил үйлдэл юм.

• X_A = const буюу Ф = 𝜔𝑡 − 𝑘𝑥 = const гэж авбал орчны цэгийн хазайлт буюу долгионы фаз тархах хөдөлгөөний тэгшитгэл гарна.

1. Агаарын бөмбөлөг хагарах үед дууны долгион тархах замд таарсан саад дууг тарахад яаж нөлөөлсөн бэ?

2. Энэ үзэгдэлтэй ойролцоо жишээ гаргаарай.

Долгионд өртөгдсөн цэг бүр цааш тархах долгионы хоёрдогч үүсгүүр болно. Тухайн агшинд эдгээр хоёрдогч долгион хүрсэн цэгүүдээр байгуулах бүрхүүл нь шинэ долгионы гадарга болдог. Үүнийг Гюйгенсийн зарчим гэнэ.

• Дуу тархахдаа мөн ийм шинж чанартай.

  Шөнө орой болоход газрын хөрс түргэн хөрж газрын гадарга орчмын агаарын температур нам (дууны хурд бага) харин дээшлэх тусам температур өндөр (дууны хурд их) байдаг. Газрын гадаргаас ташуу чиглэлд тарсан дуу тарах тусмаа муруйж газар руу чиглэдэг. Иймээс дуу холоос гарч байгаа боловч тод сонсогддог ажээ.