Vị vua cuối cùng của triều Lê- vua Lê Long Đĩnh bạo ngược, mất lòng dân, triều chính rối ren. Ngày 30 tháng 10 năm Kỷ Dậu-1009, Lê Long Đĩnh qua đời. Lý Công Uẩn dưới sự hỗ trợ của thiền sư Vạn Hạnh và các vị quan trong triều được tôn lên làm hoàng đế. Lý Công Uẩn lên ngôi ngày 2 tháng 11 năm Kỷ Dậu, tức ngày 21 tháng 11 năm 1009 tại kinh đô Hoa Lư (Ninh Bình).  Ông lấy hiệu là Lý Thái Tổ, niên hiệu Thuận Thiên, chấm dứt nhà Tiền Lê, mở ra thời kỳ triều đại nhà Lý kéo dài hơn 200 năm (1009 - 1225).

1. Bối cảnh lịch sử trước khi triều Lý ra đời

• Cuối thế kỷ X, triều Tiền Lê (Lê Hoàn lập năm 980) dần suy yếu.

• Sau khi vua Lê Đại Hành mất (1005), triều đình lục đục, các con tranh giành ngôi, đất nước bất ổn.

• Đến thời Lê Long Đĩnh (1005–1009), triều đình mất lòng dân vì vua tàn bạo, ăn chơi sa đọa, không chăm lo quốc sự.

2. Lý Công Uẩn lên ngôi

• Lý Công Uẩn (974–1028), quê Cổ Pháp (Bắc Ninh), vốn là một võ quan và quan trụ quốc dưới triều Tiền Lê.

• Ông nổi tiếng nhân hậu, có tài, được nhiều quần thần và Phật giáo ủng hộ.

• Năm 1009, Lê Long Đĩnh qua đời. Triều thần tôn Lý Công Uẩn lên ngôi, lấy hiệu Lý Thái Tổ, lập ra nhà Lý.

3. Những việc lớn khi mới lập triều

• Năm 1010, Lý Thái Tổ ban Chiếu dời đô, chuyển kinh đô từ Hoa Lư ra Thăng Long (Hà Nội ngày nay) để tiện giao thông, phát triển kinh tế và phòng thủ.

• Nhà Lý đặt nền tảng quản lý nhà nước vững chắc, trọng dụng nhân tài, đề cao Phật giáo, phát triển nông nghiệp và văn hóa.

4. Ý nghĩa

• Việc thành lập triều Lý mở ra thời kỳ ổn định lâu dài, đất nước phồn thịnh, văn hóa Đại Việt phát triển rực rỡ.

• Thăng Long trở thành trung tâm chính trị – văn hóa suốt nhiều thế kỷ sau.

* Sự thành lập:

- Năm 1005, Lê Hoàn mất, Lê Long Đĩnh lên ngôi vua.

- Cuối năm 1009, Lê Long Đĩnh qua đời. Lý Công Uẩn lên ngôi vua. Nhà Lý thành lập.

- Năm 1010, Lý Công Uẩn đặt niên hiệu là Thuận Thiên, dời đô về Đại La (nay là Hà Nội), đổi tên thành là Thăng Long.

* Bộ máy nhà nước

- Năm 1054, nhà Lý đổi tên nước là Đại Việt.

1. Nội dung chính

Chiếu dời đô do Lý Thái Tổ ban bố năm 1010, khi vừa lên ngôi, gồm những điểm quan trọng:

1. Nêu gương lịch sử

   • Nhắc lại việc các vua nhà Thương, nhà Chu (Trung Quốc) nhiều lần dời đô để mưu tính việc lớn, chọn nơi ở lâu dài cho con cháu.

   • Khẳng định việc dời đô là hành động sáng suốt, hợp ý trời, thuận lòng người.

2. Phê phán kinh đô Hoa Lư

   • Vị trí chật hẹp, đất không rộng, dân cư khó tụ hội.

   • Núi sông hiểm trở, nhưng không thuận lợi cho phát triển lâu dài, làm đất nước suy yếu.

3. Lựa chọn Thăng Long

   • Vị trí trung tâm đất nước, “rồng cuộn hổ ngồi”, địa thế cao ráo, bằng phẳng, đất đai rộng rãi, nhân dân đông đúc.

   • Thuận lợi giao thông, buôn bán, quân sự và canh tác.

   • “Thượng đô kinh sư mãi muôn đời” – ý muốn xây dựng kinh đô lâu dài, vững bền.

2. Ý nghĩa

1. Về chính trị – quân sự

   • Khẳng định tầm nhìn chiến lược của Lý Thái Tổ.

   • Thăng Long là trung tâm đồng bằng Bắc Bộ, thuận lợi cai quản cả nước, dễ phòng thủ và tấn công.

2. Về kinh tế – văn hóa

   • Mở điều kiện để đất nước phát triển thịnh vượng: đất rộng, dân đông, giao thông thuận lợi.

   • Trở thành trung tâm chính trị, văn hóa, kinh tế của Đại Việt suốt nhiều thế kỷ.

3. Về lịch sử – tư tưởng

   • Thể hiện tinh thần tự chủ, quyết đoán của một triều đại mới.

   • Lần đầu tiên kinh đô được định vị lâu dài ở Thăng Long, tạo bản sắc cho dân tộc.