Lestrarígrund 1 - Heilsufélagsfræði by ME kennari

Um ígrundanir

MEkennari — 2021-10-18 13:50:53 UTC

Tilgangurinn með lestrarígrunduninni er að fjarnemendur leiti að efni sem tengist viðfangsefninu og deili því sem þeir finna með samnemendum. Hér eiga fjarnemar að útskýra hugtökin, Best er ef a.m.k. ein útskýring komi við hvert hugtak, en þar sem þið eruð 9, þá er þurfa öll að útskýra a.m.k. 2 til 3 hugtök Setjið efnið sem þið finnið í viðeigandi dálk.

Mat á ígrundunum

MEkennari — 2021-10-18 13:50:53 UTC

Full þátttaka í lestrarígrundun og umræðum telst vera tvö innlegg og eitt komment. Innlegg getur til dæmis verið myndband eða grein eða skilgreining á hugtaki tengdu námi/grein, ásamt smá vangaveltum eða útdrætti um innleggið svo ljóst sé að nemandinn hafi kynnt sér það vel. Komment felst í því að kynna sér innlegg frá öðrum nemanda og segja sína skoðun á því. Innlegg geta að sjálfsögðu verið fleiri en eitt frá hverjum nemanda og komment geta einnig verið fleiri. Þetta er kjörinn vettvangur til að geyma og deila öllum upplýsingum sem við finnum sem tengjast viðfangsefninu. Gætið að því að merkja innleggin ykkar.

Eyrún B

2025-10-29 10:46:10 UTC

Á tímum upplýsingaaldar í V-Evrópu var heilsa skilgreind út frá líkamlegu ástandi.

Kostirnir við það eru að með greiningu og meðferð má finna og meðhöndla það sem er að í líkamanum og laga með skurðaðgerðum og/eða lyfjameðferð.

Gallarnir eru að líkanið tekur ekki með huglæga, félagslega og umhverfislegaþætti sem hafa áhrif á heilsu. Einstaklingur getur verið með sjúkdóm án þess að upplifa einkenni og upplifað góða heilsu og vellíðan, því er heilsa ekki bara líkamlegt ástand. Breytingar á félagslegum aðstæðum fólks geta haft betri áhrif á heilsuna en lyfjameðferðir sem hafa líka oft aukaverkanir. (Bogi Ragnarsson, 2025, bls. 8)

Bent hefur verið á svokallaða sjúkdómavæðingu þar sem fólk er skilgreint sem gallað og þarfnast lagfæringar. Hægt er að velta fyrir sér hvað er „normalt“, hvernig eru einstaklingar eðlilegir. Margir gallar eru ekki endilega gallar og þeir sem eru skilgreindir með sjúkdóm eða röskun geta alveg lifað góðu og virku lífi með stuðningi, skilningi og sveigjanleika samfélagsins.

Þetta myndband finnst mér vera lýsandi:

https://www.youtube.com/watch?v=mMpAnhvNS_M

Eyrún B

2025-10-29 10:50:06 UTC

Heilsa er margþætt hugtak og samspil líkamlegrar og hugrænnar heilsu.

-Að hafa góða líkamlega heilsu er að vera hraustur og upplifa vellíðan.

-Að hafa góða hugræna heilsu er að hafa tilgang í lífinu, trúa á sjálfan sig og horfa bjartsýnn á framtíðina.

-Að hafa góða tilfinningalega heilsu er að þekkja og skilja tilfinningar sínar, þróa tilfinningasambönd með ást og stuðningi.

-Að hafa góða félagslega heilsu er að vera hluti af stuðningsríku samfélagi.

-Að hafa góða andlega heilsu er að hafa t.d. dýpri tilgang í lífinu.

-Að hafa góða kynferðislega heilsu er að þekkja eigin þarfir og fullnægja þeim á heilbrigðan hátt.

(Bogi Ragnarsson, 2025, bls. 6)

Til eru mörg ráð til að bæta og efla heilsuna. En svo er annað mál að fylgja þeim.

https://www.youtube.com/watch?v=NQcYZplTXnQ

Ríkey

2025-10-30 18:22:12 UTC

Samvirknikenningar líta á samfélagið sem heild þar sem mismunandi stofnanir og hópar, t.d. sjúkrahús, heilsugæslustöðvar og sérfræðilæknar, vinna saman til að viðhalda stöðugleika og vellíðan. Samvirknikenningar leggja áherslu á sameiginleg gildi og mikilvægi þess að hver hluti samfélagsins sinni sínu hlutverki. Kosturinn við þetta sjónarhorn hvað varðar heilbrigðiskerfið er að stofnanir þess vinna saman til að passa upp á að allir í samfélaginu fái þjónustu.

Hins vegar má líka gagnrýna samvirknikenningar fyrir að leggja ekki nógu mikla áherslu á félagslega þætti eins og misrétti og völd. Kenningarnar ganga út frá því að það sé jafnvægi í samfélaginu og að breytingar séu almennt neikvæðar. En breytingar geta í raun verið bæði nauðsynlegar og jákvæðar. Samvirknikenningar sýna okkur hvernig samfélagið vinnur saman en minna hvernig það gæti orðið réttlátara. Þær gefa því gagnlegt en takmarkað sjónarhorn á mannlegt samfélag.

Bogi Ragnarsson. (2025). Inngangur að heilsufélagsfræði. Leiðin að betri skilningi á heilsu og vellíðan. Stafbók.

Helpful Professor Explains! (2023, 22. nóvember). Functionalism in Sociology: An Overview of the 5 Key Themes. [Myndband]. Youtube. https://www.youtube.com/watch?v=vbPD9EYuYjU

Ríkey

2025-10-30 18:48:25 UTC

Samkvæmt átakakenningum er heilbrigðiskerfið ósanngjarnt vegna þess að það er ójöfnuður í samfélaginu og líka barátta um völd. Það þýðir að fólk með meiri fjárráð fær oftast betri aðgang að heilbrigðisþjónustu en þeir sem eru efnaminni. Í heilsufélagsfræði eru átakakenningar gagnlegar vegna þess að þær draga fram hvernig félagsleg staða, efnahagur og pólitísk völd geta haft áhrif á heilsu fólks. Heilsa er sem sagt ekki bara spurning um val hvers einstaklings heldur hafa samfélagsleg skilyrði og hagsmunir líka áhrif á heilsu einstaklinga. Kosturinn við átakakenningar er að þær hjálpa okkur að spyrja gagnrýninna spurninga um stöðu samfélagsins.

Bogi Ragnarsson. (2025). Inngangur að heilsufélagsfræði. Leiðin að betri skilningi á heilsu og vellíðan. Stafbók.

Sydney Brown. (2025). Relating social theories to medicine. [Myndband]. Khan Academy. https://www.khanacademy.org/test-prep/mcat/society-and-culture/social-structures/v/relating-social-theories-to-medicine

Lilja Marín

2025-10-31 11:22:52 UTC

Sjúklingshlutverið lýsir því hvernig samfélagið lítur á og bregst við veikindum. Talcott Parsons var félagsfræðingur sem sagði að þegar fólk veikist, þá breytist hlutverk þess í samfélaginu, það fær ákveðin réttindi og skyldur.

Réttindi sjúklings eru að sjúklingur er undanþeginn daglegum skyldum, eins og vinnu eða skóla, á meðan hann er veikur. Sjúklingur er ekki ábyrgur fyrir veikindum. Það er ekki hans sök að hann veiktist.

Skyldur sjúklings er að sjúklingur á að reyna að ná bata og gera sitt besta til að verða heilbrigður aftur. Sjúklingur á að leita til læknis og vera samvinnufús við heilbrigðisstarfsfólk.

Parsons sagði að þessi regla hjálpi samfélaginu að halda jafnvægi. Veikindi eru frávik frá eðlilegu lífi, en með því að fylgja þessu hlutverki geta bæði sjúklingurinn og samfélagið unnið saman að ná bata.

T.d. ef þú færð flensu, þá máttu vera heima, en þú átt líka að taka lyfin þín og hvíla þig til að verða heilbrigður sem fyrst.

Lilja Marín

2025-10-31 11:38:49 UTC

Heilsa snýst ekki bara um líkamlegt ástand, heldur nær hún líka yfir andlega og félagslega líðan.

Hún breytist stöðugt eftir aðstæðum og lífsreynslu hvers og eins.

Þess vegna er heilsa afstætt hugtak, hún fer eftir því hvernig einstaklingurinn sjálfur upplifir vellíðan og líf sitt.

Að vera heilbrigður þýðir ekki bara að vera án sjúkdóma, heldur að líða vel og njóta lífsins á sínum eigin forsendum.

Bogi Ragnarsson. (2025). Inngangur að heilsufélagsfræðingur. Leiðin að betri skilningi á heilsu og vellíðan. Stafbók.

Amy

amyros705 — 2025-10-31 23:06:24 UTC

Félagsleg lagskipting vísar til þess hvernig samfélaginu er skipt í mismunandi hópa eða lög s.s. eftir auði, völdum, menntun og stöðu. Hún endurspeglar ójöfnuð í tækifærum og aðgangi að gæðum samfélagsins. Þeir sem eru í efri lögum hafa oft betri aðstæður, meiri völd og betri heilsu, á meðan þeir sem eru neðar í stigveldinu eiga frekar við erfiðleika að stríða, bæði félagslega og líkamlega. Félagsleg lagskipting er til staðar í öllum samfélögum, en hreyfanleiki og réttlæti er mismunandi eftir menningarlegri, efnahagslegri og stjórnmálalegri uppbyggingu. Félagsfræðin skoðar hvernig þessi skipting hefur áhrif á líf fólks og hvernig hún viðhelst eða breytist með tímanum.

https://www.youtube.com/watch?v=I1cAJLEmcdQ

Amy R

amyros705 — 2025-10-31 23:29:30 UTC

Í heilsufélagsfræði er heilbrigðisstefna skilin sem skipulögð stefna stjórnvalda og stofnana til að vernda, bæta og viðhalda heilsu fólks í samfélaginu. Hún byggir á þeirri hugmynd að heilsa sé félagslegt réttlætismál, ekki bara einkamál einstaklingsins. Heilsufélagsfræði skoðar hvernig heilbrigðisstefna endurspeglar vald, stéttaskiptingu og félagsleg gildi samfélagsins. Til dæmis getur stefna sem leggur áherslu á forvarnir, jafnan aðgang að heilbrigðisþjónustu og félagslegt öryggi stuðlað að minni heilsuójöfnuði. Á hinn bóginn geta stefnur sem leggja of mikla áherslu á einstaklingsábyrgð og markaðslausnir aukið ójöfnuð í heilsu. Í félagsfræðilegu samhengi er einnig skoðað hvernig félagslegir ákvörðunarþættir heilsu eins og menntun, húsnæði, tekjur og vinnuaðstæður eru teknir með í stefnumótun. Heilbrigðisstefna er því ekki aðeins tæknilegt eða stjórnsýslulegt fyrirbæri, heldur speglun á samfélagsgerð, gildum og réttlætissjónarmiðum. Að lokum leggur heilsufélagsfræðin áherslu á að góð heilbrigðisstefna tryggi jafnt aðgengi og jöfn lífsskilyrði fyrir alla, óháð stétt, kyni eða uppruna.

Hér læt ég fylgja hlekk sem inniheldur samantekt stefnu fyrir íslenska heilbrigðisþjónustu til ársins 2030: https://www.stjornarradid.is/library/04-Raduneytin/Heilbrigdisraduneytid/ymsar-skrar/Heilbrigdisstefna_A5.pdf

https://www.byggdastofnun.is/static/files/Radstefnur/SamtalUmStefnur2019/Erindi/birgir-jakobsson.pdf