Arie-Willem:
Ik wilde deze opdracht gestructureerd opdelen en binnen 2 les uren behalen door middel van een goede samenwerking.

Freya:
‘Mijn persoonlijke leerdoel is om aan het einde van deze opdracht te weten wat de 16 meest voorkomende symptomen zijn in de palliatieve fase’.

Els:

In de spirituele zorg is erg belangrijk om te leren luisteren naar de betekenislaag van zin en inspiratie die verborgen kan liggen onder meer oppervlakkige aanduidingen. 'Hoe is het voor u om ‘s nachts aan uw man te denken? Kan b/v een vraagstelling zijn naar de palliatieve patiënt toe om gevoelsmatig in te gaan op hoe iemand zich voelt tijdens deze fase. Als er goed geluisterd wordt kan je hier wat mee en kan je misschien meer betekenen voor deze patiënt in deze moeilijke eind fase. Om ervoor te zorgen dat deze fase zo goed mogelijk voor iemand afgesloten kan worden.

Het verrassende van haar antwoord is dat het laat zien dat betekenis van een uitspraak nooit te snel ingevuld moet worden. Het gaat er steeds weer om te ontdekken wat deze uitspraak voor deze unieke patiënt betekent. Door open vragen te stellen en te benoemen wat je hoort, kan voor patiënten de ruimte ontstaan om te vertellen waar zij zin en kracht aan ontlenen. Al vertellend worden ze zich hier ook zelf van bewust. Ruimte bieden voor verhalen die voor iemand van betekenis zijn, is daarmee een belangrijke vorm van spirituele zorg. Maar ook stilstaan bij pijn die niet op te lossen is maar wel om aandacht vraagt, is een belangrijke vorm van spirituele zorg die iedere zorgverlener kan geven. 

-Verpleegkundige krijgt de opdracht van de diëtiste om een terminale man die de afgelopen tijd fors is afgevallen te wegen. Met als doel om extra bijvoeding te geven.

-Wel of niet starten met sondevoeding bij een terminale zorgvrager die geen gewone voeding meer kan verdragen. 

 

Palliatieve sedatie of terminale sedatie is het toedienen van onder andere slaapmedicatie zoals met name midazolam tijdens de stervensfase van een patiënt als het overlijden binnen een tot twee weken wordt verwacht. Hierbij wordt de onderliggende ziekte niet meer behandeld en overlijdt een patiënt uiteindelijk aan zijn ziekte; een natuurlijke doodsoorzaak. Er is een belangrijk onderscheid met euthanasie, waarin actief het leven wordt beëindigd door middel van het toedienen van medicamenten zoals een slaapmiddel gecombineerd met een spierverslapper. Hierbij overlijdt een patiënt ten gevolge van het toedienen van medicatie; een niet-natuurlijke doodsoorzaak.

Palliatieve sedatie is met nadruk geen passieve euthanasie. Deze laatste terminologie bestaat ook niet, daar het medisch handelen bij euthanasie altijd een actief karakter (dat wil zeggen het toedienen van medicatie met overlijden ten gevolg) kent.

Een Nederlands rapport van het Integraal Kankercentrum uit 2013 meldt echter dat de grens tussen palliatieve sedatie en euthanasie soms dun is, omdat men niet weet hoeveel slaapmiddelen men moet toedienen. In één op de tien gevallen loopt het daarom weleens mis en wordt de patiënt meerdere malen wakker en lijdt deze toch nog pijn. In sommige gevallen worden noch de patiënt, noch de familie ingelicht.

 

Het meest gebruikte medicament is midazolam intraveneus of, indien de patiënt thuis is, subcutaan (onder de huid); met behulp van een pompje. Deze toepassing is een vorm van niet-geregistreerd gebruik. In uitzonderlijke gevallen kan levomepromazine, fenobarbital[3] en propofol worden gebruikt. Deze medicijnen dienen onder supervisie van een anesthesioloog toegediend te worden. Naast midazolam wordt indien de patiënt pijnbestrijding nodig had tevens morfine (per infuus) toegediend. De benodigde morfinedosis wordt daarbij berekend door de bestaande pijnstillers zoals fentanylpleister of oxycodontabletten om te rekenen naar een equivalente morfinedosering.

Het toedienen en ophogen van morfine als eerste keus in het sederen van een patiënt bij palliatieve sedatie wordt gezien als een kunstfout. Dit veroorzaakt klachten als obstipatie en verwardheid. Wel kan het gebruikt worden als medicijn tegen benauwdheid.

Als morfine nodig is voor pijnbestrijding moet verpleging bedacht zijn op een eventueel delier en kan indien nodig haloperidol gegeven worden.

 

Bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Palliatieve_sedatie

 

·         Oppervlakkig: de patiënt is suf, maar weet nog wel wat er om zich heen gebeurt; 

·         Diep: dit lijkt op slapen; 

·         Tijdelijk: de patiënt is een gedeelte van de dag suf of slaapt; 

·         Continu: de patiënt blijft in diepe slaap. 

 

De arts beslist wanneer er gestart wordt met palliatieve sedatie. De arts zal in gesprek gaan met de patiënt hierover, alvorens gestart wordt met palliatieve sedatie. Als dit niet mogelijk is dan zal de arts met de naasten in gesprek gaan. 

 

Wanneer spreek je als patiënt over palliatieve sedatie? 

Het is belangrijk dat de patiënt eerst goed met de dierbaren spreekt over palliatieve sedatie. De volgende stap is om met de arts te spreken over wat de wensen en verwachtingen zijn in de laatste levensfase. 

Patiënten moeten niet wachten tot het laatste moment om dit te bespreken. Het is verstandig om de tijd en rust hiervoor te nemen. Daarna kan de patiënt er nog over nadenken en weer op terug komen. Ook de omgeving heeft vaak nog vragen en heeft tijd nodig om de informatie te verwerken.

Belangrijk is dat de patiënt goed uitlegt hoe hij zich lichamelijk en geestelijk voelt.  De huisarts, specialist ouderengeneeskunde of specialist zal de patiënt informeren en uitleggen wat haalbaar en mogelijk is. 

Meestal lukt het om met medicijnen de klachten aan het einde van het leven voldoende te verminderen. Iemand kan dan rustig en zonder ernstige klachten overlijden. Als er toch ernstige klachten zijn, kan palliatieve sedatie of euthanasie een oplossing bieden.      

 

Bron: https://www.thuisarts.nl/levenseinde/ik-wil-meer-weten-over-palliatieve-sedatie

 

 

 

 

Bij euthanasie wordt het leven van een patiënt op een waardige manier beëindigd door het toedienen van medicijnen. Euthanasie is altijd uit vrije wil, een patiënt vraagt en de arts voert de euthanasie uit. Volgens de Nederlandse wet mag dat bij uitzichtloos en ondraaglijk lijden.

 

Euthanasiewet: 

Sinds 2002 is euthanasie en hulp bij zelfdoding in Nederland onder voorwaarden (de zorgvuldigheidseisen) toegestaan. Dit is vastgelegd in de Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding (2002), vaak kort genoemd: Euthanasiewet. Voor de volledige wettekst kunnen patiënten kijken op wetten.nl. Voor het ontwikkelen van de wet en de zorgvuldigheidseisen zijn enkele rechtszaken in het verleden van belang geweest. (Historie en rechtspraak)

De euthanasiewet is in overeenkomst met internationale verdragen en de daarin neergelegde meest fundamentele mensenrechten, zoals het artikel 6 van het VN verdrag inzake Burger en Politieke Rechten (BUPO) en artikel 2 van het Europees Verdrag inzake de Rechten van de Mens (EVRM).

Euthanasie is dus strafbaar tenzij de arts die euthanasie uitvoert zich houdt aan de zorgvuldigheidseisen die in de wet zijn opgenomen. Ook moet de arts de euthanasie melden.

 

Bron: 

 

Meer lezen of kijken? 

https://www.npo.nl/2doc/15-02-2016/VPWON_1248719 

https://www.omroepgelderland.nl/nieuws/2139618/Lisanne-25-koos-voor-euthanasie-We-schrokken-maar-waren-niet-boos 

 

Een overzicht over de aanvragen van euthanasie is hieronder te vinden: 

http://www.levenseindekliniek.nl/blog/2018/01/11/stijging-aantal-euthanasieaanvragen-zet-door/

 

 

 

 

Binnen het christendom zijn 2 hoofdstromingen:

Bij de rooms katholieken geloven in opstanding van het lichaam. De priester dient in de palliatieve fase het sacrament der zieken toe. Dit heet de bediend worden. Dit sacrament kent 4 rituelen.Vaak wordt de overleden met gevouwen handen ( met evt. een rozenkrans) opgebaard. Naast de overleden kan dan een tafeltje gezet worden met bijv. 2 kaarsen, of persoonlijke spullen.

Bij de protestanten geloven ze in wederopstanding van het lichaam. Een dominee ondersteund de naaste familie met bijvoorbeeld bidden, een stuk uit de bijbel lezen of te zingen met de familie. Zij kiezen vaak voor soberheid en eenvoud. De overleder wordt opgebaard met gevouwen handen en evt. een hugenoten kruis. 

Binnen de islam zijn verschillende aandachtspunten omtrent de palliatieve fase.

-          Het is niet vanzelfsprekend dat vreemde mannen en vreemde vrouwen in de zelfde ruimte zijn. Dit kan problemen opleveren, omdat er vaak gemengd zorgpersoneel is.

-          Er wordt 5 keer per dag gebid. Bij de moskee kan er een gebedsformulier opgevraagd worden, zodat je weet wanneer de zorgvrager niet gestort wil worden. Vaak willen de zorgvragers ook een waskom om zich ritueel te wassen voor het gebed.

-          Men praat niet graag over de dood, men wil zich niet met allah’s zaken bemoeien. Praat daarom niet met de zorgvrager zelf over de dood, maar met hun zelf.

-          Indien de familie hier niet voor zorgt en het wel de wens is van de stervende, is het zaak in de stervensfase een imam te waarschuwen.

-          Een stervende wordt in de allerlaatste fase op de rechterzijde gelegd met het gezicht richting Mekka of op de rug met de voeten richting Mekka. Indien dit te veel inspanning kost of pijn doet, legt men het hoofd iets hoger, zodat de stervende naar Mekka kan kijken.

-          De stervende dient zo veel mogelijk met rust te worden gelaten.

-          Iedere gestorvene moet rein voor Allah verschijnen, daarom is de rituele wassing verplicht.

-          Het rouwen bij een sterfgeval gebeurt vaak luidruchtiger en emotioneler dan men in Nederland gewend is.

-          Gescheiden rouwen door mannen en vrouwen vergt extra ruimte in ziekenhuizen en/of rouwcentra.

-          Bij een sterfgeval dient de zorgverlener de gestorvene zo min mogelijk aan te raken, dient ze primaire zorg te verlenen, een eventueel infuus en katheter te verwijderen, de handen naast het lichaam te leggen en het lichaam met een laken te bedekken (dus niet aankleden). Wanneer er geen familie aanwezig is, dient de moskee in de buurt gewaarschuwd te worden.

-          Euthanasie is niet bespreekbaar, God beslist over de dood

-          Het geven van pijnstillers is toegestaan.

-          Autopsie is problematisch, omdat het lichaam vanwege de herrijzenis zo veel mogelijk intact dient te blijven en omdat het dan langer duurt voor de begrafenis kan plaatsvinden. Na overleg en indien organen en weefsels worden teruggeplaatst, is autopsie soms wel mogelijk.

Het hindoeïsme kent ook veel aandachtspunten binnen de stervensfase:

-          Men gelooft dat het reciteren van mantra’s en het doen van offerandes ziekte kan bestrijden

-          Men wil de overgang van leven naar dood graag zo bewust mogelijk meemaken en zal om die reden vaak medicijnen weigeren die het bewustzijn verlagen.

-          Van belang is dat men pijnloos sterft en het lichaam zo ongeschonden mogelijk blijft.

-          De pandit moet gewaarschuwd worden tijdens de stervensfase, deze doet met de familie een afscheidsritueel. Gebruikelijk is dan om een kaars naast het bed te branden.

-          Tijdens de laatste fase legt men de stervende met het gezicht naar het oosten, zet men een lamp bij het hoofd en waakt men bij hem onder lofgezang, bidden en voorlezen uit de heilige boeken

-          Een plotselinge dood wordt als negatief ervaren.

-          Als de dood daadwerkelijk is ingetreden, moet er rekening mee worden gehouden dat de nabestaanden openlijk intens verdriet tonen

-          Orgaandonatie wordt over het algemeen afgewezen.

-          De meeste hindoes worden gecremeerd, bij voorkeur zonder kist, omdat dit de snelste en zuiverste manier is om de terugkeer van het lichaam naar de bron te laten plaatsvinden.

-          Bij het afscheidsritueel voorafgaand aan het afleggen raken de familieleden de overledene aan en dit gaat vaak gepaard met hevige emoties.

-          Vang de familieleden op en geef hun ruimte en tijd om afscheid te nemen. Bied hun voldoende papieren zakdoeken aan om de tranen op te vangen. De kleur rood mag niet aanwezig zijn, want dat is de kleur van de levenden en toont geen respect voor de overledene. Zorg in overleg met de familie en leidinggevende voor de mogelijkheid van afleggen door de dinari. Bewaar de kleding waarin de zorgvrager overleden is, want deze gaat mee in de kist.
Bron: Zorgpad
 

Palliatieve zorg bij Joden 

 

In de palliatieve zorg worden mensen niet alleen gelaten. De stervende moet wel rust krijgen om zijn eigen stervenproces zo goed mogelijk door te maken. Je mag het stervensproces noch vertragen en versnellen. De familie schakelt een rabbijn is, zodat deze de zorgvrager kan bij staan. De zorgvrager geeft zijn ziel over aan de malach mahawet ofwel de doodsengel. 

 

Mannen dragen een keppel op hun kruin: God boven verstand. De baard is het teken van in de rouw zijn. Zwarte kleding duidt reinheid aan. Vrouwen dragen een hoofddoek of pruik om het eigen haar te bedekken. De voeding dient te voldoen aan een aantal voorwaarden die staan beschreven in de kasjroet of de spijswetten. Zij berusten op een onderscheid tussen rein en onrein of koosjer en niet-koosjer. Het eten van vlees is in het Jodendom beperkt toegestaan. Dieren waarvan het veroorloofd is het vlees te eten moeten ritueel worden geslacht door een sjocheet, een joodse rituele slachter.  

 

Men is niet van mening dat ziekte aan de mens opgelegd wordt door Hogerhand, noch dat een mens zich niet zou mogen verzetten tegen ziekte. Integendeel, alles moet worden gedaan om het leven in stand te houden en om, als men ziek is, genezing te bewerkstelligen. Het bezoeken van zieken is een religieuze plicht. 

 

Bron: 

file:///C:/Users/elsva/AppData/Local/Packages/Microsoft.MicrosoftEdge_8wekyb3d8bbwe/TempState/Downloads/jodendom.pdf[1]%20(1).pdf

 

In het boeddhisme is het belangrijk dat een boeddhist goed is gestorven, want een goede voorbereiding op de dood is van belang voor het bestaan na de dood. Het is van belang om in de stervensfase bij een man een boeddhistische monnik (bij een vrouw vaak een non) of een andere geestelijke begeleider uit te nodigen om de stervende in de laatste fase bij te staan. 

 

De laatste fase 

Tijdens de laatste fase worden heilige teksten (soetra’s of teksten uit het Tibetaanse dodenboek) gelezen, gebeden uitgesproken, meditaties gedaan en gesprekken gevoerd over onder andere het opgebouwde goede karma. Vaak wordt er bij de stervende een Boeddhabeeld of een foto van een leraar neergezet. 

Binnen sommige richtingen legt men de stervende in de allerlaatste fase op de rechterzij, omdat ook Boeddha zo is gestorven. Het is niet gewenst de stervende aan te raken, omdat dit het proces van overgang kan verstoren. 

De stervende zal op gezette tijden willen mediteren. Vaak gaat dit gepaard met het branden van wierook en gezang. Het is belangrijk hierover afspraken te maken, zodat de zorg de meditatie niet verstoort. Veel boeddhisten weigeren tijdens de stervensfase pijnstillers, omdat ze het van belang vinden bij bewustzijn te blijven. 

Na het sterven 

Verdriet, angst en andere emoties rondom de dood worden liever achterwege gelaten, omdat dit blijken zijn van verkeerde gehechtheid. Indien de dood is ingetreden, gaat men ervan uit dat het enige tijd (Een paar uur tot soms wel enkele dagen) duurt voordat het bewustzijn het lichaam geheel heeft verlaten. Al die tijd dient het lichaam met rust te worden laten. 

Het lichaam wordt vaak volgens bepaalde rituelen gewassen en gekleed, soms door de familie, maar in Nederland ook wel door mensen van de uitvaartonderneming. De handen van de overledene worden vaak in meditatiehouding (open en naar boven gedraaid) gevouwen. Het lichaam wordt meestal gekist en opgebaard. 

Belangrijker dan de verzorging van het lichaam is doorgaans de begeleiding van het bewustzijn van de overledene. Door bepaalde teksten en gebeden uit te spreken of door bepaalde offerandes (vaak wierook of etenswaren) neer te zetten, kan men de geest van de overledene bijstaan tijdens diens reis. 

Levensbeëindigend handelen is niet toegestaan, vanwege negatieve effecten op een volgend leven. Het leven kunstmatig in stand houden is niet noodzakelijk. 

Er zijn geen religieuze voorschriften aangaande orgaandonatie. 

 
Begraven of cremeren? 

Men kan zowel begraven als gecremeerd worden. Men raadpleegt vaak een deskundige voor de juiste tijd van de begrafenis of crematie. 

Zijn er geen familieleden, sluit dan meteen na het overlijden de ogen van de overledene. Waarschuw de oudste zoon of de zoon in naam. Neem in overleg met de familie contact op met de begrafenisondernemer en spreek af wat wel en niet gedaan moet worden. Geef eventuele kleding mee. Bezoek ontvangen is niet gebruikelijk. 

Bronvermelding: 

Zorgpad-> Begeleiden in de zorg-> Palliatieve en terminale zorg verlenen-> Theorie-> Hoofdstuk 9 ‘Rituelen tijdens palliatieve en terminale fase bij verschillende religies en culturen’-> 9.4 ‘Boeddhisme’ 

 

Het geven van verpleegkundige zorg in de palliatieve fase vraagt veel van een verpleegkundige. Het is geen standaardzorg. Iedere situatie en zorgvrager is anders. Deze zorg komt soms heel dichtbij en raakt de verpleegkundige als mens. Dit betekent dat je deze zorg alleen maar kunt geven als je in staat bent om je open en echt op te stellen. Een zorgvrager voelt dit vaak scherp aan en heeft dit nodig om zich vertrouwd te voelen om met je in gesprek te gaan over alles wat hem bezighoudt. Het is belangrijk om je emoties en soms de inhoud van de gesprekken te kunnen delen met collega’s. Dit helpt om afstand te kunnen nemen en zaken los te laten. 

 

Wat betreft de zorghandeling is palliatieve zorg niet anders. De wijze waarop je iemand helpt bij de ADL of manier van toedienen van medicatie blijft het zelfde. 

Wat anders is, is de manier waarop de zorg voor de zorgvrager benaderd wordt. Palliatieve zorg is een benadering die de kwaliteit van leven van zorgvrager en naasten verbetert door het voorkomen en verlichten van het lijden. Dit door vroegtijdige signalering en zorgvuldige beoordeling van behandeling van pijn en andere symptomen van lichamelijke, psychosociale en spirituele aard. Palliatieve zorg gaat dus verder dan alleen lichamelijke verzorging. Het richt zich onder andere ook op de gevoelens en gedachten van de zorgvrager en de zorg van zijn of haar naasten voor het behoud of de verbetering van de kwaliteit van leven voor hen.

Het is vaak onduidelijk wanneer er gestart wordt met palliatieve zorg. Dit kan zijn vanaf het moment dat duidelijk wordt dat iemand niet meer kan genezen. De start van palliatieve zorg wordt gemarkeerd, wanneer de zorgvrager binnen een jaar zou overlijden.

Zorgpad

https://www.nursing.nl/thema/laatste-levensfase/#read-more

Welke zorgbehoeften cliënten en naasten specifiek in de palliatieve fase hebben, kun je lezen bij 

http://www.zorgvoorbeter.nl/ouderenzorg/Palliatieve-zorg-Hoe-verleen-je-zorg.html

 

Palliatieve zorg is zorg die gegeven wordt aan cliënten wanneer er geen genezing van een ziekte meer mogelijk is. Dan kun je denken aan kanker, wanneer die uitbehandeld is. Maar ook dementie, COPD of hartfalen zijn ziekten waar mensen niet van kunnen genezen. Met deze ziekten kun je nog wel weken, maanden of zelfs jaren leven. Omdat iemand niet meer kan genezen en nog wel een (lange) tijd met deze ziekte leeft, is het primaire doel van palliatieve zorg om de kwaliteit van leven van de cliënt te behouden en waar mogelijk te verbeteren. In de palliatieve zorg is aandacht voor lichamelijke, sociale, psychische én spirituele dimensies. Daarnaast is het ondersteunen van naasten ook een belangrijk onderdeel van palliatieve zorg. 

 

In de ouderenzorg is vaker sprake van palliatieve zorg dan gedacht wordt. Bij palliatieve zorg denken we ook vaak aan terminale zorg. Beide zorgvormen worden geboden aan diegenen die niet meer kunnen genezen van hun ziekte en daaraan zullen overlijden. Het verschil is dat palliatieve zorg jaren kan duren, terwijl we pas van terminale zorg spreken wanneer het overlijden daadwerkelijk op korte termijn (3 maanden of minder) wordt verwacht. Palliatieve zorg richt zich op een zo goed mogelijke kwaliteit van leven. De tijdsduur per cliënt verschilt. Terminale zorg richt zich op een goede kwaliteit van sterven.

 

Tijdens de palliatieve fase staat eerst de kwaliteit van leven en later ook de kwaliteit van sterven centraal. Dit betekent dat je bij iedere zorgvrager beoordeelt wat voor hem kwaliteit van leven en sterven is. Dit doe je door gericht vragen te stellen, te overleggen met de zorgvrager en goed te observeren. Het doel van de verpleegkundige zorg in de palliatieve en terminale fase is om aan te sluiten bij de wensen en behoeften van de zorgvrager en zijn sociale netwerk. 

Je kan de palliatieve en terminale fase onderverdelen in vier verschillende fasen:

-          Ziektegerichte palliatie; in deze fase staan de symptomen centraal die de zorgvrager door zijn ziekte of aandoening heeft (bijv. het moeilijk kunnen slikken bij slokdarmkanker).

-          Symptoomgerichte palliatie; in deze fase staan de symptomen centraal die specifiek bij de palliatieve en terminale fase horen (bijv. vermoeidheid).

-          Palliatie in de stervensfase; in deze fase staan de symptomen centraal die bij de stervensfase horen (bijv. moeilijker bewegen, omdat kracht en energie zijn afgenomen).

-         Nazorg en rouw; in deze fase staat de zorg voor de overledene en zijn sociale netwerk centraal (bijv. begeleiding van familieleden).

 

 Bronvermelding

Zorgpad-> Begeleiden in de zorg-> Palliatieve en terminale zorg verlenen-> Theorie-> Hoofdstuk 1 ‘Verpleegkundige zorg tijdens de palliatieve en terminale fase’