Nguồn: Nhạc Ngũ Âm của người Khmer tỉnh Sóc Trăng

Đàn môi theo tiếng H'mông gọi là Trangz ndangl (cái kèn), Ede gọi là Gốc, Jarai gọi là Roding, người Hrê gọi là Ra-ngói, Cơtu gọi là Ângkro… Nét đặc trưng của đàn môi Việt Nam là được đồng bào dân tộc thiểu số sử dụng như một phương tiện bày tỏ tình cảm hay hẹn hò, giao duyên.

Về cách biểu diễn loại nhạc cụ đàn môi, "nhạc sĩ đặt đàn lên miệng mở hé, dùng ngón tay trỏ của bàn tay phải khảy trên đầu lưỡi của nhạc khí và di chuyển qua lại giữa hai hàm răng, trong khi cổ họng phát ra các nguyên âm a, e, i, o, u... để làm thay đổi thể tích không khí lọt ra ngoài, nhờ đó âm thanh phát ra sẽ có những cao độ khác nhau".

Đàn môi không chỉ để tiêu khiển mà nhiều nơi còn được nam nữ thanh niên sử dụng để thổ lộ tâm tình như dân tộc Mông ở Việt Nam. Nghệ sĩ Đức Minh kể rằng, trong một lần biểu diễn đàn môi cho đồng bào Mông, khi anh sử dụng nhạc cụ này để thổ lộ tâm tình thì ngay sau đó một cô gái H'mông nói với anh "chơi đẹp lắm, nhà ở đâu".

Đàn môi của Việt Nam được xem là loại đàn môi có giá trị và bồi âm đúng nhất, đông đảo người dân trên thế giới thừa nhận đàn môi Việt nam là hay nhất.

Đàn môi là một loại nhạc cụ rất đặc biệt và có giá trị nhưng ở Việt Nam hiện nay, nhất là giới trẻ, rất ít người biết đến loại nhạc cụ  này.

Để bảo tồn và phát triển nghệ thuật đàn môi thì cần phải có những lớp dạy đàn môi ở nhạc viện và phải được phổ biến trong các trường tiểu học. Điều này phụ thuộc nhiều vào sự quan tâm của những người có trách nhiệm về giáo dục âm nhạc.

Nguồn: Đàn môi - nhạc cụ độc đáo của Việt Nam và thế giới | Báo Dân trí

Thuật ngữ “Lithophone” là từ ghép giữa hai từ “lithos” (đá) và “phone” (âm thanh) trong tiếng Hy Lạp. Vì vậy, chúng ta có thể hiểu Lithophone là “hòn đá tạo ra âm thanh”. Ngày nay, từ này được dùng để chỉ một loại nhạc cụ làm bằng đá. Các nhà khảo cổ đã phát hiện nhạc cụ Lithophone ở nhiều nơi trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Con người đã biết cách sử dụng chúng từ 4.000 đến 10.000 năm trước.

Nhìn chung, nhạc cụ Lithophone bao gồm một số phiến đá với nhiều kích thước. Khi người chơi gõ vào những phiến đá này, chúng sẽ phát ra các âm thanh có mức độ trầm bổng khác nhau. Vì vậy, Lithophone có thể được coi là một nhạc cụ thuộc bộ gõ và người ta thường so sánh nó với đàn phiến gỗ (mộc cầm).

Nguồn: Đàn đá: Nhạc cụ gõ cổ xưa của Việt Nam

Khèn là một loại nhạc cụ hơi thuộc họ nhạc cụ khí, được làm chủ yếu bằng tre nứa. Nó gồm nhiều ống (thường là 6 hoặc 7, có khi nhiều hơn) được xếp song song và gắn vào một bầu hơi bằng gỗ. Mỗi ống có một lưỡi gà bằng đồng mỏng để phát âm thanh khi người chơi thổi hoặc hút hơi.
Khèn được sử dụng trong nhiều hoàn cảnh:

• Lễ hội truyền thống (Tết, cưới hỏi, nghi lễ tôn giáo)

• Tỏ tình: Nam thanh niên người Mông thường dùng khèn để tỏ tình, múa khèn để thể hiện tình cảm.

• Tâm linh: Khèn cũng dùng trong các lễ tang, để tiễn đưa người đã khuất về cõi vĩnh hằng.

Cấu tạo khèn

• Ống khèn: làm bằng tre, có khoét lỗ để tạo nốt nhạc.

• Lưỡi gà: làm bằng đồng, nằm trong ống để tạo âm.

• Bầu khèn: làm bằng gỗ nhẹ, thường chạm khắc hoa văn.

• Dây buộc và trang trí: thường bằng vải màu sặc sỡ hoặc hoa văn dân tộc.

Khèn không chỉ là một nhạc cụ, mà còn là biểu tượng văn hóa tinh thần gắn liền với đời sống của các dân tộc thiểu số. Nó thể hiện tình yêu thiên nhiên, con người, cũng như khát vọng sống, yêu đời của cộng đồng.

Nguồn: Nghệ thuật Múa khèn của người Mông

“Hò là một thể loại diễn xướng trong đời sống người Việt Nam từ thời xa xưa, khởi nguồn từ tập quán sinh hoạt vùng chiêm trũng, diễn tả tâm trạng của người lao động. Hò và Lý tuy có phần giống nhau nhưng Hò thường gắn liền với một động tác khi làm việc còn Lý thì không.”

(Giáo sư Trần Văn Khê. Du ngoạn trong âm nhạc truyền thống Việt nam. Tp HCM: nxb Trẻ, 2004. tr 81).

Trong sinh hoạt cộng đồng, thường thì một người hò đại diện cho một nhóm cho cùng một việc hay một mình tự thuật, kể lể. Điệu hò giao duyên giữ hai bên đối đáp với nhau, người con gái hay người con trai trong nhóm hai phía sẽ hò đáp trả lại ngay khi đó. Trên vùng sông nước khi đi ghe hay đò, người hò thường hò điệu giao duyên giữa hai chiếc ghe, đò gần nhau.

Miền Nam có những điệu hò đặc sắc mang âm điệu luyến láy đặc thù của từng vùng thường làm rung động lòng người như: Hò Miền Tây, Hò Đồng Tháp, Hò Đối, Hò Đố, Hò Cần Thơ, Hò Giọng Đồng, Hò Bản Đờn, Hò Cảnh Chùa, Hò Huê Tình, Hò Bắt Xác, Hò Ngạnh Trê, vân vân…

Trong các điệu hò, Dân ca Miền Nam còn có một điệu hò rất cổ, rất độc đáo là Hò Cấy Lúa (ngày nay được gọi tắt là Hò Cấy). Điệu hò này thường được các nam nữ hò giao duyên với nhau trong lúc họ cấy lúa vào những mùa cấy. Độc đáo nhất điệu Hò Cấy Lúa còn cho phép người hò tự do sáng tạo tùy theo trường hợp, bối cảnh, mỗi khi đối đáp trong khi nếu thích – hai bên còn có thể đề nghị và đồng ý với nhau hai thể loại có qui luật trước khi hò là: (1) Hò Bắt Xác. (2) Hò Ngạnh Trê.

Nguồn: Điệu Hò Câu Hát Miền Nam

Đờn ca tài tử Nam Bộ là dòng nhạc dân tộc của Việt Nam đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể và là một danh hiệu UNESCO ở Việt Nam có vùng ảnh hưởng lớn, với phạm vi 21 tỉnh thành phía Nam.

Đờn ca tài tử xuất hiện hơn 100 năm trước, là loại hình diễn tấu có ban nhạc gồm bốn loại là đàn kìm, đàn cò, đàn tranh và đàn bầu (gọi là tứ tuyệt), sau này, có cách tân bằng cách thay thế độc huyền cầm bằng cây guitar phím lõm. Những người tham gia đờn ca tài tử phần nhiều là bạn bè, chòm xóm với nhau. Họ tập trung lại để cùng chia sẻ thú vui tao nhã nên thường không câu nệ về trang phục

Nhạc cụ tham gia trình diễn gồm đàn kìm, đàn tranh, đàn tỳ bà, đàn bầu, đàn cò, sáo, tiêu, song loan và hai nhạc cụ của phương Tây là violon và guitar, đã được “cải tiến” – violon được lên dây quãng 4, còn guitar được khoét phím lõm, để tăng sự nhấn nhá trong điệu đàn.

Nguồn: Bảo tồn và phát huy di sản thế giới Đờn ca tài tử Nam Bộ – Mega Story

Năm 2005, UNESCO ghi danh Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên là Kiệt tác truyền khẩu và Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Năm 2008, di sản này được chuyển sang Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Qua đó đánh dấu bước chuyển mình của một loại hình di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu ở Việt Nam.

Đứng trước những thách thức trong việc bảo tồn và phát huy giá trị, hồn cốt văn hóa của cồng chiêng Tây Nguyên, việc được UNESCO ghi danh đã góp phần quan trọng giúp chính quyền các cấp đưa ra giải pháp bảo vệ; giúp cộng đồng nơi đây thêm trân trọng di sản văn hóa của mình; tạo thêm nguồn lực để đồng bào mua sắm cồng chiêng, tìm kiếm ghi lại các bài nhạc, truyền dạy kỹ năng chơi cồng chiêng, khôi phục không gian tự nhiên, văn hóa, xã hội... cho cồng chiêng. Nhờ đó đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc bảo tồn và thực hành văn hóa cồng chiêng trong cộng đồng.

Hiện nay, ở Tây Nguyên, cồng chiêng còn được sử dụng như một trong những thành tố văn hóa quan trọng để thu hút khách du lịch trong nước và quốc tế. Du khách có nhiều cơ hội tham gia và trải nghiệm trực tiếp các lễ hội của cộng đồng, hay trong những buổi biểu diễn văn nghệ dành cho du khách...

Nguồn: Cồng chiêng Tây Nguyên - Kiệt tác di sản văn hóa nơi hồn thiêng đại ngàn