ในสมัยหินเก่า หรือกำหนดอายุประมาณ ๕๐๐,๐๐๐ – ๑๐,๐๐๐ ปีมาแล้ว ในพื้นที่ประเทศไทยปรากฎเครื่องมือหินที่เรียกว่า “เครื่องมือสับตัด” (Chopper – Chopping tools) สันนิษฐานว่านำไปใช้งานโดยการสับ ตัด ขุด ทุบ เป็นต้น ส่วนสะเก็ดของหินที่ถูกกะเทาะออกมา มีการนำมาประดิษฐ์เป็นเครื่องมือหินใช้ในการตัด ฟัน เฉือนเรียกว่า “เครื่องมือสะเก็ดหิน” (Flake tools) ยกตัวอย่างแหล่งโบราณคดี เช่นที่ แหล่งโบราณคดีถ้ำวิมานนาคิน อำเภอคอนสาร จังหวัดชัยภูมิ, แหล่งโบราณคดีถ้ำหลังโรงเรียน อำเภอเมือง จังหวัดกระบี่, แหล่งโบราณคดีถ้ำหมอเขียว อำเภอเมือง จังหวัดกระบี่, แหล่งโบราณคดีเพิงผาถ้ำลอด อำเภอปางมะผ้า จังหวัดลำปาง

คลิปยูทูป- ยุคหินเก่า > https://youtu.be/tPmuj8nu1xM?feature=shared

ในสมัยต่อมาประมาณ ๑๐,๐๐๐ - ๖,๐๐๐ ปีมาแล้ว ถูกเรียกว่าสมัยหินกลาง เทคโนโลยีการผลิตเครื่องมือหินก็ได้พัฒนาขึ้นมา มีการคัดเลือกประเภทของหินที่จะนำมาประดิษฐ์เป็นเครื่องมือ และพัฒนาเทคนิคการกะเทาะให้ดียิ่งขึ้น สามารถกะเทาะหินให้มีรูปร่างเหมาะสมแก่การใช้งาน มีความละเอียด และขนาดที่เล็กลง เพื่อให้เป็นเครื่องมือที่สามารถใช้งานได้หลากหลายขึ้น เช่น เจาะ ขูด เป็นต้น เรียกว่า “เครื่องมือหินแบบหัวบิเนียน” (Hoabinhian tool)  ยกตัวอย่างแหล่งโบราณคดี เช่นที่ แหล่งโบราณคดีถ้ำผีแมน อำเภอเมือง จังหวัดแม่ฮ่องสอน, แหล่งโบราณคดีถ้ำปุงฮุง อำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน, แหล่งโบราณคดีถ้ำองบะ อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี, แหล่งโบราณคดีถ้ำเบื้องแบบ อำเภอคีรีรัฐนิคม จังหวัดสุราษฎร์ธานี 

คลิปยูทูป- ยุคหินกลาง > https://youtu.be/-eMz9BHhpDM?feature=shared

และช่วงท้ายของยุคหินในช่วงประมาณ ๖,๐๐๐ - ๔,๐๐๐ ปีมาแล้ว จะถูกนับให้เป็นสมัยหินใหม่ เทคโนโลยีการผลิตเครื่องมือหินถูกพัฒนาขึ้นไปอีก มีการนำเครื่องมือหินมาขัดให้ผิวเรียบ เพื่อให้เกิดมีความแข็งแรงมากขึ้น และสะดวกต่อการใช้งานในการตัดต้นไม้ และทำเกษตรกรรมให้ดียิ่งขึ้น เรียกว่า “เครื่องมือหินขัด” ยกตัวอย่างแหล่งโบราณคดี เช่น แหล่งโบราณคดีหนองแช่เสา อำเภอเมือง จังหวัดราชบุรี, แหล่งโบราณคดีโคกพนมดี อำเภอพนัสนิคม จังหวัดชลบุรี, แหล่งโบราณคดีหนองราชวัตร อำเภอหนองหญ้าไซ จังหวัดสุพรรณบุรี, แหล่งโบราณคดีบ้านท่าแค อำเภอเมือง จังหวัดลพบุรี, แหล่งโบราณคดีโคกเจริญ อำเภอชัยบาดาล จังหวัดลพบุรี เป็นต้น

คลิปยูทูป-ยุคหินใหม่ > https://youtu.be/VPuFh6VjNuE?feature=shared

สมัยสำริด สมัยสำริดเริ่มขึ้นเมื่อการปรากฏของหลักฐานทางโบราณคดีประเภทสำริด ซึ่งคือโลหะผสมโดยมีทองแดงและดีบุกเป็นส่วนผสมหลัก โดยในพื้นที่ประเทศไทยพบร่องรอยการถลุง และผลิตเครื่องมือ เครื่องประดับสำริด กำหนดอายุได้ประมาณ ๔,๐๐๐ ปีมาแล้ว ตัวอย่างหลักฐานทางโบราณคดีที่เกี่ยวข้องกับกิจกรรมการผลิตสำริด เช่น เบ้าหลอมดินเผา ขวานสำริด กระพรวนสำริด กำไลสำริด เป็นต้น แหล่งโบราณคดีสำคัญสมัยสำริด ได้แก่แหล่งโบราณคดีบ้านหลุมข้าว อำเภอโนนสูง จังหวัดนครราชสีมา, แหล่งโบราณคดีโนนนกทา อำเภอหนองนาคำ จังหวัดขอนแก่น, แหล่งโบราณคดี บ้านเชียง อำเภอหนองหาน จังหวัดอุดรธานี, แหล่งโบราณคดี แหล่งโบราณคดีบ้านพุน้อย อำเภอบ้านหมี่ จังหวัดลพบุรี

คลิปยูทูป-ยุคโลหะ-สมัยสำริด > https://youtu.be/Q-EIrIG6MAQ?feature=shared

สมัยเหล็ก เทคโนโลยีในการผลิตโลหะมีความก้าวหน้าขึ้นเป็นอย่างมาก จากเดิมที่สามารถถลุงได้เฉพาะสำริด ได้พัฒนาวิทยาการให้สามารถถลุงโลหะได้ดียิ่งขึ้นจนสามารถถลุงโลหะเหล็กได้ สมัยเหล็กในพื้นที่ประเทศไทยปรากฏขึ้นในช่วงประมาณ ๒,๕๐๐ – ๑,๕๐๐ ปีมาแล้ว หลักฐานทางโบราณคดีที่เกี่ยวข้องกับกิจกรรมการผลิตเหล็ก เช่น ขวานเหล็ก ใบหอกเหล็ก กำไลเหล็ก เป็นต้น แหล่งโบราณคดีสำคัญสมัยเหล็ก ได้แก่ แหล่งโบราณคดีเนินอุโลก อำเภอโนนสูง จังหวัดนครราชสีมา, แหล่งโบราณคดีบ้านดอนตาเพชร อำเภอพนมทวน จังหวัดกาญจนบุรี, แหล่งโบราณคดีนิลกำแหง อำเภอเมือง จังหวัดลพบุรี, แหล่งโบราณคดีโนนป่าหวาย พัฒนานิคม จังหวัดลพบุรี, แหล่งโบราณคดีบ้านโป่งมะนาว อำเภอพัฒนานิคม จังหวัดลพบุรี

คลิปยูทูป-ยุคโลหะ-สมัยเหล็ก > https://youtu.be/hD6lwSwYflo?feature=shared

ประเทศไทยแม้ไม่ใช่อู่อารยธรรมเก่าแก่ของโลก แต่ก็มีประวัติความเป็นมายาวนาน ในปัจจุบันนี้คือ กรุงรัตนโกสินทร์ หากนับย้อนขึ้นไปก็คือ กรุงธนบุรี กรุงศรีอยุธยา และกรุงสุโขทัย ซึ่งมีความเป็นมากว่า 700 ปี แต่ก่อนหน้านั้น ในเขตแดนที่เป็นประเทศไทยในปัจจุบัน ก็เป็นที่ตั้งของอาณาจักรก่อนสมัยสุโขทัยหลายอาณาจักร ซึ่งล้วนผ่านช่วงเวลาแห่งความเจริญรุ่งเรืองและล่มสลายลงไปตามกาลเวลา บางอาณาจักรก็เจริญรุ่งเรืองอยู่ในแถบภาคเหนือ บางอาณาจักรก็ครอบครองดินแดนในแถบภาคใต้ บางอาณาจักรก็ตั้งอยู่ในแถบภาคกลางของไทยในปัจจุบัน อาณาจักรต่างๆ เหล่านั้นก็เช่น ทวารวดี ละโว้ หริภุญชัย ตามพรลิงค์ และศรีวิชัย เป็นต้น

ความเป็นมาของชนชาติไทยเป็นสิ่งที่คนไทยควรศึกษา เพื่อให้ทราบถึงรากเหง้าของตนเอง ในปัจจุบันมีการค้นพบแหล่งโบราณคดีหลายแห่งในดินแดนไทย เช่น แหล่งโบราณคดีบ้านเก่า จังหวัดกาญจนบุรี แหล่งโบราณคดีบ้านเชียง หนองหาน จังหวัดอุดรธานี และแหล่งโบราณคดีพงตึก ท่ามะกา จังหวัดกาญจนบุรี ซึ่งแสดงให้เห็นว่าดินแดนแถบนี้เคยมีชุมชนมนุษย์มาอยู่อาศัยตั้งรกรากกันตั้งแต่ยุคหินมาแล้ว แต่อย่างไรก็ตาม เท่าที่มีหลักฐานทางประวัติศาสตร์ยืนยัน พบว่าอาณาเขตของประเทศไทยเมื่อในสมัยประวัติศาสตร์นั้น เคยเป็นที่ตั้งของอาณาจักรโบราณต่างๆ ดังนี้

• อาณาจักรทวารวดี

ตั้งอยู่ในบริเวณภาคกลางของประเทศไทยในปัจจุบัน หรือบริเวณที่ราบลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา เมืองหลวงอาจอยู่ที่นครปฐม หรือสุพรรณบุรี ยังไม่เป็นที่แน่ชัด พบเหรียญเงินจารึกด้วยภาษาสันสกฤตที่นครปฐม สุพรรณบุรี และสิงห์บุรี มีข้อความว่า “ศรีทวารวดีศวรปุณยะ” ซึ่งแปลได้ว่า “บุญกุศลของผู้เป็นเจ้าแห่งศรีทวารวดี” ศิลปกรรมที่พบได้แก่ ธรรมจักรและกวางหมอบ พระพิมพ์

• อาณาจักรละโว้

ตั้งอยู่ในเขตจังหวัดลพบุรีในปัจจุบัน ละโว้รับอิทธิพลทางวัฒนธรรมจากอาณาจักรเขมร ศิลปกรรมที่พบได้แก่ รูปปั้นพระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวร พระพุทธรูปนาคปรก พระปรางค์สามยอด

• อาณาจักรหริภุญชัย

ศูนย์กลางอยู่ที่เมืองลำพูน คำว่า “หริ” หมายถึง “พระวิษณุ” ในตำนานจามเทวีวงศ์ ได้กล่าวถึงการสร้างเมืองหริภุญชัยว่า มีการเชิญพระนางจามเทวี ธิดากษัตริย์มอญจากเมืองละโว้ให้มาครองเมือง ต่อมาพระนางได้สร้างเขลางค์นครขึ้นมาอีกเมืองหนึ่ง ปัจจุบันคือ ลำปาง ศิลปกรรมที่พบได้แก่ เจดีย์กู่กุด พระธาตุหริภุญชัย พระพิมพ์ดินเผา

• อาณาจักรตามพรลิงค์

ตั้งอยู่บริเวณภาคใต้ของไทย หรือบริเวณคาบสมุทรมลายูในปัจจุบัน คำว่า “ลิงค์” คือ “ลึงค์” หรืออวัยวะเพศ “ตามพ” คือทองแดง สันนิษฐานว่าหมายถึง “ศิวลึงค์” สัญลักษณ์แทนพระศิวะตามคติพราหมณ์ไศวะนิกาย ภายหลังเปลี่ยนมานับถือพุทธศาสนา ตามจดหมายเหตุของจีนเรียกแคว้นนี้ว่า ตันเหมยหลิง ศิลปกรรมที่พบได้แก่ เทวรูปพระนารายณ์ ศิวลึงค์

• อาณาจักรศรีวิชัย

ตั้งอยู่บริเวณภาคใต้ของไทยในปัจจุบัน ปรากฏชื่อในบันทึกของหลวงจีนอี้จิงว่า ชิลิโฟชิ (Shih-Li-Fo-Shih) ปัจจุบันคือ เมืองไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี ศิลปกรรมที่พบได้แก่ พระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวร พระบรมธาตุไชยา สถูปเจดีย์ทรงกลม

คลิปยูทูป-สมัยก่อนสุโขทัย > https://youtu.be/ZZhxAzcCcLw?si=EIKeKd7zcJKXEuTY

• พ่อขุนผาเมือง เจ้าเมืองราด ร่วมมือกับ พ่อขุนบางกลางหาว สามารถยึดเมืองสุโขทัยคืนจากขอม สบาดโขลญลำพง

• พ่อขุนบางกลางหาว ขึ้นครองสุโขทัยเป็นปฐมกษัตริย์ ทรงพระนามว่า “พ่อขุนศรีอินทราทิตย์”

• สุโขทัยรุ่งเรืองอย่างมากในสมัยพ่อขุนรามคำแหง

•ระบบการปกครอง เป็น “แบบพ่อปกครองลูก” มีคำว่า “พ่อขุน” นำหน้า พระนาม จนกระทั่งสมัย พญาลิไท (พระมหาธรรมราชาที่ 1) เริ่มรับแนวคิด “ธรรมราชา” ตามคติความเชื่อทาง พระพุทธศาสนา อีกทั้งยังทรงนิพนธ์เรื่อง “ไตรภูมิพระร่วง” (วรรณกรรมทางพระพุทธศาสนาเล่มแรก ว่าด้วยนรก สวรรค์)

• ที่ตั้งราชธานี อยู่ห่างแม่น้ำยม ดังนั้นจึงสร้างสรีดภงค์ (ทำนบพระร่วง ทำหน้าที่ชักน้ำ) และตระพัง (สระน้ำกักเก็บ น้ำ) ไว้ใช้เพื่อบริโภคและอุปโภคในตัวเมือง

• ความสัมพันธ์ระหว่างพระมหากษัตริย์กับเจ้าเมืองในอาณาจักร เป็นความสัมพันธ์แบบเครือญาติ

• ใช้ระบบหัวเมือง 4 ชั้น ได้แก่ เมืองหลวง (ศูนย์กลางอาณาจักร) หัวเมืองชั้นใน(เมืองลูกหลวงหรือเมืองหน้าด่าน ให้ พระบรมวงศานุวงศ์ที่ใกล้ชิดไปปกครอง) หัวเมืองชั้นนอก(เมืองพระยามหานคร) และประเทศราช

• ระบบเศรษฐกิจ เป็นแบบเน้นการเกษตรแบบเลี้ยงตนเอง ระบบการค้าเสรี สินค้าส่งออกสำคัญคือ สังคโลก (เตาที่ใช้เผาสังคโลก เรียกว่า เตาทุเรียง) มีตลาดขายสินค้า เรียกว่า ตลาดปสาน (สันนิษฐานว่าน่าจะมาจากคำว่าบาชาร์)

• สุโขทัย ติดต่อค้าขายกับจีนสมัยราชวงศ์หยวน ในระบบบรรณาการ

ศิลปกรรมที่โดดเด่น คือ เจดีย์ทรงพุ่มข้าวบิณฑ์ (ทรงดอกบัวตูม) เจดีย์ทรงลังกา (ทรงระฆังคว่ำ)

• กษัตริย์องค์สุดท้าย คือ พระมหาธรรมราชาที่ 4 (บรมปาล) จากนั้นก็ไม่มีการแต่งตั้งกษัตริย์ แต่ให้เชื้อพระวงศ์ สายพระร่วงไปปกครองเมืองพิษณุโลก ในฐานะประเทศราชของอยุธยา ต่อมาอาณาจักรสุโขทัยถูกรวมเป็นส่วนหนึ่ง ของอยุธยาใน พ.ศ.2006 ตรงกับสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถถ ถือเป็นจุบจบสมัยสุโขทัย

คลิปยูทูป-สมัยสุโขทัย > https://youtu.be/WMOhwhqXles?si=ES1VXPqn-bq33WOp

คลิปยูทูป-จุดจบสมัยสุโขทัย > https://youtu.be/8vNmaSA8eCc?si=ggKQF3N4b_d_LaBa

คลิปยูทูป-สมัยอยุธยาตอนต้น > https://youtu.be/LRkDYJvHKe8?si=XPVSvgOmFf4O13-W

คลิปยูทูป-สมัยอยุธยาตอนกลางและตอนปลาย > https://youtu.be/A0goaTJp6_Q?si=Avu9UXZB5ZRxn1Ii

•สมเด็จพระเจ้าตากสิน เดิมเป็นข้าราชการในสมัยอยุธยาตอนปลาย ดำรง ตำแหน่ง พระยาตาก ก่อนเสียกรุงไม่นานนัก พระยาตากรวบรวมผู้คนตีฝ่า วงล้อมพม่าไปตั้งฐานที่มั่นที่เมืองจันทบุรีและตั้งตนเป็นผู้นำชุมนุม

• พระยาตาก ปราบดาภิเษกขึ้นเป็นกษัตริย์ สถาปนาธนบุรีเป็นศูนย์กลาง อำนาจในปี พ.ศ. 2310 ทางฝั่งซ้ายของแม่น้ำเจ้าพระยา ทรงสร้างพระราชวัง โดยมีวัดขนาบทั้งสองข้างคือ วัดแจ้ง (วัดอรุณราชวราราม) และวัดท้ายตลาด (วัดโมฟีโลกยาราม)

• สภาพเมืองธนบุรีมีแม่น้ำเจ้าพระยาผ่ากลางเมือง จึงเป็น เมืองอกแตก (เหมือนเมืองพิษณุโลก)

• ภารกิจสำคัญ คือ การปราบปรามชุมนุมที่ตั้งตนเป็นใหญ่ในเวลาเดียวกัน (ชุมนุมเจ้าพระฝาง ชุมนุมเจ้าพิมาย ชุมนุม เจ้านครศรีธรรมราช) ตลอดจนการสร้างบ้านเมืองให้เป็นปึกแผ่น

• ทรงฟื้นฟูความสัมพันธ์กับจีนเพื่อผลประโยชน์ทางการค้าและการฟื้นฟูทางเศรษฐกิจบ้านเมือง

• ตลอดรัชสมัยยังเป็นยุคที่มีสงครามกับพม่าเกือบตลอดเวลาและขยายอำนาจไปยังล้านนากับล้านช้างอีกด้วย (ในคราวนั้นได้อัญเชิญพระแก้วมรกตและพระบางมายังกรุงธนบุรี ต่อมาอัญเชิญพระบางกลับยังเมืองลาว)

คลิปยูทูป-สมัยธนบุรี > https://youtu.be/l99f-gkQRjI?feature=shared

สมัยรัตนโกสินทร์เป็นยุคที่สามของประวัติศาสตร์ไทย ต่อจากสมัยอยุธยาและสมัยธนบุรี โดยเริ่มต้นตั้งแต่ปี พ.ศ. 2325 หลังจากพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1) ทรงสถาปนากรุงรัตนโกสินทร์เป็นราชธานีใหม่ มีเนื้อหาสำคัญที่ควรรู้ดังนี้

1. การสถาปนากรุงรัตนโกสินทร์ (พ.ศ. 2325)

- กรุงรัตนโกสินทร์ถูกสถาปนาเป็นราชธานีใหม่ในสมัยรัชกาลที่ 1 หลังจากกรุงธนบุรี

- มีการก่อสร้างพระบรมมหาราชวังและวัดพระศรีรัตนศาสดาราม (วัดพระแก้ว)

2. ราชวงศ์จักรี

- ราชวงศ์จักรีปกครองประเทศไทยตั้งแต่รัชกาลที่ 1 จนถึงปัจจุบัน โดยปัจจุบันคือรัชกาลที่ 10

- ในแต่ละรัชกาลมีการพัฒนาและการเปลี่ยนแปลงทางการเมือง เศรษฐกิจ และสังคมต่างๆ มากมาย

3. การปฏิรูปประเทศ (รัชกาลที่ 4 และ 5)

- รัชกาลที่ 4 (พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว) ทรงเปิดประเทศสู่ตะวันตก และสร้างสัมพันธไมตรีกับประเทศต่าง ๆ

- รัชกาลที่ 5 (พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว) ทรงปฏิรูปประเทศในหลายด้าน เช่น การยกเลิกทาส การปฏิรูประบบราชการ และการสร้างระบบการศึกษา

4. การเปลี่ยนแปลงการปกครอง (พ.ศ. 2475)

- การเปลี่ยนแปลงการปกครองจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์มาเป็นระบอบประชาธิปไตย โดยมีคณะราษฎรเป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลง

- มีการตรากฎหมายรัฐธรรมนูญฉบับแรกของประเทศ

5. สงครามโลกครั้งที่ 2

- ประเทศไทยเข้าร่วมสงครามโลกครั้งที่ 2 โดยอยู่ฝ่ายอักษะภายใต้การนำของญี่ปุ่น

- หลังสงคราม ประเทศไทยต้องเผชิญกับการปรับตัวใหม่และการเข้าสู่ระบบสากล

6. ยุคพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม

- ในยุครัชกาลที่ 9 (พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช) ประเทศไทยมีการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมอย่างมาก เช่น การพัฒนาโครงการหลวง การสร้างเขื่อน และการนำแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงมาใช้

7. รัชกาลปัจจุบัน

- รัชกาลที่ 10 (พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว) ปัจจุบันเป็นกษัตริย์ของประเทศไทย โดยทรงมุ่งเน้นการปกครองที่ผสมผสานระหว่างความเป็นไทยกับความทันสมัย

สมัยรัตนโกสินทร์ถือว่าเป็นช่วงเวลาที่ประเทศไทยมีการเปลี่ยนแปลงและพัฒนาหลายด้าน ทำให้กลายเป็นประเทศที่มั่นคงและเจริญรุ่งเรืองในปัจจุบัน

คลิปยูทูป-สมัยรัตนโกสินทร์ > https://youtu.be/mVUlT7UXrHA?si=ZI9yst75l29yBNxe