Lê Thận là một ngư dân đánh cá trên biển , một lần ra khơi đánh cá , trong một lần kéo lưới , cả ba lần vớt lên đều được một thanh sắt . Về sau soi trên lửa mới biết được nó là một thanh gươm bèn đem về nhà cất trong xó . Bỗng , một hôm nọ , Lê Lợi tới nhà Lê Thận thì thanh gươm bỗng phát sáng loé lên hai chữ "Thuận Thiên " . Lúc ấy hai người vẫn chưa biết đó là gươm thần . Một lần nọ , Lê Lợi bị giặc truy đuổi đi vào rừng thì thấy một chuôi gươm phát sáng đính ngọc bội rất đẹp , chợt nhớ tới thanh gươm ở nhà Lê Thận , Lê Lợi bèn đem thanh gươm ấy tra vào chuôi gươm nhặt được trong rừng , kết quả là mọi người mới biết được nó là gươm thần .

Sau khi có được gươm thần , Lê Lợi cùng nghĩa quân Lam Sơn cùng nhau rèn luyện ngày đêm , ngày tinh nhuệ , đánh đâu thắng đó , nhanh chóng đã đuổi hết tất cả giặc minh ra khỏi bờ cõi nước nhà , đánh tan quân giặc trả lại sự bình yên cho mọi người , giặc đã hết . Thái bình lại tới với dân , Lê Lợi trả lại ruộng đất cho dân tiếp tục sự nghiệp . Một năm sau , Lê Lợi dao chơi ở hồ Tả Vọng , nay còn được gọi với cái tên hồ Hoàn Gươm . Đúc Long Quân thấy rằng đát nước đã thái bình , liền sai rùa vàng đi lấy lại gươm thần . Lê Lợi thấy rùa vàng há miệng chờ liền hiểu ý , rút ra thanh gươm và trao trả lại cho Long Quân , rùa vàng lặn xuống hồ Tả Vọng liền biến mất trong mặt hồ .

Được trang bị giáp sắt, ngựa sắt và roi sắt, Thánh Gióng cưỡi ngựa ra trận, đánh tan quân giặc, bảo vệ đất nước. Sau chiến thắng, Gióng không trở về mà cưỡi ngựa bay lên trời, trở thành biểu tượng của lòng yêu nước và sự kiên cường của dân tộc Việt Nam. Truyền thuyết về Thánh Gióng không chỉ là một câu chuyện anh hùng mà còn chứa đựng những giá trị văn hóa, tinh thần sâu sắc, khơi dậy lòng tự hào dân tộc và lòng yêu quê hương đất nước trong mỗi người Việt Nam.

thời đó có giặc đến xâm lược nước ta. Nhà vua vô cùng lo lắng mới lệnh cho sứ giả đi khắp nơi rao tìm người tài ra giúp nước. Vừa nghe thấy tiếng sứ giả truyền, cậu bé đã bỗng cất tiếng nói mẹ cho gọi sứ giả vào gặp. Mẹ Gióng thấy vậy liền chạy đi mời sứ giả. Vừa gặp, Gióng liền bảo sứ giả làm cho mình một áo giáp sắt, một con ngựa sắt và một cái roi sắt để đi đánh giặc. vua, nhà vua mừng rỡ làm những thứ Gióng yêu cầu.Kỳ lạ hơn, từ sau hôm gặp sứ giả, cậu bé lớn nhanh như thổi. Cả làng cùng góp gạo nuôi Gióng, ai cũng mong cậu lớn nhanh, khoẻ mạnh để giúp vua đánh giặc, cứu nước. Chẳng bao lâu sau, Gióng đã hoá thành một chàng trai cao to, khoẻ mạnh, nhận được những thứ mà mình yêu cầu từ nhà vua, Gióng lập tức lên đường đi đánh giặc. Ngựa hí dài mấy tiếng vang dội, phun lửa, lao thẳng vào đám giặc. Tráng sĩ phi ngựa đến đâu, dẹp tan quân giặc đến đó. Roi sắt gãy, Gióng nhổ cả bụi tre để làm vũ khí. Lũ giặc sợ hãi, giẫm đạp lên nhau mà chạy. Tráng sĩ đuổi theo đến chân núi Sóc Sơn. Đến đây, một mình một ngựa, Gióng bay lên đỉnh núi, cởi bỏ áo giáp, cả người và ngựa bay về trời.

Hai chàng tâu hỏi, đồ sính lễ gồm những lễ vật gì nhà vua bèn phán: “Một trăm ván cơm nếp, một trăm nệp bánh chưng, voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao mỗi thứ một đôi”. Hai chàng vâng lệnh nhà vua, về chuẩn bị lễ vật để có thể sớm đến rước nàng Mị Nương về làm vợ. Tờ mờ sáng hôm sau, khi thành Phong Châu còn chìm đắm trong mờ sương. Sơn Tinh đã dẫn đoàn rước dâu nhà trai đến cổng thành cùng đầy đủ lễ vật yết kiến trước vua Hùng cùng quan lại triều đình. Vua Hùng giữ đúng lời hẹn ước, ai mang đầy đủ lễ vật và đến trước ngài sẽ gả con gái cho. Lấy được con gái vua, Sơn Tinh cảm tạ vua Hùng chàng cùng Mị Nương tiễn biệt vua cha rồi quay lại vùng núi Tản Viên.

Sơn Tinh rời đi chẳng bao lâu, thì Thủy Tinh đùng đùng tức giận chỉ vì đến sau mà không lấy được vợ. Chàng tức tốc đem quân đuổi theo để cướp Mị Nương trở lại. Thủy Tinh hô mưa, gọi gió, làm sấm sét, bão giông rung chuyển cả đất trời, dâng nước sông lên cuồn cuộn chặn đường Sơn Tinh. Chẳng mấy chốc, nước đã lênh láng ruộng đồng, ngập tràn nhà cửa, dâng lên lưng đồi, sườn núi. Thành Phong Châu mỗi lúc mỗi chìm dần trong nước. Trước tình hình đó, Sơn Tinh lệnh cho người dân muông thú chạy lên núi cao ẩn trốn còn chàng cùng quân lính liên tục ném đá vào lũ thủy quái. Sơn Tinh hóa phép chàng bốc từng quả đồi, ngọn núi dặng dòng chảy của những con nước cuồn cuộn. Nước sông dâng lên bao nhiêu thì đồi núi cao lên bấy nhiêu. Trận chiến diễn ra hết ngày này đến ngày khác. Cuối cùng, Thủy Tinh thấy mình đuối sức, đành ôm hận rút quân về. Người dân thành Phong Châu, lại xuống núi dựng nhà cửa, cấy cày ổn định cuộc sống. Tuy đã rút quân về, nhưng mối thù của Sơn Tinh cũng chẳng nguôi ngoai, Thủy Tinh vẫn ôm hận trong lòng. Năm nào Thủy Tinh cũng dâng nước đánh Sơn Tinh nhưng đều thua trận

“Nước nhà đang lâm nguy, nhà vua muốn tìm nhân tài cứu nước.”

Gióng đã nghe thấy liền nói với mẹ rằng hãy kêu sứ giả vào để cậu bàn chuyện. Bà vui mừng vì cậu con trai đã biết nói nhưng vẫn kêu sứ giả vào. Cậu bé nói với sứ giả:

“Nhà vua hãy chuẩn bị cho ta một con ngựa sắt, áo giáp sắt và một cây roi sắt ta sẽ đánh tan giặc.”

Sứ giả vui mừng liền về báo nhà vua sai thợ làm yêu cầu của cậu. Ở chỗ cậu bé thì cậu đã rất cao to nhưng vẫn không nuôi nổi cậu. Hai ông bà liền nhờ mọi người trong làng giúp đỡ. Hai ngày sau, nhà vua đem đến mọi thứ cậu bé yêu cầu. Thế là Gióng liền vươn vai trở thành một tráng sĩ cậu liền trang bị tất cả rồi phi ngựa ra chân núi Sóc Sơn. Gióng đánh tới đâu thì giặc càng ít đi. Nhưng cây roi sắt đã gãy nên cậu đã nhổ bụi tre bên đường và tiếp tục đánh giặc. Sau khi đánh giặc xong cậu liền bay về trời để lại bộ giáp sắt. Nhà vua nhớ công ơn cậu nên phong chàng là Phù Đổng Thiên Vương và lập đền thờ cho chàng ở làng Gióng là nơi chàng đã được sinh ra.