ΚΡΟΝΟΣ και ΔΟΡΥΦΟΡΟΙ ΤΟΥ by Αλεξανδρα Μοσχιδου

Το χαρακτηριστικό στοιχείο του Κρόνου είναι το σύστημα των δακτυλίων του, που είναι κάτι το ξεχωριστό για το Hλιακό μας Σύστημα. Υπάρχουν βέβαια περιορισμένοι δακτύλιοι και στους άλλους αέριους πλανήτες, οι οποίοι όμως δεν δημιουργούν το θαυμάσιο αυτό σύστημα που είναι και το μόνο ορατό από τη Γη, ακόμα και με μικρά ερασιτεχνικά τηλεσκόπια. Χωρίς αμφιβολία, ο Κρόνος είναι ένα από τα πιο ωραία αντικείμενα του νυχτερινού ουρανού.
Οι δακτύλιοι αποτελούνται από πάγο ή σωματίδια που είναι σκεπασμένα με πάγο. Κάθε δακτύλιος κινείται γύρω από τον Κρόνο στη δική του ανεξάρτητη τροχιά. Από τη Γη πολύ νωρίς διέκριναν δύο μεγάλους δακτυλίους, τον Α (εξωτερικό, 239.600 – 272.300 χλμ. από τις κορυφές των νεφών του πλανήτη), τον Β (εσωτερικό και περισσότερο φωτεινό, 181.100 – 234.000 χλμ. από τις κορυφές των νεφών του Κρόνου) και το 1675 ο Κασινί (Cassini) ανακάλυψε το χώρισμα ανάμεσά τους που πήρε την ονομασία «διαίρεση Κασινί». Το 1837 ο Eνκε (Encke) ανακάλυψε και άλλη λιγότερο έντονη διαίρεση μέσα στον Α, που πήρε το όνομά του. Το 1850 ανακαλύφθηκε ένας ακόμα σκουρότερος εσωτερικός του Α δακτύλιος, ο C, σε απόσταση μόλις 17.500 χλμ. από την κορυφή των νεφών του πλανήτη. Eκτοτε ανακαλύφθηκαν και άλλοι διακτύλιοι (ένας πιο χαμηλός, ο D) και ένας εξωτερικά του Α (ο F, ακανόνιστος και πλεγμένος) αλλά και οι Ε και G, που βρέθηκαν από τις φωτογραφίες των διαστημόπλοιων Βόγιατζερ.
Οι αποστολές Βόγιατζερ έδειξαν ακόμα ότι οι δακτύλιοι είναι πολύ πιο σύνθετοι από ό,τι πιστεύαμε. Ο καθένας περιέχει εκατοντάδες ή χιλιάδες άλλα δακτυλίδια που βρίσκονται ακόμα και μέσα στη διαίρεση Κασινί. Το μέγεθος των σωματιδίων που αποτελούν τους δακτύλιους ποικίλλει από κόκκους λεπτής σκόνης μέχρι σώματα με διάμετρο δεκάδων χιλιομέτρων. Τα μεγαλύτερα αυτά σώματα, που θα μπορούσαμε να τα θεωρήσουμε και ως δορυφόρους, είναι πολύ λιγότερα.
Πολλές θεωρίες έχουν διατυπωθεί για την προέλευση των δακτυλίων. Iσως αυτοί να σχηματίστηκαν στη θέση που βρίσκονται από κατευθείαν συμπύκνωση παγωμένου υλικού από το ψυχόμενο νέφος αερίου και σκόνης που σχημάτισε και τον πλανήτη. Εξαιτίας των παλιρροϊκών φαινομένων, το υλικό αυτό δεν μπόρεσε ποτέ να συγκεντρωθεί σε ένα δορυφόρο. Iσως όμως οι δακτύλιοι να προήλθαν από την καταστροφή ενός ή περισσοτέρων δορυφόρων που οι παλίρροιες τούς έφεραν κοντά στον πλανήτη.