2020’nin Ekim ayında Ryzen 5000 serisi işlemcileri çıkaran AMD, Intel’in gerisinde kaldığı tekli çekirdek performansında da önemli bir gelişme kaydetti.

AMD işlemcilerin yükselişine etki eden faktörleri özetlemek gerekirse bunlar:

Bir anakart ne işe yarar? Tüm donanımınızı işlemcinize bağlayan, güç kaynağınızdan elektriği dağıtan ve bilgisayarınıza bağlanabilen depolama aygıtı, bellek modülü ve grafik kartı türlerini (diğer genişletme kartlarının yanı sıra) tanımlayan devre kartıdır.

Aşağıda anakart anatomisine göz atacağız ve sisteminize uygun bir anakart seçerken gereken tüm bilgileri sağlayacağız.

Anakart Anatomisi

Anakart, bilgisayarın birincil devre kartıdır. Anakart estetiği zaman içinde değişse de temel tasarımları yeni genişletme kartlarını, sabit sürücüleri ve bellek modüllerini bağlanmanın yanı sıra eskilerinin değiştirilmesini kolaylaştırır.

Anakartlar, genellikle CPU'nuzun (bilgisayarın mekanik "beyni") diğer kritik bileşenlerle iletişim kurmasını sağlayan en az bir işlemci soketi içerir. Bunlar arasında bellek (RAM), depolama ve genişletme yuvalarına takılı diğer aygıtlar (GPU gibi dahili aygıtlar ve çevre birimleri gibi harici aygıtlar) yer alır.

(Tüm anakartlarda yuva bulunmaz; Intel®  NUC ve çoğu dizüstü bilgisayar gibi daha az alana sahip sistemlerde CPU anakarta lehimlenmiştir.)

Anakart seçerken CPU'nuzun anakart ile uyumlu olduğundan emin olmak için işlemcinizin belgelerine bakın. Yuvalar, pim dizisini değiştirerek nesle, performansa ve diğer faktörlere bağlı olarak farklı ürünleri desteklemek için çeşitlilik gösterir. (Soketin adı pim dizisinden gelir: Örneğin, 9. Nesil CPU'larla uyumlu LGA 1151 soketi 1151 adet pime sahiptir.)

Modern Intel anakartlarında CPU'lar doğrudan RAM'e bağlanır. Bu anakartlar, farklı programlardan talimatlar alır ve GPU'lar ve depolama sürücüleri gibi performans açısından kritik bileşenleri barındırabilen bazı genişletme yuvalarına sahiptir. Bellek denetleyicisi CPU'nun üzerinde çalışır ancak diğer birçok aygıt, birçok genişletme yuvasını, SATA bağlantılarını, USB bağlantı noktalarını ve ses ve ağ işlevlerini kontrol eden çip seti aracılığıyla CPU ile iletişim kurar.

Teknolojinin akıl almaz ve önlenemez gelişimi ile veri depolamak için geçmiş zamanlarda kullanılan sabit disklerin yerini hızla ssd'ler aldı. Ssd günümüzde veri depolamak için kullanılan aygıtlara verilen isimdir. Ssd'ler sabit diskler yerine kullanılabilmeleri, işletim sisteminin daha hızlı çalışmasına sebep olmaları, uygulamaların hızla yüklenmesini sağlamaları ve veri aktarımını hızlı ve kolay bir şekilde yapabilmeleri sebebiyle günümüzde kullanıcılar tarafından oldukça talep görüyor. Ssd'lerde bulunan flash yongalar içinde saklanan verilerin uzun süre depolanabilmesini ve korunması sağlayarak kullanıcılara verilerini güvenli bir şekilde depolama imkanı sunar.

SSD'ler Nasıl Çalışıyor?

SSD'lerin amacı temelde HDD ile aynıdır: Dosyalarınızı uzun vadeli kullanım için saklamak. SSD'nin farkı ise "flaş bellek" denilen bir tür bellek birimi kullanmasıdır. RAM'e benzetebileceğimiz bu depolama birimi, RAM'in aksine elektrik kesildiğinde dahi veriyi tutmayı başarır.

HDD'de ise manyetik diskler ve bir okuma kafası bulunur. Bunu plakları çalmakta kullandığınız pikaplara benzetebiliriz. Kafanın veri okuyup yazması için disk üzerinde doğru konuma gitmesi gerekir. Veriler çoğu zaman dağınık olarak yazıldığından kafa, tek bir dosyayı okumak için birçok kez konum değiştirmek zorunda kalır ve doğal olarak bu işlem zaman alır.

SSD'lerde ise veriyi saklamak için elektriksel hücrelerden faydalanır. Bu hücreler, "sayfa" denilen bölümlere ayrılır ve veriler burada saklanır. Sayfalar bir araya gelerek "blokları" oluşturur. SSD'lere "katı hal" denmesinin sebebi, hareketli parçalarının bulunmamasıdır.

SSD'ler, sadece bir bloktaki boş sayfalara yazabilirler. HDD'de ise veri, herhangi bir yere, herhangi bir zamanda yazılabilir. Yani verinin üzerine yazmak, HDD'de daha kolaydır. SSD'ler belirli sayfalardaki verinin üzerine direkt olarak yazamazlar, sadece boş sayfalara yazabilirler.

O halde SSD'ler veri silme işini nasıl çözüyor? Herhangi bir blokta yeterince sayfa "kullanılmıyor" olarak işaretlendiyse, SSD bloktaki tüm veriyi belleğe alır, tüm bloğu siler ve veriyi bellekten bloğa tekrar yazar - bu esnada kullanılmamış sayfalar boş bırakılır. Bloğun silinmesi verinin tamamen silindiği anlamına gelmeyebilir; verileri güvenle silmek için bu iş için özel geliştirilmiş araçları kullanmak gerekir.

Tüm bunlar SSD'lerin zamanla yavaşlayabileceği anlamına geliyor. Zamanla SSD'ye veri yazıldıkça boş sayfalar biter ve kullanılmamış sayfalar, bloklarda dağınık biçimde kalır. Bu noktada veri yazmak istediğinizde SSD, sayfalara direkt olarak yazamadığı için şunlar gerçekleşir:

Yani yeni bir SSD aldıktan ve tüm boş sayfaları doldurduktan sonra, yeni veri yazarken bu süreç her defasında tekrar gerçekleşir. Çoğu flaş bellek bu şekilde çalışır.

Buna rağmen SSD'ler, geleneksel HDD'lerden çok daha hızlıdır. Bu performans kazanımları nedeniyle HDD yerine SSD satın almanıza kesinlikle değecektir.

SSD ile HDD Arasındaki Farklar

Geleneksel sabit diskler (HDD) verileri dönen diskler üzerinde depolar; SSD'ler ise hareketli parçalara sahip değildir. SSD'leri bir çeşit pahalı USB belleğe benzetebiliriz. Bunun yanında SSD ve HDD aynı işlevi görürler; sisteminizi yükleyip, kişisel dosyalarınızı ve uygulamalarınızı depolarlar.

Bilgisayar kasası, çeşitli bilgisayar kasası parçalarını fiziksel darbelerden ve herhangi dış darbelerden korumaktadır. Koruduğu parçalar oldukça hassas olduğu için bu noktada kasaya oldukça önem verilmelidir. Ayrıca kasa içerisinde hava akışının düzgün olması oldukça önemlidir bu sebepten akışın düzgün sağlanabilmesi için hava delikleri bulunur. Yapı olarak plastik veya metal şekilde yer alır. Günümüzde daha çok dik tip kasalar kullanılmaktadır. Eğer yerden tasarruf etmek istiyorsanız mini bilgisayar kasası tercih edebilirsiniz.

Bilgisayar kasası ölçüleri ise tercihinize ve isteğinize göre değişebilir. Kasanın ön yüzü üzerinde en önemli tuşlardan biri olan power yani açma kapama tuşu bulunur. Bilgisayarınız kapalı modunu sonlandırmanızı veya uyku modundan çıkarmanızı sağlar. Bilgisayar kasası kablolarının bilgisayar ile bağlantı kurabilmesi için bulunan belli yuvalar vardır. Bu yuvalar kasanın ön veya arka yüzünde bulunailir. Ses giriş ve çıkışını sağlayan yuvalar için, genelde bilgisayarların arka yüzünde bulunsa da ön yüzünde bulunabilen modelleri olduğunu da göz önünde bulundurarak USB girişlerinin olduğunu söyleyebiliriz. USB girişleri bilgisayar kasasına flash bellek, fare, kulaklık vb. gibi aygıtların bağlanmasını sağlar. Optik sürücü ise ön yüzde bulunarak CD-DVD çalıştırmayı, film izlemeyi veya müzik dinlemeyi sağlar.

Kasanın arka yüzünde ise elektrik girişi, klavye girişi, fare girişi, USB girişi, ağ kablosu girişi (internete ya da bilgisayarlara kablo ile bağlanmayı sağlar), ses girişleri, HDMI (bilgisayar ekranını TV’ye yansıtmayı sağlar), ekran kablosu ve girişi sağlayan yuvalar bulunmaktadır.

Bilgisayar kasası içindekiler ise şunlardır: anakart (bilgisayarın tüm parçalarını üzerinde barındırarak bur parçaların birbiri ile etkileşimini sağlamaktadır), işlemci (bilgisayar içerisindeki işlemleri gerçekleştirir yani bilgisayarın beynidir), hard disk (verilerimizi kalıcı olarak saklayıp depolar), ram bellek (verilerimizi geçici olarak depolamayı sağlar).

Kasa bilgisayar için oldukça önemli bir parçadır. Bu sebeple seçerken birtakım detaylara oldukça dikkat edilmelidir. Tasarım olarak hoşunuza gitmeyen noktaları olabilir ancak asıl bakmanız gereken nokta kesinlikle performansıdır. Çünkü bir arada tuttuğu parçalar oldukça önemlidir, iyi bir kasa içindeki parçaları koruyabilmelidir. Seçeceğiniz kasa içerisindeki hava akışını sağlayabilmek için dar olmamalıdır.

Fan ise bir diğer önemli noktadır. 8 cm, 12 cm, 14 cm veya boyutu daha büyük de olabilir. Bilgisayarın en çok ısınan parçaları işlemci ve ekran kartıdır. Bilgisayarınız yeterli fana sahip olmazsa bu durumun etkilerini en çok görüntüde, filmlerde veya oyunlarda fark edersiniz Hatta sıcaklığın artma durumunda ekran kartınız tehlikeye girebilir, yanabilir. Ayrıca yazın havaların ısınmasıyla birlikte bilgisayarınızın sıcaktan etkilenmesini azaltmak için fazladan fan takabilirsiniz.

Bu adım bilgisayarınızın performansı için önemlidir. Masaüstü bilgisayar kasasında ise ısıyı önlemek için; yastık gibi yumuşak yüzeyleri kullanmamalı, bilgisayarınızın hava aldığı delikleri kapatacak şekilde durmasını engellemeli, çok sıcak ortamlarda kullanmamalısınız. Masaüstü bilgisayarınıza uygun bir bilgisayar tepsisi kullanmak en iyi çözümlerden biri olabilir.

Bilgisayar kasası çeşitleri; slim (ince), desktop (masaüstü), tower (kule) olarak üç çeşittir. Kasanızın çeşidini seçerken güç konusuna dikkat etmeniz önem taşır. Donanımınıza bağlı olarak güce ihtiyacın artacağını göz önünde bulundurmalısınız.

Desktop (masaüstü) kasa üzerinde ekran olacak şekilde yatay olarak bulunur. Tower (kule) kasalar genel olarak dikey bir yapıya sahiptir ve üçe ayrılır: Mini Tower kasa güç kaynağı daha düşük watt değerine sahip olan bir kasadır. Mid Tower kasa orta büyüklüktedir. Full Tower kasa diğer Tower kasalara oranla en büyük boyuta sahiptir. Daha çok güçlü sistemler için veya oyun bilgisayarları için kullanılmaktadır. İç genişliği daha büyük olmakla birlikte özel sıvı soğutmalar için daha çok alana sahiptir. Fan için bulunan yuvası ise birçok kasadan daha çoktur. Slim kasa, ortalama olarak Mid Tower kasa büyüklüğündedir. Kullanıcıya yatay veya dikey şekilde kullanabilme olanağı sunarlar.

Eğer kasa tercihiniz oyun bilgisayar kasası olarak oyun oynamak üzere olacaksa öncelikle kasanızı toplama bilgisayar kasası olarak mı, yoksa hazır bilgisayar kasası mı olacak karar vermelisiniz.

Toplama Bilgisayar Kasaları, Hazır Bilgisayar Kasalarına göre performans açısından değişiklik gösterir. Ayrıca içindeki parçalara ve donanımına sizin karar verebileceğiniz boş bilgisayar kasası da bulunur. Bu kasada, kendi araştırmalarınız ve bilginiz sonucu bilgisayar parçalarını bir araya getirerek kasanızı tamamlayabilirsiniz. Ancak bilgisayar kasası toplamak için ilk önce bilgisayar parçalarını bilmemiz gerekir, bu adıma dikkat etmelisiniz. Tasarıma ayrıca önem verenlerdenseniz günümüzde oldukça popüler olan ışıklı bilgisayar kasası ile hem tasarım olarak hem de görünüm olarak oldukça dikkat çekebilirsiniz. Led ışıklarla aydınlatma sağlanmıştır, bazılarında ise şeffaf kapak bulunabilir bu da tasarıma farklı bir dokunuştur. Ayrıca bilgisayar kasası modifiye yapmak istiyorsanız ona göre tüm detayları incelemeli ve ihtiyacınız olan parçaları eksiksiz sağlamalısınız.

Kasanızı; hazır, toplama veya boş şekilde almaya karar vermeniz en önemli adımdır. Hazır alacaksanız diğer kasalar ile performans karşılaştırması yapabilirsiniz. Piyasada var olan bilgisayar kasası fiyatlarını araştırabilirsiniz. Toplama veya boş istediğiniz takdirde parçaları detaylı araştırmalar yaparak veya kullanan kişilerin tavsiyelerinden yararlanarak bir araya getirebilirsiniz. 

Günümüz dünyasında LED, OLED, AMOLED hatta şeffaf ekran TOLED teknolojisinden bahseder olduk. Her geçen gün gelişen ve bu nedenle kullanım alanı artan ekran teknolojilerini daha sık duymaya başlıyoruz. Yine de OLED nedir gibi pek çok soru hala kullanıcının kafasında oluşabiliyor. OLED nedir, diğer ekran teknolojileri ile farkı nedir bilerek, yeni cihaz alırken daha kolay tercihler yapabilirsiniz.

Elbette tüm bu farklı ekran teknolojilerinin temeli, adlarında da bulunan LED teknolojisinden geliyor. OLED nedir, diğerleri ile arasındaki fark nedir sorularını LED teknolojisi ile kıyaslayarak yanıtlayabiliriz. Yeni bir cihaz alırken OLED nedir, AMOLED nedir, farkları nelerdir gibi temel soruların yanıtlarını bilmek, kullanıcı olarak nasıl bir ürün satın aldığınızı biliyor olduğunuz anlamına gelecektir.

Organic Light Emitting Diode teriminin kısaltması olan OLED teknolojisinde ön camın arkasında organik bir karbon film bulunur. İçinden akım geçtiği zaman bu karbon film ışık yayar, yani görüntü oluşur. LED teknolojisine göre çok daha küçük, hafif, esnek ve incedir. En dikkat çeken özelliği ise koyu renkleri yansıtırken az enerji tüketiyor oluşudur.

Active Matrix Organic Light Emitting Diode teriminin kısaltması olan AMOLED teknolojisinde ön camın arkasında, piksel akışını kontrol eden TFT olarak isimlendirilen ince bir film transistörü bulunur. Her bir pikseli tek tek yansıtan AMOLED teknolojisi çok daha esnek, hafif ve ince olduğu için tüm cihaz ekranlarında rahatlıkla kullanılabilir.

OLED ekran teknolojisi genel olarak televizyon panellerinde, bilgisayar monitörlerinde, dizüstü bilgisayar ekranlarında, bazı akıllı telefonlarda, duvar ve ev aydınlatmalarında kullanılıyor. Bunun nedeni, OLED ekranların istenilen her boyuta uygun olarak üretilememesi. Genel olarak daha çok büyük ekranlar için tercih ediliyor.

AMOLED ekran teknolojisi çok daha esnek ve hafif olduğu için akıllı saatlerde, farklı boyutlardaki tabletlerde, taşınabilir müzik çalarlarda, oyun konsollarında, farklı prodüksiyon donanımlarında ve dijital kameralarda kullanılıyor. Kolayca istenilen şekilde üretilebilen ve her alanda verimli kullanılabilen AMOLED teknolojisi, endüstriyel alanlarda da kullanılıyor.

Yeni bir teknoloji ne kadar hafiflik ve esneklik, incelik sunuyorsa kullanım süresi de bir o kadar azalıyor. Çünkü ihtiyacı olan korumayı sağlayacak bir katmandan uzak kalıyor. Bu nedenle OLED teknolojisi, ataları olan LED, LCD ve PDP ekranlara göre çok daha kısa ömürlü. Özellikle su ve OLED, kesinlikle yan yana gelmemesi gereken bir ikilidir. Su ile temas eden OLED ekran direkt olarak hasar alır.

OLED ilhamı ile üretilen AMOLED maalesef yeniliğin verdiği incelikle oldukça kırılgan bir yapıda. AMOLED ekranların görüntü kalitesi hemen olmasa da zamanla bozuluyor. Aynı şekilde ekran yanması olarak isimlendirilen ışık yaymama sorunu da yaygın bir şekilde AMOLED ekranlarda görülüyor. İki teknolojiyi kıyasladığımız zaman AMOLED ekranların daha hassas olduğunu söyleyebiliriz. 

OLED, LED’den; AMOLED de OLED’den daha pahalı bir teknoloji. Bunun nedeni her yeni teknoloji ile kazanılan incelik, hafiflik ve esneklik. Çok daha yaygın kullanım için kullanışlı hale getirilen ekranların aynı zamanda dayanıklı olması için harcanması gereken maliyet oldukça yüksek. Bu nedenle her yeni ekran teknolojisi daha maliyetli bir üretim süreci geçiriyor. 

Elbette, eğer iki ekran arasında bir kıyaslama yaparsak AMOLED ekran teknolojisinin çok daha maliyetli olduğunu söyleyebiliriz. Zaten bir teknoloji ürünü ne kadar küçük olursa maliyeti o kadar artar, çünkü içindeki donanımlar da küçülecek ve incelecektir. İnce, hafif, esnek olan ürün her zaman daha pahalıdır çünkü üretimi de daha maliyetlidir.

Sunduğu görüntü kalitesi noktasında OLED ekran teknolojisinin hakkını vermek gerekiyor. AMOLED ekran teknolojisi her yerde, her alanda, her cihazda ortalama bir görüntü kalitesi sunuyor ancak OLED ekranların sunduğu koyu renk tonlarını ve kontrast oranını hiçbir AMOLED ekranda kolay kolay bulamazsınız. Yine de AMOLED ekranların dar alanlarda çok daha başarılı bir yapay kontrast sunduğunu söyleyebiliriz. 

AMOLED ekranlar her bir pikseli tek tek iletir, OLED ekran ise bir bütünlük sunar. Bu nedenle OLED ekrana sahip bir cihazda görüntü üzerinde tam kontrol sahibi olabilirsiniz. Farklı kontrast aralığı, kullanıcıya kendi istediği görüntü yoğunluğunu seçme imkanı verir. AMOLED ekranların diğer bir dezavantajı ise güneş ışığına maruz kaldığı zaman sunduğu görüntü kalitesinin bozulmasıdır. Güneş ışığı ya da yoğun ışık altında ekran yansıma yapacak ve ekran görünmez hale gelecektir. 

AMOLED ekran teknolojisi içinden geçen akım ile her bir pikseli tek tek yansıtır ve çok daha başarılı bir yenileme hızı sunar. Ancak hız demek, fazla enerji tüketimi anlamına gelir. Bu nedenle AMOLED ekranların enerji tüketimi konusunda bir dezavantajı vardır. AMOLED ekranlarda OLED ekranlarda olduğu kadar geniş bir kontrol imkanı olmadığı için enerji tüketimini kısıtlamak da oldukça zordur.

OLED ekran teknolojisi tek bir panel üzerinden ışığı dağıttığı için çok daha az enerji tüketir. Özellikle koyu renkleri yansıtırken minimum enerji tüketimi ile çalışır. Bu nedenle fazla güç tüketen büyük cihaz ekranlarında OLED teknolojisi kullanılır. Az enerji tüketimi cihazı yormadığı için aynı zamanda daha uzun bir kullanım ömrü de sunar. 

Yeni bir cihaz alırken aklınızda oluşabilecek OLED nedir, AMOLED nedir, aralarındaki farkları nelerdir gibi merak edilen soruları yanıtladık. Farklı ekran teknolojilerinin sunduğu artı ve eksi özellikleri kullanıcı alışkanlıklarınıza göre değerlendirerek sizin için en uygun ekran teknolojisine sahip cihazı tercih edebilirsiniz.