Біріншіден, қалыптастырушы бағалаудың түрлеріне тоқталсам:

Өзін-өзі бағалау. Бұл кезде студент өз жұмысын критерийлерге сүйеніп бағалайды. Мысалы, ғылыми эссе жазған соң, өзі белгіленген талаптарға сәйкестігін талдайды.

Өзара бағалау. Студенттер шағын топтарда бір-бірінің жұмысын қарап, пікір білдіреді. Бұл әдіс өзара үйренуге жағдай жасайды.

Ауызша және жазбаша кері байланыс. Мұғалім немесе студенттің өзі жұмысқа талдау жасап, артықшылықтары мен жетілдіру жолдарын атап өтеді.

Портфолио бағалау. Студенттің белгілі бір уақыт ішінде жасаған жұмыстарын жинақтап, нәтижесін көруге мүмкіндік береді.

Екіншіден, қалыптастырушы бағалаудың әдістерін атап өтейін:

“Екі жұлдыз, бір тілек”. Жұмыстың екі жақсы тұсын айтып, бір жақсартуға болатын жағын ұсыну.

“Бағдаршам” әдісі. Қызыл – түсінбедім, сары – толық емес, жасыл – толық түсіндім деген белгі арқылы білім деңгейін көрсету.

“Insert” әдісі. Мәтінмен жұмыс кезінде студент өзіне белгілі ақпаратқа «+», түсініксіз жерге «–», жаңа ақпаратқа «√», ал сұрақ туғызған жерге «?» белгісін қояды.

“Case-study” әдісі. Студенттерге нақты жағдай беріледі, олар оны талдап, шешімін ұсынады.

“Дебат” немесе “Пікірталас”. Оқу материалы бойынша студенттер өз көзқарастарын дәлелдейді.

“Рефлексиялық эссе”. Студент сабақ барысында алған әсері мен үйренген білімін қорытындылап жазады.

“Peer review”. Ғылыми жұмыс жобаларын студенттердің өзара сараптауы.

Қорытындылай келе, қалыптастырушы бағалау студенттің білімін тексеріп қана қоймайды, сонымен бірге оның оқу дағдысын жетілдіреді, жауапкершілігін арттырады және өз ойын еркін жеткізуге үйретеді. Сондықтан жоғары оқу орнында қалыптастырушы бағалаудың түрлері мен әдістерін тиімді қолдану – сапалы білім берудің кепілі.

1. Студенттің білім деңгейін уақытылы анықтайды. Сабақ үстінде түсінбеген жерін бірден көруге мүмкіндік береді.

2. Дереу кері байланыс береді. Мұғалім мен студент арасында үздіксіз байланыс орнайды.

3. Өзін-өзі және өзара бағалауға үйретеді. Студент өз жұмысын саралап, жауапкершілікті сезінеді.

4. Оқу мотивациясын арттырады. Баға үшін емес, білім алу үшін жұмыс істеуге жетелейді.

5. Қателіктерді түзетуге жағдай жасайды. Қорытынды баға қойылмай тұрып, әлсіз тұстарын жетілдіруге мүмкіндік береді.

6. Сыни ойлау қабілетін дамытады. Студент тек жауап бермей, оны талдап, дәлелдеп үйренеді.

7. Топтық жұмыс мәдениетін қалыптастырады. Өзара бағалау, пікірталас сияқты әдістер ынтымақтастыққа үйретеді.

8. Жеке оқу траекториясын құруға көмектеседі. Әр студент өз деңгейін біліп, қай бағытта дамуы керегін анықтайды.

«Қалыптастырушы бағалаудың басты артықшылықтары – студенттің білім деңгейін уақытылы анықтау, дереу кері байланыс беру, қателіктерін түзетуге мүмкіндік жасау. Сонымен қатар ол студенттің мотивациясын арттырады, өзін-өзі бағалау мен өзара бағалауға үйретеді. Бұдан бөлек, сыни ойлауын дамытып, топпен жұмыс жасауға, пікір алмасуға дағдыландырады. Яғни қалыптастырушы бағалау – білім сапасын арттырудың ең тиімді тәсілдерінің бірі.»

Біріншіден, ол студенттің оқу жетістігін нақты анықтауға мүмкіндік береді. Яғни сабақ барысында қай тақырыпты жақсы меңгергенін, ал қай тұста қиналғанын бірден байқаймыз.

Екіншіден, қалыптастырушы бағалау оқу үдерісінде жедел кері байланыс алуға мүмкіндік береді. Студент өзінің қателіктерін уақытылы түзетеді, мұғалім болса келесі қадамды дұрыс жоспарлайды.

Үшіншіден, бұл бағалау студентке өзін-өзі дамытуға жол ашады. Ол өзін-өзі бағалап, өз жұмысын талдайды, өз біліміндегі олқылықтарын көреді.

Төртіншіден, студенттерді ынталандырып, белсенді қатысуға мүмкіндік береді. Баға үшін емес, білім алу үшін оқуға бағыттайды.

Бесіншіден, қалыптастырушы бағалау студенттердің сыни ойлау қабілетін дамытады. Әсіресе, пікірталас, “Case-study”, “Peer review” әдістерінде студент талдап, дәлелдеп үйренеді.

Алтыншыдан, ол топпен жұмыс істеуге, пікір алмасуға жағдай жасайды. Өзара бағалау кезінде студент бір-бірінен үйренеді, ынтымақтастық қалыптасады.

Жетіншіден, қалыптастырушы бағалау оқу сапасын арттыруға мүмкіндік береді. Себебі ол тек білімді тексеріп қана қоймай, оны жетілдіруге бағыт береді.

Қорытындылай келе, қалыптастырушы бағалаудың мүмкіндіктері – студенттің жеке қабілетін ашу, білімін толықтыру, қателігін түзету және болашақ маман ретінде дамуына қолдау көрсету.

1. Субъективтілік қаупі.

Өзін-өзі және өзара бағалау кезінде әділдік әрқашан сақтала бермеуі мүмкін.

2. Уақытты көп талап етеді.

Әсіресе топтағы барлық студенттің жұмысын жеке-жеке қарастыруда көп уақыт кетеді.

3. Мұғалімнің кәсіби дайындық деңгейіне тәуелді.

Егер мұғалім әдістерді дұрыс қолданбаса, бағалау шынайы нәтиже бермеуі мүмкін.

4. Студенттердің белсенділігі әртүрлі.

Кейбір студенттер ашық пікір айтуға қысылады, сондықтан олардың деңгейін толық анықтау қиынға соғады.

5. Кері байланыстың сапасы әртүрлі болуы мүмкін.

Барлық студент дұрыс, сындарлы пікір бере алмайды, кейде тек формалды жауаппен шектеледі.

6. Баға қойылмайтындықтан, кейбір студент мотивацияны төмен сезінуі мүмкін.

Әсіресе бағаға үйренген студенттер үшін бұл бастапқыда қиындық туғызады.