นโยบายการคลัง (Fiscal Policy) หมายถึง เครื่องมือหรือวิธีการที่รัฐบาลใช้ในการบริหารประเทศเพื่อให้เกิดรายได้เพียงพอกับการใช้จ่าย อย่างเหมาะสม มีประสิทธิภาพ ทำให้เศรษฐกิจมั่นคง รายได้ประชาชาติสูงขึ้นและประชาชนมีมาตรฐานการครองชีพที่ดี

แบ่งตามปัญหาทางเศรษฐกิจได้ 2 แบบ คือ

1. นโยบายการคลังแบบขยายตัว มีเป้าหมายเพื่อเพิ่มระดับอุปสงค์มวลรวม โดยการเพิ่มระดับการใช้จ่ายหรือลดภาษี ซึ่งเหมาะสมสำหรับภาวะเศรษฐกิจที่กำลังกดถอยและมีการ ว่างงานในอัตราสูง หรือในช่วงเงินฝืด

2.นโยบายการคลังแบบหดตัว มีเป้าหมายเพื่อลดระดับอุปสงค์มวลรวม โดยการลดระดับการใช้จ่ายหรือเพิ่มภาษี เพื่อเป็นกรรบรรเทาปัญหาภาวะเงินเฟ้อในระบบเศรษฐกิจ

1.     นโยบายภาษีอากร (Tax Policy)

ภาษีอากร หมายถึง สิ่งที่รัฐบาลบังคับจัดเก็บจาก ประชาชน และนำมาใช้เพื่อประโยชน์ ของสังคมส่วนรวม โดยไม่มีสิ่งตอบแทนโดยเฉพาะเจาะจงแก่ผู้เสียภาษี

โดยภาษีจะแบบออกเป็น 2 ประเภทใหญ่ๆ ได้แก่ ภาษีทางตรง และภาษีทางอ้อม

ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา คือ ภาษีจะจัดเก็บจากประชาชนผู้มีเงินได้ทั่วไป
ตามเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด โดยปรกติจะจัดเก็บเป็นปี ผู้มีรายได้มีหน้าที่ต้องนำไปแสดงรายการตนเองตามแบบแสดงรายการภาษีที่กำหนดภายในเดือนมกราคมถึงมีนาคมของปีถัดไป

ภาษีเงินได้นิติบุคคล คือ ภาษีที่จัดเก็บได้จากเงินได้ของบริษัทหรือห้างหุ้นส่วน
นิติบุคคล

ภาษีทางอ้อม คือ ภาษีที่ได้จากกการซื้อสินค้าอุปโภคบริโภคและบริการต่างๆ ของประชาชนสามารถผลักภาระไปให้ผู้อื่นจ่ายได้ เช่น ภาษีมูลค่าเพิ่ม ภาษีศุลกากร อากรแสตมป์

ภาษีคำนวณจาก = ฐานภาษี x อัตราภาษี ดังนั้นอัตราภาษีแต่ละแบบจะมีผลต่อการชำระภาษีต่างกันไป

1.      อัตราภาษีแบบคงที่ คือตัวเลขคงที่เสมอ ไม่ว่าฐานภาษีจะเป็นเท่าไหร่ยกตัวอย่างเช่น ภาษีมูลค่าเพิ่มจะคำนวณอยู่ที่อัตรา 7% เสมอ

2.      อัตราภาษีแบบก้าวหน้า คือตัวเลขอัตราจะเพิ่มขึ้นเมื่อฐานภาษีมีจำนวนเพิ่มขึ้นยกตัวอย่างเช่น ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาจะเห็นว่าอัตราจะมีตั้งแต่ ยกเว้นภาษี - 35% ซึ่งเพิ่มขึ้นตามตัวฐานภาษีคือเงินได้สุทธิ

3.      อัตราภาษีแบบถดถอย คือตัวเลขอัตราจะมีลดลงเมื่อฐานภาษีมีจำนวนเพิ่มขึ้นตัวนี้ยังไม่เคยเห็นในการคำนวณภาษีเท่าไรอาจจะเพราะดูไม่ค่อยเป็นธรรมสักเท่าไรนัก

งบประมาณแผ่นดิน (government budget) หมายถึง แผนการทางการเงินของรัฐบาลที่ จัดทำขึ้นเพื่อแสดงรายรับและรายจ่ายที่กำหนดไวสำหรับดำเนินการตามโครงการและกิจกรรมต่าง ๆ ในช่วงเวลาหนึ่งปี การจัดการด้านงบประมาณแผ่นดินยังเน้นการจัดการด้านการคลังประการหนึ่งของรัฐบาล งบประมาณแผ่น ดินมีความสำคัญ อย่างยิ่งในการบริหารประเทศของรัฐบาล นอกจากต้องมีการวางแผนไว้อย่างดีแล้ว ก่อนจะมีการใช้จ่ายก็จะต้องมีการขออนุมัติจากรัฐสภา มีการตราเป็นพระราชบัญญัติก่อนจะนำไปใช้ได้(งบประมาณแผ่นดินของไทย เริ่มใช้วันที่ 1 ตุลาคม – 30 กันยายน ของทุกปี)

1.      งบประมาณเกินดุล (surplus budget) คือ จัดโดยมีงบประมาณที่รายได้มากกว่างบประมาณรายจ่าย ซึ่งจะมีผลทำให้เศรษฐกิจหดตัวลง เพื่อแก้ปัญหาเงินเฟ้อ

2.      งบประมาณสมดุล (balanced budget) คือ จัดโดยมีงบประมาณที่รายได้กับรายจ่ายพอดีกัน
ซึ่งจะไม่ทำให้ภาวะเศรษฐกิจเปลี่ยนแปลง

3.      งบประมาณขาดดุล (deficit budget) คือ จัดโดยที่มีงบประมาณที่รายได้น้อยกว่างบประมาณรายจ่าย ซึ่งจะมีผลให้เศรษฐกิจขยายตัวออกไป ในกรณีนี้รัฐบาลอาจชดเชยงบประมาณขาดดุลโดยใช้เงินคงคลังหรือเงินกู้ด้วยก็ได้ เป็นการแก้ปัญหาภาวะเงินฝืด

หนี้สาธารณะ (public debt) หมายถึง ข้อผูกพันของรัฐบาลซึ่งเกิดจากการกู้ยืมโดยตรงและ
การค้ำประกันเงินกู้โดยรัฐบาล หนี้สาธารณะแบ่งออกได้เป็น 2 ลักษณะ คือ หนี้ภายในประเทศและหนี้ต่างประเทศ

วัตถุประสงค์ในการก่อหนี้สาธารณะ รัฐบาลอาจกู้เงินมาใช้ด้วยเหตุผล ความจำเป็น และวัตถุประสงค์ต่าง ๆ ได้แก่

1. เพื่อใช้จ่ายในการบริหารประเทศ ทั้งที่เป็นรายจ่ายประจำตามปกติ ในกรณีที่ รัฐบาลมีรายรับไม่เพียงพอ และที่เป็นรายจ่ายเพื่อพัฒนาประเทศในด้านต่าง ๆ เช่น เพื่อสร้าง ปัจจัยพื้นฐานทางเศรษฐกิจ มีการก่อสร้างเส้นทางคมนาคม ระบบชลประทาน การผลิตกระแสไฟฟ้า เป็นต้น
2. เพื่อใช้จ่ายในการสร้างความมั่นคงให้ประเทศ เช่น เงินกู้ด้านการทหารเพื่อรักษา เอกราชของชาติ

3. เพื่อกิจการสงคราม ในภาวะที่มีการสู้รบรัฐบาลต้องมีค่าใช้จ่ายมากอาจต้องกู้เงิน จากแหล่งต่าง ๆ มาใช้เพิ่ม
4. เพื่อการชำระหนี้ ทั้งที่เป็นเงินต้นและดอกเบี้ยในกรณีที่มีหนี้เก่าถึงกำหนดชำระ เมื่อขาดแคลนรายได้มาชำระก็อาจกู้หนี้ใหม่เพื่อชำระหนี้เก่าแทน

1. หนี้ระยะสั้น เป็นหนี้ที่มีระยะเวลาชำระคืนภายในระยะเวลา 1 ปี อัตราดอกเบี้ย มักจะต่ำ และมักเกิดขึ้นโดยรัฐบาลนำตั๋วเงินคลังออกขายแก่สถาบันการเงินและประชาชน

2. หนี้ระยะปานกลาง เป็นหนี้ที่มีระยะเวลาการชำระหนี้คืนภายใน 1 ถึง 5 ปี

3. หนี้ระยะยาว เป็นหนี้ที่มีระยะเวลาการชำระหนี้คืนเกินกว่า 5 ปี มักจะอยู่ระหว่าง
10-20 ปี โดยรัฐบาลมักนำพันธบัตรออกขายแก่สถาบันการเงินและประชาชน

1.รายรับของรัฐบาล

•ภาษีอากร

•รายได้ที่ไม่ใช่ภาษีอากร

•หนี้สาธารณะ 

2.รายจ่ายของรัฐบาล

    “สิ่งที่รัฐบาลบังคับจัดเก็บจากประชาชน และนำมาใช้เพื่อประโยชน์ของสังคมส่วนรวม โดยไม่มีสิ่งตอบแทนโดยเฉพาะเจาะจงแก่ผู้เสียภาษี”

1.เพื่อเป็นรายได้ของรัฐบาลในการนำไปใช้จ่ายในรายจ่ายภาครัฐต่างๆ

2.เพื่อเป็นการควบคุมการบริโภคของประชาชนในสินค้าบางประเภท

3.เพื่อการกระจายรายได้

4.เพื่อการชำระหนี้ภาครัฐ หรือ หนี้สาธารณะ

5.เพื่อเป็นเครื่องมือในนโยบายการคลัง

6.เพื่อเป็นเครื่องมือในนโยบายทางเศรษฐกิจ 

2.รายได้จากการขายสิ่งของ และบริการ

3.รายได้อื่นๆ เช่น ค่าอากรแสตมป์ ค่าปรับ เป็นต้น

•รายจ่ายประจำ

•รายจ่ายเพื่อการลงทุน

•รายจ่ายเพื่อชำระคืนเงินกู้   

การก่อสร้างสาธารณูปโภค ไม่ใช่รายจ่ายประจำ

1.การใช้จ่ายเงินอย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด

2.การใช้จ่ายให้เกิดประโยชน์สูงสุด

3.การตรวจสอบและประเมินผลอย่างมีประสิทธิภาพ

4.การใช้จ่ายที่ก่อให้เกิดการกระจายรายได้อย่างเป็นธรรม