-          αξιολογούν τη σημασία που έχει η πίστη στην  αποκάλυψη του Θεού στη ζωή των πιστών.)

Οι άνθρωποι θρησκεύουν και πιστεύουν σε έναν ή ταυτόχρονα περισσότερους Θεούς. Η πίστη σε ένα ή περισσότερα Ανώτερα Όντα υπάρχει από τότε που ο άνθρωπος οργανώθηκε στην πρώτη μορφή κοινωνιών και δημιούργησε τα πρώτα έργα πολιτισμού.
-Πώς οι άνθρωποι γνωρίζουν ή διαπιστώνουν την ύπαρξη του Θεού;

-Τι υποστηρίζουν οι θρησκείες;
  -Ο Θεός εμφανίζεται στους ανθρώπους;
Οι περισσότερες θρησκείες  διακηρύσσουν ότι ο Θεός ή οι Θεοί έχουν αποκαλυφτεί στον κόσμο.

-Τι σημαίνει όμως ο όρος "αποκάλυψη";

-Που συναντάμε τον όρο "αποκάλυψη" στην καθημερινή ζωή;

-Τι θεωρείς ότι σημαίνει η λέξη αποκάλυψη στη θρησκευτική ζωή;

-Με ποιες άλλες λέξεις μπορούμε να αντικαταστήσουμε τη λέξη "αποκάλυψη";

Τα κύρια σημεία της συζήτησης στην τάξη ήταν τα εξής:
1.  Ο όρος "αποκάλυψη" σημαίνει διαρκής αναζήτηση, προσωπική παρουσία και σύναψη σχέσης.
 
 2. Η αποκάλυψη, όπως και η σχέση με τον Θεό, είναι βίωμα. Το βίωμα δύσκολα περιγράφεται. Χρειάζεται πιο πολύ η εμπειρία των αγίων, η γλώσσα των ποιητών ή το χέρι των ζωγράφων. Κατά αυτόν τον τρόπο μπορούμε πλέον να καταλάβουμε τα λόγια του Αποστόλου Παύλου ότι η εμπειρία της αποκάλυψης του Θεού στον άνθρωπο δεν μπορεί να περιγραφεί με λόγια (βλ. την αρχή σε αυτή την ανάρτησης). 
 

3. Η αποκάλυψη στις μεγάλες μονοθεϊστικές θρησκείες
Τα κείμενα των μεγάλων θρησκειών, όταν περιγράφουν την αποκάλυψη του Θεού σε ιστορικά πρόσωπα, ουσιαστικά αποτυπώνουν με παραστατικό και έντονο τρόπο τα συναισθήματα και τις εικόνες αυτών των ανθρώπων. Γι΄ αυτό πολλές φορές κατά το αποκαλυπτικό γεγονός ο Θεός περιγράφεται με έντονες ανθρωπομορφικές παραστάσεις. Ουσιαστικά, οι συγγραφείς περιγράφουν αυτό που ο Θεός "λέει" στην καρδιά τους.
 

4.Τρεις είναι οι θρησκείες που θεωρούν οτι ο Θεός είναι Ένας και έχουν ποικίλες αποκαλυπτικές περιγραφές:
 ο Ιουδαϊσμός (βλ. Αβραάμ, Μωυσής, προφήτες), ο Χριστιανισμός (Βλ.Μεταμόρφωση) και το Ισλάμ (βλ. Μωάμεθ). Ονομάζονται "αποκαλυπτικές" γιατί πιστεύουν σε έναν προσωπικό θεό που φανερώνεται-αποκαλύπτεται στους ανθρώπους.

Προβληματισμός για περαιτέρω συζήτηση
Όταν οι άνθρωποι με διαφορετικές θρησκευτικές αντιλήψεις εκφράζουν δημόσια την αμφισβήτησή τους για τη διδασκαλία περί αποκάλυψης μιας θρησκείας προσβάλλουν τους πιστούς αυτής της θρησκείας;

-          διακρίνουν την επίδραση της αθεΐας σε διαμόρφωση πεποιθήσεων, ιδεολογιών και αξιών.)

Αφού συζητήσαμε και οριοθετήσαμε το περιεχόμενο της έννοιας απιστία/δυσπιστία, διακρίναμε τα διαφορετικά είδη και κίνητρα αθεΐας και μελετήσαμε κείμενα περί Θεού και θρησκείας μεγάλων φιλοσόφων της Δύσης (Μαρξ, Νιτσε, Φρόυντ, Σάρτρ).
Μείναμε ιδιαίτερα στο παρακάτω κείμενο του μεγάλου υπαρξιστή χριστιανού φιλοσόφου και θεολόγου, Nikolai Berdayief:
«Η φοβερότερη μορφή αθεΐας σίγουρα δεν είναι αυτή που εμφανίζεται στον στρατευμένο και παράφορο αγώνα εναντίον της ιδέας του ίδιου του Θεού, αλλά αυτή που εμφανίζεται στην αθεΐα της πρακτικής ζωής, στην αδιαφορία και στην ψυχρότητα. Αυτή τη μορφή αθεΐας συχνά τη συναντάμε στους κατ’ όνομα χριστιανούς. Η παράφορη εξέγερση και πάλη κατά του Θεού μπορεί να οδηγήσουν σε περισσότερο φως και σε υψηλότερη μορφή θρησκευτικής σκέψης. Η αθεΐα ακόμη μπορεί να είναι και εξυπηρετική… μπορεί να είναι ένα μέσο αποκαθαρμού και απελευθέρωσης από δουλικές αντιλήψεις περί Θεού οι οποίες είναι παραμορφώσεις του κοινωνιομορφισμού. Η αγανάκτηση που οι χριστιανοί δείχνουν έναντι των αθεϊστών και της στρατευμένης αθεΐας, συχνά είναι ευτελής διότι είναι δικές τους παραμορφωμένες αντιλήψεις για το Θεό και ο δικός τους άθεος βίος που προκαλούν αυτή την αθεΐα. Απέδωσαν στο Θεό τις χειρότερες ιδιότητες: αυτοϊκανοποίηση, ανόητη εμμονή, θηριωδία και αγάπη για την πιο χαμηλή υποταγή».
Συμπερασματικά:
 Ο διάλογος μεταξύ άθεων και χριστιανών είναι εφικτός, εφόσον υπάρχει ο αλληλοσεβασμός και η ανεκτικότητα. Ενδεχομένως μπορεί να έχουν πιο πολλά κοινά σημεία και να αναζητούν την αλήθεια του Θεού ή του κόσμου στη δική τους περιρρέουσα ατμόσφαιρα κι άσχετα βέβαια πως ο καθένας την αντιλαμβάνεται και την αποκωδικοποιεί. Στο σημείο αυτό ας μη ξεχνάμε ότι το προσωπικό θρησκευτικό  βίωμα και η εμπειρία από τις θρησκευτικές κοινότητες διαδραματίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην αναζήτηση του Θεού. Για παράδειγμα μια ενοχική θρησκευτική κοινότητα παρουσιάζει τη λύτρωση ως "πνιγμό". Τότε προτιμότερη είναι η ζωή χωρίς θεό παρά η σχέση με έναν τύραννο ή έναν δουλέμπορο ανώτερο ον.
Δεν θα πρέπει ακόμα να ξεχνάμε το γεγονός ότι η αμφιβολία αποτελούσε ανέκαθεν στοιχείο της πίστης.

            Ειδικά οι χριστιανοί οφείλουν να μη λησμονούν ότι ο διάλογος της ζωής με ανθρώπους άλλων θρησκευτικών κοινοτήτων ή άθεων αποτελεί στοιχείο της ταυτότητας της ίδιας της εκκλησιαστικής ζωής. Αντίθετα ο φανατισμός αμαυρώνει τις ενέργειες του Αγίου Πνεύματος και δυναμιτίζει τις σχέσεις μεταξύ διαφορετικών ανθρώπων.

       Κι οι άθεοι όμως απαιτείται να μη διακηρύσσουν τις απόψεις τους με μένος θρησκευτικό, δημιουργώντας μια ακόμη θρησκεία. Έτσι αντιλαμβάνονται τον κόσμο με θρησκειοποιημένα αντανακλαστικά και ειδωλοποιούν το ίδιο το εγώ τους. Επομένως καταλήγουν να υμνούν με διαφορετικό τρόπο αυτό που πραγματικά αντιμάχονται.

- διερευνούν αίτια και συνέπειες των στερεοτύπων και των προκαταλήψεων στον χώρο της θρησκείας,

Στερεότυπο είναι ο συμβατικός και απλουστευτικός χαρακτηρισμός που αποδίδεται στα μέλη μιας ομάδας ανθρώπων και βασίζεται σε γενικεύσεις. Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που επηρεάζουν τις αντιλήψεις που σχηματίζουμε για τους άλλους είναι τα στερεότυπα. Πρόκειται για τις τυποποιημένες και απλουστευμένες θετικές ή αρνητικές σκέψεις που συχνά σχηματίζουμε για τους άλλους. Έτσι λοιπόν, όταν χρησιμοποιούμε ένα στερεότυπο, θεωρούμε ότι ο άνθρωπος που έχουμε απέναντί μας κατέχει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, επειδή θεωρούμε ότι ανήκει σε μία συγκεκριμένη ομάδα. Επομένως, οδηγούμαστε σε γενικεύσεις και βγάζουμε τα συμπεράσματά μας για έναν άνθρωπο που βλέπουμε με βάση πολυάριθμους παράγοντες όπως π.χ. το χρώμα του δέρματος, τον τρόπο ένδυσης, το θρήσκευμα, τα γκρίζα μαλλιά κ.ά. Αν επικοινωνήσουμε με αυτό το άτομο στηριζόμενοι στο στερεότυπο που έχουμε σχηματίσει, θα είμαστε προκατειλημμένοι απέναντί του και θα δημιουργήσουμε εμπόδια στην επικοινωνία.

Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε πόσο επηρεάζεται η συμπεριφορά μας, όταν λειτουργούμε βάσει στερεοτύπων ή προκαταλήψεων, καθώς έχει ως συνέπεια την υπονόμευση της ικανότητάς μας να αναπτύξουμε και να συντηρήσουμε μία σχέση. Αν μπορέσουμε να αντιληφθούμε ποιες είναι οι νοοτροπίες μας και οι τύποι της συμπεριφοράς μας, θα μπορέσουμε αυτόματα να καταλάβουμε ότι και οι άλλοι άνθρωποι -ανεξαρτήτως των χαρακτηριστικών τους ή της φυλής στην οποία ανήκουν- μπορεί να νιώθουν ή να σκέφτονται με τον ίδιο τρόπο, και τελικά να βελτιώσουμε τις πιθανότητες για αποτελεσματική και σωστή επικοινωνία. Κατά αυτόν τον τρόπο αποφεύγουμε να πούμε ή να κάνουμε πράγματα που προσβάλλουν τον άλλο και διαιωνίζουν απαρχαιωμένα ρατσιστικά και σεξιστικά στερεότυπα.

Τα στερεότυπα συχνά συνδέονται με αυτό που ονομάζουμε προκαταλήψεις. Προκατάληψη ονομάζεται η άποψη που διαμορφώνει κανείς για πρόσωπα, ιδέες ή καταστάσεις χωρίς προηγουμένως να έχει πλήρη ενημέρωση και γνώση, χωρίς να έχει χρησιμοποιήσει τη λογική και την κριτική σκέψη. Η προκατάληψη διαμορφώνει στερεότυπα που καταλήγουν να δικαιολογούν συμφέροντα και αδικίες. Τέτοια φαινόμενα παρουσιάστηκαν στο παρελθόν, όταν παγιώθηκαν συγκεκριμένες φυλετικές προκαταλήψεις που οδήγησαν σε διωγμούς και διακρίσεις. Αυτό συνέβη κυρίως εναντίον των εγχρώμων στην Αμερική και εναντίον των Ιουδαίων στην Ευρώπη. Μέχρι σήμερα πολλοί λαοί διαμορφώνουν στερεότυπα για άλλους λαούς (π.χ. ότι ο τάδε λαός είναι εκ φύσεως βάρβαρος ή πολιτισμένος κτλ.), για διαφορετικές φυλές (π.χ. ότι η μαύρη φυλή είναι εκ φύσεως κατώτερη διανοητικά), διαφορετικές θρησκείες, κοινωνικές ομάδες ή φύλα. Στην τελευταία περίπτωση ανήκει και η από παλαιά εδραιωμένη κοινωνική διάκριση εις βάρος της γυναίκας από τη μεριά του άνδρα. Τα αποτελέσματα είναι γνωστά. Ρατσιστικοί νόμοι και οικονομική εκμετάλλευση ακολουθούν την προκατάληψη απέναντι στους θεωρούμενους «κατώτερους» ή «απολίτιστους». Επίσης, η προκατάληψη συμβάλλει στην περιθωριοποίηση και την πολιτιστική υπανάπτυξη κοινωνικών ή εθνικών μειονοτήτων επειδή σε κάθε χώρα λίγοι ενδιαφέρονται για να κατοχυρωθούν ίσες εκπαιδευτικές ή επαγγελματικές ευκαιρίες στους κάθε φορά «διαφορετικούς από μας».

Ποια είναι η θέση των θρησκειών και ειδικά της Χριστιανικής Εκκλησίας απέναντι σε αυτό το φαινόμενο;

Ο Χριστιανισμός από την εμφάνισή του έθεσε νέα κριτήρια για την αξιολόγηση όλων των ανθρώπων: Οι άνθρωποι ως παιδιά του ίδιου Πατέρα βασανίζονται από τον κοινό εχθρό, τη φθορά και το θάνατο, και σώζονται με την Ενανθρώπηση του Ιησού Χριστού. Ο Χριστός ενώνει τους ανθρώπους στο Σώμα Του και οι διακρίσεις ανάμεσά τους παύουν. «Σ' αυτήν τη νέα κατάσταση δεν υπάρχουν πια εθνικοί και Ιουδαίοι.... βάρβαροι, Σκύθες, δούλοι, ελεύθεροι. τον Χριστού είναι όλα και ο Χριστός είναι σε όλα» διακηρύττει ο απόστολος Παύλος (Κολ. 3, 11). Έτσι, μέσα στην Εκκλησία αρχίζει ο αγώνας για μια νέα κοινωνία. Βέβαια, ο Χριστιανισμός δεν επεδίωξε θεαματική ή βίαιη αλλαγή στο σύνολο της κοινωνίας (π.χ. γενική κατάργηση της δουλείας ή νομοθετική αλλαγή της θέσης της γυναίκας). Διαμόρφωσε όμως, σταδιακά τις συνειδήσεις με το να δίνει το παράδειγμα για την υπέρβαση των προκαταλήψεων μέσα στο δικό του χώρο. Στο ευχαριστιακό τραπέζι, στις πρώτες χριστιανικές κοινότητες, στα κοινόβια μοναστήρια αργότερα, πλούσιοι και φτωχοί, δούλοι και ελεύθεροι αντιμετωπίζονταν όμοια και ισότιμα, ενώ και οι γυναίκες ανέλαβαν ενεργότερο ρόλο στη θρησκευτική και κοινωνική ζωή.

Με τα παραπάνω δεν πρέπει να εννοήσει κανείς ότι στο Χριστιανισμό όλα είναι τέλεια. Δυστυχώς στερεότυπα και πολλές προκαταλήψεις απαντούν ουκ ολίγες φορές και σε υπερβολικό βαθμό στον θρησκευτικό αλλά και στον καθ' ημάς ορθόδοξο χώρο. Γνωρίζετε κάποια στερεότυπα και προκαταλήψεις που συναντούμε στις εκκλησίες;

Ποια είναι όμως η άποψη των εκκλησιαστικών πατέρων και συγγραφέων απέναντι σε αυτό το ζήτημα;

Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος γράφει χαρακτηριστικά για τη θέση της γυναίκας κατά τον 4ο αιώνα:

«Ου δέχομαι ταύτην την νομοθεσίαν, ουκ επαινώ την συνήθειαν. Άνδρες ήσαν οι νομοθετούντες, διά τούτο κατά γυναικών η νομοθεσία» 

Με αφορμή το παραπάνω απόσπασμα, ποια θεωρείτε ότι είναι τα αίτια και οι συνέπειες στις θρησκευτικές προκαταλήψεις και στερεότυπα;

Ποιο στερεότυπο καταρρίπτεται στο ακόλουθο κείμενο;
 Το πρόβλημα είναι μια θρησκεία ή η φύση της θρησκείας ή κάτι άλλο;

 «Πιστεύω ότι κάθε θρησκεία έχει πάντα και κάποιους φονταμενταλιστές. Δεν μου αρέσει να μιλάω για ισλαμιστική βία επειδή κάθε ημέρα, όταν διαβάζω τις εφημερίδες, βλέπω βία... Αυτός ο άνδρας σκότωσε τη γυναίκα του και ο άλλος σκότωσε την πεθερά του. Κι όλοι αυτοί οι άνθρωποι είναι βαφτισμένοι ρωμαιοκαθολικοί. Αν μιλήσω για την ισλαμική βία θα πρέπει να μιλήσω και για τη βία των καθολικών. Δεν χρησιμοποιούν όλοι οι μουσουλμάνοι βία, όπως ούτε και όλοι οι καθολικοί». (Πάπας Φραγκίσκος σε δήλωση για τρομοκρατική επίθεση – δολοφονία Γάλλου ιερέα στη Νορμανδία τον Ιούλιο 2016.)

Στην καθομιλούμενη γλώσσα ο μύθος είναι φαντασία, κάτι που δε θεωρείται αληθινό. Οι μελετητές της μυθολογίας, ωστόσο, δίνουν μια διαφορετική εξήγηση. Ο μύθος είναι ένα ιδιαίτερο είδος ιστορίας, που προσπαθεί να ερμηνεύσει κάποιες όψεις του κόσμου που μας περιβάλλει. Ο μύθος σύμφωνα με την ανθρωπολογική ερμηνεία του όρου είναι ιερή ή θρησκευτική αφήγηση της οποίας το περιεχόμενο σχετίζεται με την προέλευση ή τη δημιουργία φυσικών, υπερφυσικών ή πολιτιστικών φαινομένων. Η ανθρωπολογική έννοια για τον μύθο διαφέρει από εκείνην που υπονοεί στο περιεχόμενο του μύθου κάποιο ψεύδος.

[…] Από τα παραπάνω προκύπτει σαφώς ότι η πρόσληψη μυθολογικών στοιχείων, που εξυπηρετούν τη διατύπωση των βιβλικών αληθιεών, δεν σημαίνει και πρόσληψη της μυθολογικής σκέψης. Η ουσία του μύθου βρίσκεται στη θεώρηση των θεών ως μέρους του κόσμου τούτου. Ο τονισμός όμως της υπερβατικότητας του Θεού στη Βίβλο αποκλείει οποιοδήποτε συσχετισμό της με τα μυθολογικά κείμενα. Είναι αυτονόητο ότι συχνά η βιβλική γλώσσα είναι έντονα επηρεασμένη από τους μύθους της περιοχής, εφόσον οι βιβλικοί συγγραφείς αντλούν υλικό από τις αφηγήσεις του πνευματικού τους περιβάλλοντος, ιδιαίτερα όταν οι αφηγήσεις αυτές αναφέρονται σε θέματα όπως η δημιουργία, η προέλευση του κακού, η σχέση του ανθρώπου με το Θεό κ.λπ., που απασχολούν και τους ίδιους. Παρ’ όλα αυτά, κατά πραγματικά αξιοθαύμαστο τρόπο, ο μύθος χρησιμοποιείται πάντοτε ως γλωσσική επένδυση, προκειμένου να διακηρυχθεί αφηγηματικά η αλήθεια για τον ένα και μοναδικό Θεό, ο οποίος δημιούργησε τον κόσμο τέλειο, έπλασε τον άνθρωπο κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσή του, επεμβαίνει σωτηριολογικά στην ιστορία κ.λπ. Μέσα από τις αφηγήσεις των ένδεκα πρώτων κεφαλαίων της Γενέσεως προβάλλει με τον πιο παραστατικό τρόπο η πτωτική πορεία του ανθρώπου που χαρακτηρίζεται από μια αλυσιδωτή διάσπαση των σχέσεων, ως συνέπεια της διάσπασης των σχέσεων με τον Θεό. …

Η διήγηση της δημιουργίας στο βιβλίο της Γενέσεως είναι συμβολική. 

Με αλληγορικό τρόπο διηγείται βαθιές υπαρξιακές αλήθειες για τον άνθρωπο και τη σχέση του με τον Θεό. Χρησιμοποιεί βέβαια την «επιστήμη» της εποχής εκείνης, αλλά και μία μυθική γλώσσα με σκοπό να νοηματοδοτήσει τον κόσμο. Σε καμία όμως περίπτωση το κείμενο δεν χρησιμοποιείται για να αντικαταστήσει την επιστημονική έρευνα.

      Σκοπός του δεν είναι να απορρίψει την έρευνα των θετικών επιστημών, αλλά πολύ περισσότερο με  ποιητικό (φιλοσοφικο-ερμηνευτικό) τρόπο να μεταφέρει μία ερμηνεία για τη δημιουργία και να εξηγήσει για ποιο λόγο ο Θεός επενέβη στην ανθρώπινη ιστορία.

    Σκοπός της Γενέσεως είναι η αποκάλυψη του Ενός και Μοναδικού Θεού, ο οποίος είναι άκτιστος και δημιούργησε εκ του μή όντος τον κόσμο, δηλαδή από ύλη διαφορετική από τη δική του. Ο Θεός δημιουργεί τον κόσμο από αγάπη.

    Με βάση την ερμηνεία των Χριστιανών Πατέρων σκοπός του ανθρώπου είναι να ανακαλύψει τα μυστικά της δημιουργίας του κόσμου χρησιμοποιώντας την επιστήμη και την τεχνολογία κάθε εποχής.

 Στον χριστιανικό κόσμο και τη θεολογία που παράγεται η επιστήμη και η πίστη δε συγκρούονται αλλά οι γνώσεις του κάθε επιστητού συμπληρώνουν το άλλο.

Ειδικότερα, αν και υφίστανται με σαφήνεια τα χωριστά πεδία ερμηνείας της δημιουργίας από τις θετικές επιστήμες και τη θεολογία-φιλοσοφία, ωστόσο τα δύο επιστητά δύναται να συμπορευτούν, να συνεργαστούν και να διαλεχτούν.

     Απώτερος στόχος είναι η πρόοδος της ανθρώπινης κοινωνίας και η επίτευξη μιας καθολικής ερμηνείας για τον τρόπο και το σκοπό του σύμπαντος και του λογικού όντος που λέγεται άνθρωπος και κατοικεί τον πλανήτη γη.

   Κί όπως γράφει ο Μέγας Βασίλειος: "Δε μειώνεται ο θαυμασμός μας για τα έργα του Θεού, αν βρεθεί ο τρόπος με τον οποίο έγινε κάποιο απ΄τα θαυμαστά αυτά έργα" (Λόγος εις την Εξαήμερον, PG 29, 25).

“Η θεωρία της εξελίξεως αναφέρεται όχι στο ποιος αλλά στο πώς δημιουργήθηκε ο κόσμος. Και μόνο η σύγχυση των δύο αυτών ερωτημάτων, όπως συμβαίνει σε μια φονταμενταλιστική προσέγγιση της γραφής, μπορεί να αποτελέσει απειλή για την χριστιανική πίστη. Μια προσεκτική μελέτη των ομιλιών του Μ. Βασιλείου στην «Εξαήμερο» πείθει περί της εξελικτικής δημιουργίας των ειδών. Θεολογία και βιολογία δεν έχουν λόγο να αντιδικούν στο ζήτημα αυτό”.

Σεβ. Μητροπολίτης Περγάμου κ. Ιωάννης Ζηζιούλας,«Ο άνθρωπος και το περιβάλλον: Ορθόδοξη θεολογική προσέγγιση», Από τα πρακτικά του διεθνούς επιστημονικού συνεδρίου «Επιστήμες Τεχνολογίες αιχμής και Ορθοδοξία», 4-8 Οκτωβρίου 2002.