Một trong những nét riêng, phẩm chất riêng của con người Chí phải kể đến là bản chất thật thà,chất phác,hiền lành, ngay thẳng, chịu thương chịu khó.Tất nhiên đến môt hoàn cảnh khác, môi trường khác, bản chất ấy không còn trọn “mười phân vẹn mười”, không tinh khiết thậm chí là biến chất nhưng dù thế nào, sâu trong con người ấy vẫn là lương thiện, khao khát lương thiện, khao khát đến chết. Bản tính “hiền như đất “ấy là bản tính được chính Bá Kiến , sau này là Thị Nở xác nhận.

Chí Phèo hiền đến mức nhút nhát, đáng thương khi bị bỏ rơi ngay từ khi chào đời, hiền đến mức phải nhịn nhục cố hữu khi bị bà Ba lợi dụng, hiền đến mức không biết làm gì khi bị lão Bá tống vào tù trong 7,8 năm trời, hiền đến mức ngơ dại khi ra tù , môt lòng hơn căm trả thù mà laị bị lời ngon tiếng ngọt xoa dịu, dụ dỗ, thậm chí khi muốn hòa nhập với cộng đồng. Chí chỉ có thể chửivà muốn được nghe chửi để còn thấy được mình cũng bình thường như họ. Hiền hơn nữa khi Chí gặp Thị Nở, lần đầu tiên, Chí được môt tay người đàn bà chăm sóc, lần đầu tiên. Chí khóc, Chí tỉnh rượu, thấy cuộc đời bình yên đến lạ và khao khát được hoàn lương.

Có thể thấy, ở trong con người ấy luôn tồn tại hạt nhân cốt lõi của lòng tự trọng, của bản chất lương thiện trong nội tâm của một con người yếu thế- thấp cổ bé họng. Đây là điểm sáng lấp lánh là nét riêng đặc sắc Nam Cao xây dựng cho Chí Phèo , để rồi sau đó là một chuỗi các bi kịch xoay quanh điểm sáng – đáng nhẽ được ca ngợi ấy.

Một trong những nét riêng, phẩm chất riêng của con người Chí phải kể đến là bản chất thật thà,chất phác,hiền lành, ngay thẳng, chịu thương chịu khó.Tất nhiên đến môt hoàn cảnh khác, môi trường khác, bản chất ấy không còn trọn “mười phân vẹn mười”, không tinh khiết thậm chí là biến chất nhưng dù thế nào, sâu trong con người ấy vẫn là lương thiện, khao khát lương thiện, khao khát đến chết. Bản tính “hiền như đất “ấy là bản tính được chính Bá Kiến , sau này là Thị Nở xác nhận.

Chí Phèo hiền đến mức nhút nhát, đáng thương khi bị bỏ rơi ngay từ khi chào đời, hiền đến mức phải nhịn nhục cố hữu khi bị bà Ba lợi dụng, hiền đến mức không biết làm gì khi bị lão Bá tống vào tù trong 7,8 năm trời, hiền đến mức ngơ dại khi ra tù , môt lòng hơn căm trả thù mà laị bị lời ngon tiếng ngọt xoa dịu, dụ dỗ, thậm chí khi muốn hòa nhập với cộng đồng. Chí chỉ có thể chửivà muốn được nghe chửi để còn thấy được mình cũng bình thường như họ. Hiền hơn nữa khi Chí gặp Thị Nở, lần đầu tiên, Chí được môt tay người đàn bà chăm sóc, lần đầu tiên. Chí khóc, Chí tỉnh rượu, thấy cuộc đời bình yên đến lạ và khao khát được hoàn lương.

Có thể thấy, ở trong con người ấy luôn tồn tại hạt nhân cốt lõi của lòng tự trọng, của bản chất lương thiện trong nội tâm của một con người yếu thế- thấp cổ bé họng. Đây là điểm sáng lấp lánh là nét riêng đặc sắc Nam Cao xây dựng cho Chí Phèo , để rồi sau đó là một chuỗi các bi kịch xoay quanh điểm sáng – đáng nhẽ được ca ngợi ấy.

Một trong những nét riêng, phẩm chất riêng của con người Chí phải kể đến là bản chất thật thà,chất phác,hiền lành, ngay thẳng, chịu thương chịu khó.Tất nhiên đến môt hoàn cảnh khác, môi trường khác, bản chất ấy không còn trọn “mười phân vẹn mười”, không tinh khiết thậm chí là biến chất nhưng dù thế nào, sâu trong con người ấy vẫn là lương thiện, khao khát lương thiện, khao khát đến chết. Bản tính “hiền như đất “ấy là bản tính được chính Bá Kiến , sau này là Thị Nở xác nhận.

Có thể thấy, ở trong con người ấy luôn tồn tại hạt nhân cốt lõi của lòng tự trọng, của bản chất lương thiện trong nội tâm của một con người yếu thế - thấp cổ bé họng. Đây là điểm sáng lấp lánh là nét riêng đặc sắc Nam Cao xây dựng cho Chí Phèo , để rồi sau đó là một chuỗi các bi kịch xoay quanh điểm sáng – đáng nhẽ được ca ngợi ấy.

Không chỉ có nét riêng biệt, có cá tính, phẩm chất riêng, tâm hồn, nội tâm của Chí Phèo còn có “những đổi thay trong ý thức, thái độ sống và tâm lí” qua các giai đoạn. Nếu như trong quá trình tha hóa, từ môt anh nông dân đơn thuần đến một tên lưu manh, bản chất lương thiện của Chí tồn tại và tỏa sáng. Môt đứa trẻ mồ côi được nhặt về nuôi, môt anh canh điền khỏe mạnh, thật thà, siêng năng, môt nỗi nhục khi bị bà ba sai khiến là việc sai trái, môt ước mơ giản đơn môt gia đình nhỏ chồng cày thuê cuốc mướn thì sau khi ra tù, Chí đã bị xã hội cào xé nhân hình nhuộm đen nhân tính. Chí dữ dằn gớm chết, cái đầu trộc lốc, cỏi răng cạo trắng hớn, …

Bản chất hiền lành đã bị khuất lấp bởi một tâm hồn chai lì, bởi những hành động phá phách, đâm thuê chém mướn, rạch mặt ăn vạ. Rồi khi từ một tên lưu manh trở thành tên quỷ dữcủa làng Vũ Đại. Bản tính ấy không những đã khuất lấp mà thậm chí dã biến chất, Chí trở thành môt con quỷ dữ đúng nghĩa, quỷ dữ về nhân hình lẫn nhân tính. Mặt Chí Phèo không còn là mặt của con người nữa. Cái mặt không trẻ không già, chi chít là lằn ngang lằn dọc. Cái mặt của một con vật lạ. Nhân hình tha hóa một, nhân tính chí biến chất gấp trăm lần, phá phách bao nhiêu cơ nghiệp, đập nát bao cảnh yên vui, đạp đổ bao nhiêu hạnh phúc, làm chảy máu và nước mắt của biết bao nhiêu người dân lương thiện. Nhưng có phải ngay từ đâu Chí đã thế không, có phải Chí muốn sống như thế không?

Câu trả lời ta đã hiểu quá rõ ngay từ giai đoạn từ một anh canh điền đến một tên lưu manh. Điều đó có thể giúp ta hiểu được tâm lí, thái độ sống của nhân vật thay đổi trong từng giai đoạn là như thế nào. Sẽ còn thấy rõ khi bước tiếp vào quá trình hồi sinh của Chí, con quỷ dữ ngược tàn là thế, vậy mà khi gặp Thị Nở, được ăn bát cháo hành, được thị chăm sóc ân cần giản dị, được sống trong tình yêu vỏn vẹn chưa đến môt tuần, mà Chí đã thay đổi, thực ra không phải thay đổi mà quay về chính con người của mình, trở thành một con người có bản chất lương thiện tỏa sáng. Một con quỷ dữ trong mấy chục năm trời biết tỉnh dậy, “Hắn bâng khuâng như tỉnh dậy, hắn thấy miệng đắng, lòng mơ hồ buồn”, “Tiếng chim hót ngoài kia vui vẻ quá!”, “Hắn nôn nao buồn”,  “Tỉnh dậy hắn thấy già mà vẫn còn cô độc. Buồn thay cho đời! Có lý nào như thế được? Hắn đã già rồi hay sao?”. Chao ôi là chao, một tên đã bao năm quen “rạch mặt ăn vạ” nay lại ngồi ngẩn ngơ suy nghĩ về đời mình về những chuyện xảy ra trên cuộc đời. Một sự chuyển biến trong nội tâm Chí Phèo quá đột ngột nhưng vô cùng hợp tình hợp lí mà giúp Chí có thể tìm lại bản thân một “con người”. Chí Phèo đang vẩn vơ nghĩ về đời mình thì thị mang đến một nồi cháo hành. Sự quan tâm mộc mạc, giản dị chân tình ấy đã làm tâm hồn Chí đổi thay đến bất ngờ, mạnh mẽ. Lòng Chí trào dâng bao cảm xúc: bâng khuâng, ngỡ ngàng, ngạc nhiên, vui mừng, xúc động rồi lại nuối tiếc, buồn tẻ, xót xa, lại có cái gì như là ăn năn hối hận nữa. Chí ngỡ ngàng ngạc nhiên, cảm động đến ứa nước mắt. Vì đây là lần đầu tiên hắn không phải dọa nạt, đâm chém mà vẫn có cái ăn. Lần đầu tiên, hắn được một người đàn bà chăm sóc ân tình. Nhưng Chí không khỏi ngậm ngùi, cay đắng, buồn tủi, xót xa vì mãi đến tận bây giờ hắn mới được nếm mùi cháo. Cái hạnh phúc giản dị, đơn sơ khiền người ta thấy tội nghiệp sao lại đến với Chí muộn màng đến như vậy. Chí còn hối hận, ăn năn.

Thực sự có thể thấy trong giai đoạn này, Thị Nở như một liều thuốc hồi sinh giúp Chí Phèo quay trở lại, khát khao được hoàn lương, được sống một cuộc sống hạnh phúc. Giai đoạn này diễn ra ngắn ngủi, ngắn đến mức khi bắt đầu cho môt bi kịch đau đớn nhất của con người Chí Phèo chưa kịp thức tỉnh khỏi khát khao hạnh phúc ấy. Khi bị Thị Nở từ chối, Chí lắc đầu, không hiểu, nghĩ ngợi một tí, hình như hắn chợt hiểu, rồi bỗng nhiên ngẩn người. Thoáng môt cái hắn hít cái hơi cháo hành, ngồi ngẩn mặt không nói. Khi Thị Nở ngoay ngoảy ra về, hắn mới sửng sốt, đứng lên gọi lại, chạy theo níu giữ nhưng rồi bị giúi một cái, hắn ngã lăn khoèo.

Đã lăn phải kêu hắn toan đập đầu. Nhưng muốn đập thì phải say, Chí Phèo uống thêm nữa. Nhưng tức quá càng uống lại càng tỉnh, hắn nhớ hơi cháo hành. Đau đớn , phẫn uất tột cùng hắn xách dao đi,định đến nhà Thị Nở, nhưng sự thức tỉnh ý thức dẫn hắn đến nhà Bá Kiến. Và giây phút tuyệt vọng nhất của Chí có lẽ là giây phút hắn kêu lên tiếng đau đớn cuối cùng: “Tao muốn làm người lương thiện? Ai cho tao lương thiện”. Hắn hiểu rõ mình, hắn hiểu rằng không phai vết sẹo nào cũng lành lại được, hắn hiểu rằng những vết mảnh chai trên mặt, dấu vết của tội lỗi, của bao lần rạch mặt, ăn vạ, ức hiếp, gây rối không bao giờ lành đực, khong bao giờ thay đổi được. Chí còn hiểu rõ rằng bản thân mình đang muốn gì, đang cần gì, ai làm cho mình như vậy. Như vậy là Chí rất tỉnh. Vả lại lời văn của Nam Cao cho chúng ta thấy rõ khi Chí Phèo uống thêm chai rượu nữa nhưng "càng uống càng tỉnh ra".

Ta có thể thấy diễn biến nội tâm của Chí Phèo rất phức tạp mỗi giai đoạn là mỗi khác nhau. Những sự chuyển biến tâm lí, nhận thức và sự thay đổi trong nội tâm Chí Phèo cho ta thấy rõ một nét riêng của nhân vật này, một bản chất hiền lành lương thiện nhưng bị dồn ép đến bước đường cùng, đến mức phải trở thành “con quỷ làng Vũ Đại”, ta thấy một con người với những khát khao mơ ước tuy đơn thuần giản dị nhưng rõ “con người”, một tâm hồn trong sáng tốt đẹp song cũng bị biến đổi thành hoàn toàn mất chất. Như vậy, ta có thể thấy rõ được qua nhân vật Chí Phèo của Nam Cao nhận định đề bài “ nội tâm nhân vật thường có nét riêng cho thấy những bí ẩn của tâm hồn, phẩm chất, lí tưởng của nhân vật”.


Kết bài 

Qua nhận định ta thấy rõ được nhân vật quan trọng trong tác phẩm ra sao, để xây dựng được nhân vật thì đó là cả một quá trình lao động công phu của nhà văn. Sáng tác văn chương trong hành trình sáng tạo của người nghệ sĩ như một khúc ca dang dở chẳng bao giờ kết thúc. Thước đo giá trị của một tác phẩm văn học là sự chân thực, sâu sắc trong phản ảnh đời sống với những quy luật khách quan và thế giới nội tâm của con người. Là nhà văn, anh phải cắm rễ vào cuộc đời, hút lấy nhựa sống và chất dinh dưỡng để nuôi dưỡng tâm hồn cao đẹp, giàu sức sống để cho ra những tác phẩm chân chính, “khơi những nguồn chưa ai khơi và sáng tạo những cái gì chưa có” ( Nam Cao ).