Cho màu đừng nhạt mất;

Tôi muốn buộc gió lại

Cho hương đừng bay đi.”

Điệp ngữ “Tôi muốn” kết hợp cùng nhịp thơ gấp gáp, khẩn trương đã phần nào bộc lộ được tâm trạng của nhà thơ, ông khao khát, thèm muốn quyền ngự trị thiên nhiên đến điên cuồng. Ông muốn “tắt nắng đi” để “màu đừng nhạt mất’, muốn “buộc gió lại” để hương thơm từ đất trời “đừng bay đi”, một khát vọng tưởng chừng như hoang đường, vô lý của Xuân Diệu. Nhưng tất cũng vì ông muốn giữ mãi vẻ đẹp của mùa xuân, sợ rằng thời gian sẽ làm phai tàn vẻ đẹp đó, xuất phát từ tình yêu mãnh liệt với cuộc đời của nhà thơ. Và không chỉ riêng Xuân Diệu, mà nhà thơ Thanh Hải cũng yêu lấy vẻ đẹp của thiên nhiên, đến nỗi đưa tay “hứng” từng tiếng chim hót trong bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ”:

“Ơi con chim chiền chiện

Hót chi mà vang trời

Từng giọt long lanh rơi

Tôi đưa tay tôi hứng"

Nếu như Thanh Hải trân trọng vẻ đẹp đất trời một cách tinh tế, đưa tay hứng từng giọt, thì Xuân Diệu lại mang giọng điệu phách lối, mạnh mẽ, muốn chiếm hữu thiên nhiên, đó là một trong những phong cách độc đáo của ông. Thể thơ ngũ ngôn ở bốn câu đầu chính là sự sáng tạo mới mẻ của thi sĩ, tựa như khúc nhạc dạo đầu của bài thơ.

Nhịp thơ gấp gáp kết hợp với điệp ngữ “tôi muốn” khẳng định tâm nguyện của cái tôi và làm nổi bật tâm hồn khát khao thiết tha, mãnh liệt của Xuân Diệu. Ước muốn tắt nắng buộc gió để "màu đừng nhạt mất" để "hương đừng bay đi". Đằng sau ý tưởng có vẻ như ngông cuồng của thi nhân là một trái tim yêu cuộc sống thiết tha, với thái độ trân trọng, nâng niu và gìn giữ. Cũng bởi thế, khao khát này cũng thể hiện sự ham sống bồng bột đến mãnh liệt và quan niệm về thời gian của ông: Thời gian tuyến tính một chiều, khi đã trôi qua rồi thì không trở lại nên nhà thơ có khao khát giữ nắng, giữ gió để tận hưởng hết vẻ đẹp của đất trời. Đoạn thơ lục ngôn súc tích, ngắn gọn, độc đáo và sáng tạo đã lột tả hết mọi tâm tình của một chàng thi sĩ có ý thức sâu sắc về quy luật cuộc đời. Chính nhận thức mới mẻ và quan niệm sống “giao cảm” hết mình với đời đã làm nên một phong cách Xuân Diệu mới mẻ và táo bạo.

Để rồi ở năm câu thơ tiếp theo bức tranh mùa xuân hiện ra như một khu vườn tràn ngập hương sắc thần tiên, như một cõi xa lạ: 

Và này đây ánh sáng chớp hàng mi;”

Như ngàn lời mời gọi, điệp ngữ “này đây” được lặp đi lặp lại năm lần khiến người đọc liên tưởng đến một khúc ca đắm say, vui tươi. Song, tác giả kết hợp với biện pháp liệt kê tăng tiến cùng một số cụm từ “tuần tháng mật”, “khúc tình si” thể hiện sự sung sướng, ngất ngây; hối hả, gấp gáp như muốn nhanh chóng tận hưởng hết thảy vẻ đẹp của cuộc sống.

Điệp từ "của" khiến câu thơ có vẻ hơi Tây và mới lạ. Sau điệp từ “của” là vẻ đẹp của thiên đường lần lượt được hiện ra. Nhà thơ sử dụng một loạt biện pháp tu từ nhân hoá "tuần tháng mật", "khúc tình si" để ca ngợi bức tranh thiên nhiên, kết hợp với "ong bướm", "yến anh" có đôi có lứa, có tình như mời gọi khiến cho vườn xuân bỗng đầy mộng mơ, lãng mạn. Đối với Xuân Diệu mỗi ngày được sống, được chiêm ngưỡng ánh dương, được tận hưởng sắc hương của vạn vật là một ngày hân hoan vui sướng. 

“Của ong bướm này đây tuần tháng mật;

…

Tôi không chờ nắng hạ mới hoài xuân.”

Bảy câu tiếp theo chính là bức tranh mùa xuân quá đỗi xinh đẹp trong mắt “kẻ si tình”. Này đây là ong bướm, là hoa, là yến anh, là ánh sáng, mùa xuân như một khu vườn địa đàng, một xứ sở thần tiên nào đó. Tháng giêng của nhà thơ không những đẹp bởi hoa lá của đất trời, mà còn là bởi hương vị của tình yêu, mùa xuân hấp dẫn, “gọi mời” như những ngày lãng mạn của “tuần tháng mật”, có chim yến chim oanh quấn quít bên nhau, tương trưng cho tình yêu nam nữ, vợ chồng. Có lẽ hình ảnh mùa xuân đẹp nhất trong “Vội vàng” nằm ở câu thơ này”

“ Tháng giêng ngon như một cặp môi gần;”

Một thứ vô hình như “tháng giêng” lại được so sánh với đôi môi hữu hình của người thiếu nữ, chúng được tác giả liên kiết với nhau bởi từ “ngon”. Dường như tất cả vẻ đẹp mùa xuân vừa được gói gọn vào tính từ “ngon”, không chỉ bởi thị giác, khứu giác, bây giờ còn có thể cảm nhận tháng giêng bằng cả vị giác. Trong thơ xưa, các thi nhân luôn lấy thiên nhiên làm thước đo cho vẻ đẹp của con người, điên hình như câu thơ tả vẻ đẹp Thúy Vân trong Truyện Kiều:

 “Vân xem trang trọng khác vời,

Khuôn trăng đầy đặn, nét ngài nở nang.

Hoa cười ngọc thốt đoan trang,

Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu da.”

Thế nhưng Xuân Diêu lại có cách nhìn độc đáo hơn, ông cho rằng con người mới là thước đo cho vẻ đẹp của thiên nhiên. Mùa xuân tươi trẻ, mơn mởn và hấp dẫn tựa như đôi môi của người thiếu nữ, khiên nhân vât trữ tình không khỏi thèm muốn, khát khao đến mãnh liệt. Dẫu chìm đắm trong say mê với vẻ đẹp của mùa xuân, nhưng trong lòng thi sĩ vẫn luôn đau đáu một nỗi lo sợ:

“Tôi sung sướng. Nhưng vội vàng một nửa:

Tôi không chờ nắng hạ mới hoài xuân.”

Thật kì lạ khi có một dấu chấm xuất hiện giữa câu thơ, dấu châm như cắt ngang tâm trạng của nhân vật trữ tình, từ “sung sướng” đến “vội vàng’. Bởi lẽ, ông lo sợ rằng cuộc vui nào cũng sẽ tan, mùa xuân dẫu đẹp đến mấy cũng sẽ phai đi mất, vì vậy mà Xuân Diệu phải vội vàng để kịp với thời gian. Vội vàng đối với ông không phải là sống một cuộc đời nhanh chóng một cách vô nghĩa, mà phải sống sao cho hiệu quả, phải hết mình với từng phút giây, để thời gian không trôi hoài một cách lãng phí. 

        Nhưng cuộc vui nào rồi cũng sẽ tàn, bữa tiệc nào rồi cũng tới lúc tan. Xuân Diệu sung sướng nhưng vội vàng một nửa. Bởi ông nhận ra rằng điều sung sướng ấy ngắn ngủi biết bao. Dự cảm về sự mong manh, ngắn ngủi của kiếp người đã khiến cho thi nhân sống vội vàng tận hưởng. Nhà phê bình Hoài Thanh đã từng nói rằng: “Xuân Diệu đã đốt cảnh bồng lai, xua ai nấy về hạ giới”.

        Triết gia người Đức - từng luận rằng: “Vẻ đẹp không nằm ở đôi má hồng của người thiếu nữ mà ở trong đôi mắt của kẻ si tình”. Và Xuân Diệu đã nhìn mùa xuân bằng con mắt tình tứ như vậy để thấy rằng mùa xuân đẹp và mơn mởn như thế ấy. Qua 13 câu thơ đầu, cho thấy sự yêu đời đến cuồng nhiệt, cái khát vọng sống đến bồng bột, mãnh liệt của Xuân Diệu. Đồng thời tác già muốn nhắn nhủ đến các độc giả đặc biệt là thế hệ trẻ, phải biết sống có mục đích, có ước mơ, hoài bão. Trong thế gian này đẹp nhất, quyến rũ nhất chính là con người giữa tuổi trẻ và tình yêu; thiên đường chính là cuộc sống tươi đẹp nơi trần thế.

Trong giữa bối cảnh lịch sử: nước mất nhà tan, thật khó để tìm thấy một nhà văn, nhà thơ nào có cái nhìn lạc quan, yêu đời như Xuân Diệu. Có thể xem ông là một tấm gương sáng về trái tim nhiệt huyết của tuổi trẻ, không chỉ giá trị trong bối cảnh đương thời, mà cả hiện tại và mai sau, một trái tim luôn cháy bỏng, sẵn sàng cống hiến cho cuộc đời.