2.) เป็นการดูแลอย่างต่อเนื่อง แบบองค์รวม และผสมผสาน คือการดูแลสุขภาพของบุคคล ครอบครัวและชุมชนอย่างต่อเนื่องตามภาวะสุขภาพและทั้งทางด้านร่างกายและจิตใจ โดยครอบคลุมด้านการส่งเสริม สุขภาพ การป้องกันโรค การรักษาพยาบาล และการฟื้นฟูสภาพ

3.) เป็นการสร้างเสริมความเข้มแข็งและความร่วมมือของชุมชน โดยเพิ่มศักยภาพในการดูแลตนเองของชุมชน โดยพยาบาลทำหน้าที่เป็นผู้ให้คำปรึกษา ให้ความรู้ แนะนำแหล่งประโยชน์ เป็นผู้ช่วยเหลือหรือเป็นพี่เลี้ยง

4.) ให้ความสำคัญกับปัญหาที่เกิดกับคนส่วนใหญ่และกลุ่มเสี่ยงก่อน มุ่งเน้นการส่งเสริมสุขภาพและการป้องกันโรคเป็นหลัก

2.) กำหนดแผนเพื่อจัดบริการพยาบาล วางแผนงานกำหนดระบบและกระบวนการดำเนินงานนิเทศและประเมินผลงานรวมทั้งการบริหารงานบุคคลในสายงานพยาบาลตลอดจนการบริหารทรัพยากรในการดำเนินการพยาบาล

3.) ให้บริการพยาบาลทั่วไปและการพยาบาลเฉพาะโรคได้ทุกระดับปัญหาและทุกระดับความรุนแรงของโรค

4.) สังเกต บันทึก สรุป รายงานอาการเปลี่ยนแปลงและปฏิกิริยาของผู้ป่วยต่อการรักษาพยาบาลตลอดจนความก้าวหน้าของการรักษาพยาบาล

5.) ให้การผดุงครรภ์ตามสาขาการผดุงครรภ์แผนปัจจุบัน ชั้น 1

6.)ตัดสินแก้ปัญหาทางการพยาบาล

7.) ให้คำแนะนำเพื่อให้เกิดผลดีแก่การพยาบาลและ/หรือแก่สุขภาพร่างกายและจิตใจของผู้ใช้บริการได้ทุกระดับและให้ความรู้เกี่ยวกับปัญหาพยาธิสภาพการดำเนินของโรค ตลอดจนแผนการรักษาพยาบาล

8.) ตรวจร่างกาย วินิจฉัยโรคขั้นต้นให้การพยาบาลกลุ่มอาการต่าง ๆทั้งทางด้านอายุรกรรม และศัลยกรรม ตามขอบเขตของระเบียบกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 5 (2518)

9.) วางแผนและดำเนินการส่งเสริมสุขภาพในตำแหน่งหัวหน้าทีมร่วมกับวิชาชีพอื่นในด้านการส่งเสริมสุขภาพ ชุมชน การอนามัยครอบครัว อนามัยโรงเรียนการสุขศึกษา การวางแผนครอบครัวการโภชนาการและการบริการด้านสุขภาพจิต

10.) วางแผนและมอบหมายงานให้ผู้อยู่ในความรับผิดชอบและดำเนินการป้องกันโรคโดยให้คำแนะนำแก่ผู้ป่วยและประชาชนโดยทั่วไปการให้ภูมิคุ้มกันโรค การเฝ้าระวังโรคตลอดจนการร่วมมือในการป้องกันและการควบคุมการแพร่กระจายเชื้อโรคในโรงพยาบาล

11.) ประสานงานและดำเนินการฟื้นฟูสมรรถภาพให้การควบคุมดูแลเกี่ยวกับความปลอดภัยการป้องกัน หรือ ยับยั้งภาวะทุพลภาพและพิจารณามอบหมายให้ผู้ใต้บังคับบัญชาปฏิบัติ

12.) ให้การนิเทศแก่เจ้าหน้าที่ พยาบาลในความรับผิดชอบ

13.) วิเคราะห์ปัญหาและให้ข้อเสนอแนะแนวทางแก้ปัญหาด้านบริการพยาบาลได้

14.) จัดระเบียบงาน แบ่งงาน และมอบหมายหน้าที่ให้แก่ผู้ปฏิบัติงานภายใต้ความรับผิดชอบได้อย่างเหมาะสม

15.) ประเมินผลการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่ภายใต้ความรับผิดชอบรวมทั้งประเมินผลงานของตนเองได้ตามหลักวิทยาศาสตร์

16.) วางแผนป้องกันอุบัติเหตุส่งเสริมความปลอดภัยแก่ผู้ป่วยและผู้ปฏิบัติงานในหน่วยงานรับผิดชอบ

17.) ร่วมวางแผนและดำเนินการในงานสาธารณสุขมูลฐานกับบุคคลและหน่วยงานอื่นได้

18.) วางแผนการให้การศึกษาและอบรมฟื้นฟูด้านวิชาการและดำเนินการสอนแก่เจ้าหน้าที่และนักศึกษาทั้งภายในและภายนอกหน่วยงานได้

19.) จัดทำคู่มือและอุปกรณ์การสอนเพื่อช่วยส่งเสริมสุขภาพและปฏิบัติงานด้านการพยาบาล

20.) สนับสนุนและประสานงานกับหน่วยงานต่าง ๆ เช่น งานสังคมสงเคราะห์งานชันสูตรทางห้องปฏิบัติการ งานเภสัชกรรม

การควบคุมคุณภาพในการประกอบวิชาชีพการพยาบาลเป็นสิ่งสำคัญ เนื่องจากการประกอบวิชาชีพการพยาบาลและการผดุงครรภ์เป็นการกระทำโดยตรงต่อมนุษย์ หากผู้ประกอบวิชาชีพขาดความรู้ หรือปฏิบัติการพยาบาลอย่างไม่มีมาตรฐาน อาจก่อให้เกิดอันตรายกับผู้ป่วยโดยไม่เจตนา กอปรกับปัจจุบันมีผู้ประกอบวิชาชีพการพยาบาลจำนวนมาก จึงมีความจำเป็นอย่างยิ่ง ที่จะต้องมีการควบคุมการประกอบวิชาชีพ ซึ่งจะช่วยคุ้มครองสวัสดิภาพและความปลอดภัยในชีวิตของผู้ใช้บริการ ตลอดจนพิทักษ์สิทธิแก่ประชาชน เพื่อให้ได้รับบริการที่มีคุณภาพนอกจากนี้ยังช่วยพิทักษ์สิทธิของผู้ประกอบวิชาชีพ โดยมิให้บุคคลภายนอกเข้ามาประกอบวิชาชีพ หรือกระทำการใดๆ ให้ผู้อื่นเข้าใจว่าเป็นผู้ประกอบวิชาชีพ อันจะทำให้ประชาชนเกิดอันตรายต่อชีวิตและสุขภาพ (วิฑูรย์ อิ้งประพันธ์, 2546; สภาการพยาบาล, 2540; อรนิช แสงจันทร์, 2549)

หลักการควบคุมการประกอบวิชาชีพการพยาบาล (วิทูรย์ อิ้งประพันธ์ 2546; สภาการพยาบาล, 2540; อรนิช แสงจันทร์, 2549) ประกอบด้วย

• 1.2. กำหนดให้มีการขอขึ้นทะเบียนผู้ประกอบวิชาชีพการพยาบาล ทำให้สามารถควบคุมดูแลความประพฤติหรือจริยธรรมแห่งวิชาชีพการพยาบาลได้
• 1.3. กำหนดข้อจำกัดและเงื่อนไขในการประกอบวิชาชีพการพยาบาลและการผดุงครรภ์ และการรักษาจริยธรรมแห่งวิชาชีพ รวมทั้งกำหนดบทลงโทษแก่ผู้ประกอบวิชาชีพการพยาบาลที่ประพฤติผิดจริยธรรมในการประกอบวิชาชีพ เพื่อรักษามาตรฐานของวิชาชีพการพยาบาล
• 1.4. กำหนดให้ผู้ประกอบวิชาชีพพัฒนาองค์ความรู้ทางการพยาบาลอย่างต่อเนื่อง และต่อใบอนุญาตประกอบวิชาชีพทางการพยาบาลและการผดุงครรภ์ ทุก 5 ปี เพื่อรักษามาตรฐานทางการพยาบาลโดยผู้ประกอบ วิชาชีพต้องผ่านการอบรมความรู้ทางการพยาบาล ศึกษาต่อเนื่องในหลักสูตรทางการพยาบาลต่างๆ หรือทำแบบทดสอบบทความวิชาการ เพื่อสะสมหน่วยคะแนนไม่น้อยกว่า 50 หน่วยคะแนน ทุก 5 ปี

2.) ประกอบวิชาชีพด้วยความเมตตา กรุณา เคารพในคุณค่าของชีวิต ความมีสุขภาพดี และความผาสุกของเพื่อนมนุษย์ ช่วยให้ประชาชนดำรงสุขภาพไว้ในระดับดีที่สุด ทั้งในภาวะสุขภาพปกติ เจ็บป่วย ชราภาพและจนถึงระยะสุดท้ายของชีวิต

3.) มีปฏิสัมพันธ์ทางวิชาชีพกับผู้ใช้บริการ ผู้ร่วมงาน และประชาชนด้วยความเคารพในศักดิ์ศรี และสิทธิมนุษยชนของบุคคล ทั้งในความเป็นมนษย์ สิทธิในชีวิต และสิทธิในเสรีภาพเกี่ยวกับการเคลื่อนไหว การพูด การแสดงความคิดเห็น การมีความรู้ การตัดสินใจ ค่านิยม ความแตกต่างทางวัฒนธรรม และความเชื่อทางศาสนาตลอดจนสิทธิในความเป็นเจ้าของ และความเป็นส่วนตัวของบุคคล

4.) ยึดหลักความยุติธรรม และความเสมอภาคในสังคมมนุษย์ ร่วมดำเนินการเพื่อช่วยให้ประชาชนที่ต้องการบริการสุขภาพได้รับความช่วยเหลือดูแลอย่างทั่วถึง และดูแลให้ผู้ใช้บริการได้รับการช่วยเหลือ ที่เหมาะสมกับความ ต้องการอย่างดีที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ ด้วยความเคารพในคุณค่าของชีวิต ศักดิ์ศรี และสิทธิของบุคคลอย่างเท่าเทียม กัน โดยไม่จำกัดด้วยชนชั้น วรรณะ เชื้อชาติ ศาสนา เศรษฐฐานะ เพศ วัย กิตติศัพท์ชื่อเสียง สถานภาพในสังคมและความเจ็บป่วย

5.) ประกอบวิชาชีพโดยมุ่งความเป็นเลิศ ปฏิบัติการพยาบาลโดยมีความรู้ในการกระทำ และสามารถอธิบายเหตุผลได้ในทุกกรณี พัฒนาความรู้ และประสบการณ์อย่างต่อเนื่อง รักษาสมรรถภาพในการทำงาน ประเมินผลงาน และประกอบวิชาชีพทุกด้านด้วยมาตรฐานสูงสุดเท่าที่จะเป็นไปได้

6.) ป้องกันอันตรายต่อสุขภาพและชีวิตของผู้ใช้บริการ โดยการร่วมมือประสานงานอย่างต่อเนื่องกับ ผู้ร่วมงาน และผู้เกี่ยวข้องกับทุกฝ่ายทุกระดับ เพื่อปฏิบัติให้เกิดผลตามนโยบายและแผนพัฒนาสุขภาพ และ คุณภาพชีวิตต่อประชาชน พึงปฏิบัติหน้าที่ รับมอบหมายงาน และมอบหมายงานอย่างรอบคอบ และกระทำการ อันควร เพื่อป้องกันอันตราย ซึ่งเห็นว่าจะเกิดกับผู้ใช้บริการแต่ละบุคคล ครอบครัว และชุมชน จากการกระทำของ ผู้ร่วมงาน หรือสภาพแวดล้อมของการทำงาน หรือในการใช้วิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยีขั้นสูง

7.) รับผิดชอบในการปฏิบัติให้สังคมเกิดความเชื่อถือ ไว้วางใจต่อพยาบาลและต่อวิชาชีพการพยาบาล มีคุณธรรม จริยธรรมในการดำรงชีวิต ประกอบวิชาชีพด้วยความมั่นคงในจรรยาบรรณ และเคารพต่อกฎหมายให้บริการที่มีคุณภาพเป็นวิสัย เป็นที่ประจักษ์แก่ประชาชน ร่วมมือพัฒนาวิชาชีพให้เจริญก้าวหน้าในสังคมอย่างเป็นเอกภาพ ตลอดจนมีมนุษยสัมพันธ์อันดี และร่วมมือกับผู้อื่นในกิจกรรมที่เป็นประโยชน์ต่อสังคม ทั้งในและนอกวงการสุขภาพ ในระดับท้องถิ่น ระดับประเทศ และระหว่างประเทศ

8.) ร่วมในการทำความเจริญก้าวหน้าให้แก่วิชาชีพการพยาบาล ร่วมกับผู้นำทางการปฏิบัติการพยาบาล ทางการศึกษา การวิจัย หรือการบริหารโดยร่วมในการนำทิศทาง นโยบาย และแผนเพื่อพัฒนาวิชาชีพ พัฒนาความรู้ ทั้งในขั้นเทคนิคการพยาบาล ทฤษฎีขั้นพื้นฐาน และศาสตร์ทางการพยาบาลขั้นลึกซึ้งเฉพาะด้าน ตลอดจนการรวบรวมและเผยแพร่ความรู้ข่าวสารของวิชาชีพ ทั้งนี้พยาบาลพึงมีบทบาททั้งในระดับบุคคล สถาบัน องค์กรวิชาชีพระดับประเทศ และระหว่างประเทศ

9.) รับผิดชอบต่อตนเองเช่นเดียวกับรับผิดชอบต่อผู้อื่น เคารพตนเอง รักษาความสมดุลมั่นคงของบุคลิกภาพเคารพในคุณค่าของงาน และทำงานด้วยมาตรฐานสูง ทั้งในการดำรงชีวิตส่วนตัว และในการประกอบวิชาชีพ ในสถานการณ์ที่จำเป็นต้องเสียสละ หรือประนีประนอม พยาบาลพึงยอมรับในระดับที่สามารถรักษาไว้ซึ่งความเคารพตนเอง ความสมดุลในบุคลิกภาพ และความมั่นคงปลอดภัยในชีวิตของตน

จรรยาบรรณวิชาชีพข้อ 1. รับผิดชอบต่อประชาชนที่ต้องการการพยาบาลและบริการสุขภาพ ทั้งในระดับบุคคล ครอบครัว ชุมชน และประเทศ ในการสร้างเสริมสุขภาพ การป้องกันโรค การฟื้นฟูสุขภาพ และการบรรเทาความเจ็บป่วย

จรรยาบรรณวิชาชีพข้อ 2. ประกอบวิชาชีพด้วยความเมตตา กรุณา เคารพในคุณค่าของชีวิต ความมีสุขภาพดี และความผาสุกของเพื่อนมนุษย์ ช่วยให้ประชาชนดำรงสุขภาพไว้ในระดับดีที่สุด ทั้งในภาวะสุขภาพปกติ เจ็บป่วย ชราภาพและจนถึงระยะสุดท้ายของชีวิต

จรรยาบรรณวิชาชีพข้อ 4.ยึดหลักความยุติธรรม และความเสมอภาคในสังคมมนุษย์ ร่วมดำเนินการเพื่อ ช่วยให้ประชาชนที่ต้องการบริการสุขภาพได้รับความช่วยเหลือดูแลอย่างทั่วถึง และดูแลให้ผู้ใช้บริการได้รับการ ช่วยเหลือ ที่เหมาะสมกับความต้องการอย่างดีที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ ด้วยความเคารพในคุณค่าของชีวิต ศักดิ์ศรีและสิทธิของบุคคลอย่างเท่าเทียมกัน โดยไม่จำกัดด้วยชั้น วรรณะ เชื้อชาติ ศาสนา เศรษฐธานะ เพศ วัย กิตติศัพท์ชื่อเสียง สถานภาพในสังคม และความเจ็บป่วย

จรรยาบรรณวิชาชีพข้อที่ 7. รับผิดชอบในการปฏิบัติให้สังคมเกิดความเชื่อถือหรือไว้วางใจต่อพยาบาลและต่อ วิชาชีพ มีคุณธรรม จริยธรรม ในการดำรงชีวิต ประกอบวิชาชีพด้วยความมั่นคงในจรรยาบรรณและเคารพกฎหมาย ให้บริการมีคุณภาพ เป็นที่ประจักษ์แก่ประชาชน ร่วม มือพัฒนาวิชาชีพให้ก้าวหน้าในสังคมอย่างเป็นเอกภาพ ตลอดจนมีมนุษย์สัมพันธ์ที่ดีและร่วมมือกับผู้อื่นในกิจกรรมที่เป็นประโยชน์ต่อสังคม