Duygusal zekanın beş bileşeni de kendimizi tanımakla ilgili.İşte o bileşenler;

1. Duygusal öz farkındalık: kişinin ruh halini anlama yeteneği.

2. Duygusal öz kontrol: duygusal güce dayalı davranışı kontrol etme ve böylece sosyal dinamiklere daha iyi uyum sağlama yeteneği.

3. Motivasyon: enerjilerimizi bir amaca yönlendirme yeteneği.

4. Empati: onlar gibi diğer insanların duygusal durumlarını anlama ve deneyimleme kalitesi.

5. Sosyal beceriler: çevrenin sosyal gereksinimlerine sürekli cevap verme eğilimi.

Duygusal zeka kavramı 90’ların ortasında gazeteci Daniel Goleman’ın Duygusal Zeka Neden IQ’dan Daha Önemli? isimli ünlü kitabı sayesinde popülerleşti. Kitapta yer alan, duygusal zekanın IQ’dan daha önemli olduğu iddiaları psikologlar arasında bir tartışma başlattı. Ancak duygusal zeka akademik başarı için gerçekten de önemli bir faktör gibi duruyor.

Yüksek IQ’lu öğrencileri çocukluklarından yetişkinliklerine kadar takip eden çok ünlü bir araştırmada, yetişkinlikte dikkate değer mesleki başarı elde eden bireylerin daha yüksek irade gücü, sebat ve başarma arzusu gösterdiklerini ortaya çıkardı. Dönemin ufuk açıcı araştırmalarından marşmelov testinin (marşmelov yemeden bekleyebilen çocuklara daha fazla ikram seçeneği sunan test) sonuçları da ertelenmiş hazzın ve irade gücünün önemli olduğunu ve bu özelliklerin daha iyi okul notları, kazanç ve iş memnuniyetiyle bağlantılı olduğunu iddia etti.

Duygusal zekanın ölçülüp ölçülemeyeceği tartışmalarını bir kenara koyarsak, okulların, duygusal zekanın bazı temel yönlerini keşfetmelerinin değerli olduğunu düşünüyorum.

Her çocuğun gelişimi değişiklik göstermekle birlikte 6 yaş ve üzeri çocuklar için, izlemesi eğlenceli ve çok öğretici bir filmdir.

Duygusal zeka, bireylerin öncelikle kendi duygularını anlayabilme, empati kurabilme, motivasyon artırma ve özgüven duygusunu geliştirme olanağı tanıyan bir kavramdır. Bundan dolayı da günümüzde duygusal zekanın geliştirilmesi konusuna verilen önem giderek artmaktadır.

Duygusal zeka; kişinin kendi duygularını anlaması, başkalarının duygularına empati beslemesi ve duygularını yaşamını zenginleştirecek biçimde düzenleyebilme yetisidir. Buna göre, bireyin hayattaki başarısı kendi duygularını dengeleyebilme ve yönetebilme başarısına bağlı olmaktadır. O yüzden duygularımızla iyi geçinelim ne yapacakları belli olmaz J

Aktif dinleme becerisi gerçek bir iki yönlü iletişim kurmanın anahtarıdır ve sadece dikkatini vermekten çok daha öte bir şeydir. Diyalogu gerçekten takip etmeyi ve karşıdakine kendi beden dilini kullanarak tepki vermeyi, sonra da alınan ana mesajları sözel olarak toparlayıp anladığınızı gösterebilmeyi kapsar.

Bu sınıfta, öğrencilerin öğretmenlerinden aldıkları geribildirimleri nasıl karşılayacaklarını etkileyebilir. Güncel bir araştırma geri bildirim girişimlerinin yüzde 38’inin yarardan çok zarar getirdiğini ortaya çıkardı. Bunun bir sebebi de insanların genellikle geribildirim aldıklarında benzer yanlış anlamalara düşmesi. Örneğin aldıkları geribildirimi nasıl biri olduklarına yönelik kişisel bir yargı olarak yorumlamaları ve söylenenleri tam olarak dinlemek yerine hemen cevap vermek için konuşmacının konuşmasının ne zaman bitireceğini düşünmeleri gibi.

Araştırmacı Lisa Barrett, öğrencilerin duygu dağarcığını genişleterek insanlar arası iletişim becerilerinin geliştirilebileceğini söylüyor. Öğrencilerin, “üzgün”, “hayal kırıklığına uğramış” ve “keyifsiz” arasındaki farkı anlamasını sağlamak, her biri için uygun stratejiler geliştirmelerini sağlayan bir sıçrama tahtası işlevi görür. Kısacası öğrendiğiniz her duygu kelimesi gelecekteki duygusal zekânız için yeni bir araçtır.

Bunu öğrencilere anlatmanın en basit yolu alfabe oyunu oynamaktır: Sınıfça, alfabenin her harfi için kaç farklı duygu bulabileceğinizi görme oyunu oynayabilirsiniz. Ardından bu duygular arasındaki farkları, buna nelerin sebep olabileceğini ve öğrencilerin bireysel olarak bu duygulara nasıl tepki verebileceğini tartışabilirsiniz.

Eğer özfarkındalığımız zayıfsa, başkalarıyla karşı karşıya geldiğimizde ne yapacağımızı bilememe riski altında oluruz ve aşırı şişkin egomuz davranışlarımızı ve sosyal etkileşimlerimizi çarpıklaştırır.

Ünlü bir araştırmada araştırmacılar, öğrencilere bir sınavda nasıl olduklarını düşündüklerini sordu ve ardından onların bu yorumlarını gerçek sınav sonuçlarıyla kıyasladı. Araştırmacılar çoğu öğrencinin kendini olduğundan daha yetenekli gördüğünü ve bunun en çok en kötü sonuçları elde eden öğrenciler için geçerli olduğunu buldu. Buna Dunning-Kruger etkisi deniyor ve eğitimde en yaygın görülen yanılgı olarak kabul ediliyor.

Araştırmacılar aynı zamanda öğrencilerin özfarkındalığını geliştirmelerini sağlayan stratejilerin arasında onlara üst bilişsel stratejileri öğretmek olduğunu da buldu. Bunu yapmanın yollarından biri de, “Neyi farklı yapabilirdim?” gibi kendi hakkında düşünmesini sağlayacak sorular sormaları için öğrencileri teşvik etmek olabilir. Ya da öğrencilerin sosyal becerilerini anlamaya başlamalarını sağlayan bir özdeğerlendirme anketi yapılabilir.

Empati, bir başka insanın bakış açısıyla bakabilme becerisidir. Bunu, o kişiyi yargılamadan, hissettiği duyguları fark ederek ve onun bakış açısını ona geri ileterek yapabilmektir. Araştırmalara göre kitap okumak bu beceriyi geliştirmenin en iyi yollarından biri. Araştırmacı Brené Brown’un kısa animasyon filmi de öğrencilerinizle empati üzerine yapacağınız tartışmaları başlatmak için harika bir kaynak olabilir. 

Karşımızdaki kişinin bakış açısını yansıtmak, o kişinin anlaşıldığını hissetmesini sağlar ve bu da işbirliği ve destek olasılığını artırır. Çocuklar genellikle empatiyi, başkalarının nasıl empati gösterdiğini gözlemleyerek öğrenirler. Buna öğretmenlerin ve öğrencilerin birbirlerine empati göstermesi de dahildir. “Anlıyorum/fark ediyorum/görebiliyorum” gibi sözler, öğrencilere başkasının bakış açısını anlamanın nasıl dile getirilebileceğini gösterir.

Öğrencilerin kendi kendilerini regüle etme yani düşünce ve duygularını yönetme becerilerini geliştirmelerini sağlamak, onları desteklemenin en etkili ve verimli yollarından biridir. Bu özellikle, dürtü kontrolü ile sansasyon arayışı arasında derin bir uçurumun olduğu erken ergenlik dönemi yani ortaokullar için geçerlidir.

Peki kendi kendini regüle etme teknikleri neye benzer? Sporcular tarafından kullanılan ama aynı zamanda sınıflara da uyarlanabilecek yaklaşımlar bulunuyor. Bunlar arasında örneğin olayları bir tehdit yerine bir fırsat olarak görmek ve faydalı iç diyalog yer alıyor. Öğrencilere duygusal becerilerin sabit değil geliştirilebilir olduğunu öğretin. Bu, uzun bir zaman dilimine yayılan kademeli bir süreç olduğu için hem öğrencinin hem de öğretmenin çok fazla çaba ve sabır göstermesini gerektirir.

Sawubona! 

(Susan David’in memleketi Güney Afrika da merhaba ile başlamak istedim)

Kendimizi görmemiz için ne gerekiyor? Gelişmemizi sağlayan yaşadıklarımızdan başka duygu ve düşüncelerimiz mi? İç dünyamızda yaşadıklarımız dış dünyamızın nasıl olacağını gösteriyor. Karmaşıklaşma içinde kalıplaşma toksik etkisi yaratır. Dış dünyamızda daha iyi olmak için duygusal çevikliğimizin de güçlü olması gerekir. Susan kendisi için gelişmenin iş dünyasında iken yaşadıklarına bağlıyor. Çevresindekiler ırkçılık ile ilgili doğru yaptıklarına dair inkârı benimsemişler. Babasının ölüm anlarında hissettiklerini günler aylar geçse bile güçlü olması gerektiği için iyiyim diyor yaşadığı zorluklar ile baş etmek için aşırı yemek yemeye başlıyor ve acısını reddediyor. Ancak bir gün öğretmenin hiç kimse okumayacak gibi yaz demesiyle boş defterlere yazmaya başlıyor. Hepimizin hayatında da bu var. Güçlü görünmek için var olanları yok gibi göstererek yaşamaya devam ediyoruz. Bütün bunlarda başta depresyon olma üzere birçok hastalığa davetiye çıkartıyor. Kesin olan tek şey belirsizlik. Yaşayanların üçte biri yaşadıkları kötü duygular için kendilerini yargılıyorlar. Kendimize ve çocuklarımıza kötü duygularını pozitife çevirmelerini sağlamak istiyoruz. Aslında bu bir zorbalık. Yanlış pozitiflik veya ötelemek kalıplaşmış tepkilerden başka bir şey değil. Bu yapılmamalı. Duyguların bastırılmasında duygular daha da güçleniyor. Görmezden geldikçe iç acı daha çok ortaya çıkar. Bedelini bizler ve çevremizdekiler öder. Bu mutluluk karşıtı olmak demek değildir. Olumsuz duyguların yaşanmasını izin vermemekle bizi geliştirecek yetilerin olmasını engelliyoruz. Rahatsız olduğumuz duyguları yaşamak canlı olduğumuzun bir göstergesidir. Rahatsızlık anlamlı bir yaşantının olmasına izin vermek demektir. Gerçek duygularımızı yaşamaya izin vermeliyiz. Duygusal çeviklik duyguları kabul etmenin fazlasıdır. Duygularımızı dinlemeliyiz. Sinirliyim değil, sinirlendiğimi farkediyorum gibi. insanlar duygusal gerçekliklerini hissedebildiklerinde yakınlaşma, yaratıcılık ve inovasyon ortaya çıkıyor. Böylece değerlere sahip davranışlar oluşturarak ilerlemememizi sağlıyor. 

Daha önceden izlediğim bu animasyonu tekrar kızımla izledik. Eğlenceli, güzel ve düşündürücü bir film. Doğduğumuz andan itibaren tüm anılarımızı kaydediyoruz. Unuttuğumuzu sandığımız anılar bile olmadık bir zamanda çıkabiliyor. Filmde ufak bir çocuğun yaşamından yola çıkarak kendi yaşantımızla özdeşleştirebiliyoruz. Her duygu mutlaka yaşantımızın bir yerinde karşımıza çıkar. Önemli olan olumluları çoğaltmak. Özellikle yaşantısına dokunduğumuz kişilere özellikle çocuklarda güzel duyguların ortaya çıkmasını sağlamalıyız. Kesinlikle çocuğunuz ile birlikte izlemenizi önereceğim bir film.

Başucu kitabı denilen bir kavram vardır ya bu kitap benim başucu kitabım olabilir. Çünkü hem sevdiğim bir konu hem de sevdiğim bir yazar. Iq ile Eq birbirinden tamamen bağımsızdır. Duygusal zekanın her alanda her ilişkide önemli olduğunu, özellikle anne-babanın çocuklarıyla ilişkilerinde bu ikisini ayırt etmeleri önemlidir. Bu nedenle tavsiye edebileceğim bir kitaptır. 

Kitap üst beyin ve alt beyini ele almaktadır. Bilimsel bir kitap ama ağır değil. Birkaç kez okunduğunda daha iyi anlaşılabilecek bir kitap. Okurken sadece çocuk beynini tanımakla yetinmiyoruz aynı zamanda kendi beynimizi de tanımamıza yardımcı olmaktadır. Öğretmen veya ebeveyn olarak okunması gereken bir kitap olduğunu düşünüyorum. 

‘’Bütün beyinli bir çocuk yetiştirmekle, siz aslında kendi torunlarınıza büyük bir armağan vermiş oluyorsunuz.’’