ประเภทการละเล่น

การละเล่นไม้โผงมีหลากหลายรูปแบบ โดยส่วนใหญ่อาศัยการประยุกต์ไม้และการเคลื่อนไหวของร่างกาย ตัวอย่างเช่น:

1. การเล่นไม้โผงแบบกระโดด

   • ผู้เล่นใช้เท้ากระโดดบนไม้โผงที่วางไว้ในลักษณะเฉียง ๆ เพื่อให้ปลายอีกด้านของไม้โผงดีดตัวขึ้น

   • อาจตั้งเป้าให้ไม้โผงเด้งไปไกลที่สุด หรือใช้แข่งขันกันในหมู่ผู้เล่น

2. การใช้ไม้โผงเหวี่ยงสิ่งของ

   • ผู้เล่นจะวางสิ่งของเบา ๆ เช่น ลูกบอล หรือเศษวัสดุ ไว้ที่ปลายด้านหนึ่งของไม้โผง

   • จากนั้นใช้เท้าหรือไม้กระแทกปลายอีกด้าน เพื่อเหวี่ยงสิ่งของออกไป

3. การเล่นไม้โผงเพื่อความสมดุล

   • เด็ก ๆ ใช้ไม้โผงทำเป็นแป้นทรงตัว วางไม้ในแนวนอน และพยายามทรงตัวหรือเดินข้ามไปโดยไม่ให้ตก

คุณค่าของการเล่น

• ช่วยเสริมสร้างความแข็งแรงของร่างกาย

• ส่งเสริมการใช้ทักษะการประยุกต์และการแก้ปัญหา

• เพิ่มความสนุกสนานและสร้างความสัมพันธ์ในกลุ่มผู้เล่น

• สะท้อนภูมิปัญญาไทยในการใช้วัสดุธรรมชาติสร้างกิจกรรมสร้างสรรค์

ในปัจจุบัน การละเล่นไม้โผงเริ่มหายไปเนื่องจากความนิยมของเทคโนโลยีสมัยใหม่ การฟื้นฟูและรักษาไว้จึงเป็นสิ่งสำคัญในการอนุรักษ์วัฒนธรรมพื้นบ้านไทยให้คงอยู่ต่อไป!

แถบจังหวัดนครสวรรค์ โดยเฉพาะอำเภอพยุหะคีรี ประชาชนส่วนมากยึดอาชีพการทำนาเป็นหลัก หลังจากการเก็บเกี่ยวข้าวแล้ว ชาวนารู้สึกเหน็ดเหนื่อย และด้วยนิสัยรักความสนุก ประกอบกับการเป็นคนเจ้าบทเจ้ากลอนของคนไทยด้วย ก็ชักชวนกันผ่อนคลายความเมื่อยล้า ด้วยการตั้งวงเต้นกำรำเคียว การเล่นเต้นกำรำเคียวมักเริ่มเล่นเพลงเกี่ยวข้าวก่อนเสมอ เต้นกำรำเคียวเป็นการละเล่นพื้นบ้านที่เก่าแก่แบบหนึ่งของชาวชนบท สันนิษฐานว่า เกิดขึ้นสมัยรัชกาลที่ 5 เป็นครั้งแรกที่บ้านสระทะเล ตำบลสระทะเล อำเภอพยุหะคีรี จังหวัดนครสวรรค์ เล่นกันแพร่หลายในบ้านสระทะเล และตำบลใกล้เคียง เช่น ตำบลม่วงหัก เป็นต้น อนึ่ง มีผู้รู้เกี่ยวกับเพลงพื้นบ้านคนหนึ่ง กล่าวว่า แต่เดิมชาวบ้านเรียกการละเล่นชนิดนี้ว่า “เต้นกำ” แต่กรมศิลปากรได้ไปถ่ายทอด และนำไปเผยแพร่ ก็ได้เพิ่มคำว่า “รำเคียว” ต่อท้าย จึงทำให้ประชาชนทั้งหลายรู้จักการละเล่นแบบนี้ในชื่อของ “เต้นกำรำเคียว” การนำเพลงเต้นกำรำเคียวไปเผยแพร่นั้น กรมศิลปากรได้ดัดแปลงท่ารำและเนื้อร้องใหม่ เพื่อให้สุภาพขึ้น และใช้ระนาดเป็นเครื่องดนตรีประกอบในตอนต้นและตอนท้าย เพลงเต้นกำรำเคียวนั้น ถือเป็นเพลงพื้นบ้านประจำจังหวัดนครสวรรค์ และในบางครั้งก็ใช้แทนเพลงพื้นบ้านในนามภาคกลางด้วย

เป็นการละเล่นพื้นเมืองที่เก่าแก่แบบหนึ่งของชาวชนบทในภาคกลางของไทย แถบจังหวัดนครสวรรค์  ที่อำเภอพยุหะคีรี  ซึ่งแต่เดิมประชาชนส่วนมากยึดอาชีพการทำนาเป็นหลักและด้วยนิสัยรักสนุก ประกอบกับการเป็นคนเจ้าบทเจ้ากลอนของไทยด้วย  จึงได้เกิดการเต้นกำรำเคียวขึ้น  ซึ่งในเนื้อเพลงแต่ละตอนจะสะท้อนให้เห็นสภาพความเป็นอยู่ของชาวบ้านอย่างชัดเจน  ลักษณะการรำไม่อ่อนช้อยเช่นการรำไทยทั่ว ๆ ไป  จะถือเอาความสนุกเป็นใหญ่  จะมีทั้ง “เต้น”  และ  “รำ”  ควบคู่กันไป  ส่วนมือทั้งสองของผู้รำข้างหนึ่งจะถือเคียว  อีกข้างหนึ่งถือต้นข้าวที่เกี่ยวแล้ว จึงได้ชื่อว่า  “ เต้นกำรำเคียว”

การเต้นกำรำเคียวในเทศกาลหรือประเพณี – ใช้เป็นการแสดงในงานบุญหรืองานเฉลิมฉลอง เช่น งานประเพณีเกี่ยวข้าว หรือในงานเทศกาลพื้นบ้าน เพื่อบ่งบอกถึงการขอพรจากสิ่งศักดิ์สิทธิ์ให้ผลผลิตอุดมสมบูรณ์

การเต้นกำรำเคียวในงานเลี้ยง – ในบางท้องถิ่น การเต้นกำรำเคียวจะเป็นส่วนหนึ่งของการจัดงานเลี้ยงหรือการพบปะสังสรรค์ของชุมชน การเต้นจะเป็นการแสดงที่สร้างความบันเทิงและความสนุกสนานให้แก่ผู้ร่วมงาน

การเต้นกำรำเคียวในฐานะการแสดงศิลปะพื้นบ้าน – การเต้นกำรำเคียวสามารถจัดเป็นการแสดงศิลปะพื้นบ้านที่มีการฝึกฝนท่าทางและจังหวะให้เข้ากันได้อย่างดี ซึ่งบางครั้งอาจมีการประกอบเสียงดนตรีพื้นบ้าน เช่น การตีกลอง หรือการเป่าปี่ เพื่อเพิ่มสีสันในการแสดง

หญิง ย่างกันเถิดนายเอย เอ๋ยรา พ่อย่าง ย่างรึย่างพ่อย่าง เนื้อเสือเนื้อช้าง ย่างไปฝากเมียเอย

เพลงแถ

ชาย แถกันเถิดนางเอย เอ๋ยรา แม่แถแถรึแถ แม่แถ (ซ้ำ) จะลงหนองไหน พี่จะไปหนองนั้นแน่ (ซ้ำ) นกกระสาปลากระแห แถให้ติดดินเอย

หญิง แถกันเถิดนายเอย เอ๋ยรา พ่อแถแถรึแถ พ่อแถ (ซ้ำ) นกกระสาปลากระแห แถมาลงหนองเอย

เพลงถอง

ชาย ถองกันเถิดนางเอย เอ๋ยรา แม่ถองถองรึถอง แม่ถอง (ซ้ำ) ถองรึถองแม่ถอง ถองซิถองแม่ถอง คอยขยับจับจ้อง ถองให้ถูกนางเอย

หญิง ถองกันเถิดนายเอย เอ๋ยรา พ่อถองถองรึถอง (ซ้ำ) กล้าดีก็เข้ามาลอง จะโดนกระบองตีเอย