1.1 Cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX chủ nghĩa tư bản chuyển từ giai đoạn tự do cạnh tranh sang giai đoạn độc quyền. Các đế quốc đua nhau xâm lược các nước châu Á, châu Phi và Mỹ la tinh. Sự xâm lược và bóc lột thực dân làm cho nhân dân các thuộc địa rất khổ cực. Mâu thuẫn giữa các đế quốc với các dân tộc thuộc địa và mâu thuẫn giữa các đế quốc với nhau rất gay gắt. Chủ nghĩa đế quốc xuất khẩu tư bản, đầu tư khai thác thuộc địa đem lại lợi nhuận tối đa cho tư bản chính quốc, trước hết là tư bản lũng đoạn; làm cho quan hệ xã hội của các nước thuộc địa biến đổi một cách căn bản. Các nước thuộc địa bị lôi cuốn vào con đường tư bản thực dân. Sự áp bức và thôn tính dân tộc của chủ nghĩa đế quốc càng tăng thì mâu thuẫn giữa dân tộc thuộc địa thực dân càng gay gắt, sự phản ứng dân tộc của nhân dân các thuộc địa càng quyết liệt. Và chính bản thân chủ nghĩa đế quốc xâm lược, thống trị các thuộc địa lại tạo cho các dân tộc bị chinh phục những phương tiện và phương pháp để tự giải phóng. Sự thức tỉnh về ý thức dân tộc và phong trào đấu tranh dân tộc để tự giải phóng khỏi ách thực dân, lập lại các quốc gia dân tộc độc lập trên thế giới chịu tác động sâu sắc của chính sách xâm lược, thống trị của chủ nghĩa đế quốc thực dân.

1.2 Với thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917, chủ nghĩa Mác - Lênin từ lý luận đã trở thành hiện thực, mở ra một thời đại mới - thời đại cách mạng chống đế quốc, thời đại giải phóng dân tộc. Cách mạng Tháng Mười Nga nêu tấm gương sáng trong việc giải phóng các dân tộc bị áp bức.

1.3 Sự ra đời của Quốc tế Cộng sản (Quốc tế III) vào tháng 3/1919 đã thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ phong trào cộng sản và công nhân quốc tế. Đối với Việt Nam, Quốc tế Cộng sản có vai trò quan trọng trong việc truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin và thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam.

2. Sơ lược tình hình chuyển biến của Việt Nam từ cuối thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX

2.1 Trong trào lưu xâm lược thuộc địa của chủ nghĩa tư bản phương Tây, từ năm 1858 thực dân Pháp bắt đầu tiến công quân sự để chiếm Việt Nam. Sau khi đánh chiếm được nước ta, thực dân Pháp thiết lập bộ máy thống trị thực dân và tiến hành những cuộc khai thác nhằm cướp đoạt tài nguyên, bóc lột nhân công rẻ mạt và mở rộng thị trường tiêu thụ hàng hóa. Từ năm 1897, thực dân Pháp tiến hành chương trình khai thác thuộc địa lần thứ nhất và sau Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914-1918), chúng tiến hành chương trình khai thác thuộc địa lần thứ hai ở Đông Dương với số vốn đầu tư trên quy mô lớn, tốc độ nhanh. Thực dân Pháp áp đặt chính sách cai trị thực dân, tước bỏ quyền lực đối nội và đối ngoại của chính quyền phong kiến Nhà Nguyễn; chia Việt Nam thành ba xứ: Bắc Kỳ, Trung Kỳ, Nam Kỳ và thực hiện ở mỗi kỳ một chế độ cai trị riêng. Thực dân Pháp câu kết với giai cấp địa chủ để bóc lột kinh tế và áp bức chính trị đối với Nhân dân Việt Nam.

2.2 Do sự du nhập của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, tình hình kinh tế Việt Nam có sự biến đổi: quan hệ kinh tế nông thôn bị phá vỡ, hình thành nên những đô thị mới, những trung tâm kinh tế và tụ điểm cư dân mới. Nhưng thực dân Pháp không du nhập một cách hoàn chỉnh phương thức tư bản chủ nghĩa vào nước ta, mà vẫn duy trì quan hệ kinh tế phong kiến. Chúng kết hợp hai phương thức bóc lột tư bản và phong kiến để thu lợi nhuận siêu ngạch. Thực dân Pháp thực hiện chính sách bóc lột, cướp đoạt ruộng đất để lập đồn điền; đầu tư khai thác tài nguyên; xây dựng một số cơ sở công nghiệp, hệ thống đường giao thông, bến cảng phục vụ chính sách khai thác thuộc địa. Chính vì thế, nước Việt Nam không thể phát triển lên chủ nghĩa tư bản một cách bình thường được, nền kinh tế Việt Nam bị kìm hãm trong vòng lạc hậu và phụ thuộc nặng nề vào kinh tế Pháp.

2.3 Chúng tiếp tục thi hành chính sách chuyên chế với bộ máy đàn áp nặng nề. Mọi quyền hành đều thâu tóm trong tay các viên quan cai trị người Pháp, từ toàn quyền Đông Dương, thống đốc Nam Kỳ, khâm sứ Trung Kỳ, thống sứ Bắc Kỳ, công sứ các tỉnh, đến các bộ máy quân đội, cảnh sát, toà án...; biến vua quan Nam triều thành bù nhìn, tay sai. Chúng bóp nghẹt tự do, dân chủ, thẳng tay đàn áp, khủng bố, dìm các cuộc đấu tranh của dân ta trong biển máu. Chúng tiếp tục thi hành chính sách chia để trị rất thâm độc, chia nước ta làm ba kỳ, mỗi kỳ đặt một chế độ cai trị riêng và nhập ba kỳ đó với nước Lào và nước Campuchia để lập ra liên bang Đông Dương thuộc Pháp, xóa tên nước ta trên bản đồ thế giới. Chúng gây chia rẽ và thù hận giữa Bắc, Trung, Nam, giữa các tôn giáo, các dân tộc, các địa phương, thậm chí là giữa các dòng họ; giữa dân tộc Việt Nam với các dân tộc trên bán đảo Đông Dương. Thực dân Pháp thi hành triệt để chính sách văn hóa nô dịch, gây tâm lý tự ti, khuyến khích các hoạt động mê tín dị đoan. Mọi hoạt động yêu nước của Nhân dân ta đều bị cấm đoán. Chúng tìm mọi cách bưng bít và ngăn chặn ảnh hưởng của nền văn hóa tiến bộ trên thế giới vào Việt Nam và thi hành chính sách ngu dân để dễ bề cai trị

• Xem thêm tại: https://loigiaihay.com/hoan-canh-lich-su-cuoi-the-ky-xix-dau-the-ky-xx-c132a20691.html#ixzz8HoSeENpg

• https://vinhhung.thuathienhue.gov.vn/?gd=8&cn=28&tc=1265

• https://voer.edu.vn/m/tinh-hinh-the-gioi-va-viet-nam-cuoi-the-ky-xix-dau-the-ky-xx/2775b6ea

1. Kinh tế:

- Hệ thống kinh tế của Việt Nam bị thay đổi theo mô hình thuộc địa của Pháp. Việc khai thác tài nguyên và sản xuất hàng hóa tập trung vào lợi ích của Pháp, dẫn đến sự suy thoái của các ngành nông nghiệp truyền thống.

- Pháp xây dựng hệ thống hạ tầng giao thông, đặc biệt là đường sắt và đường bộ, để tăng cường khả năng vận chuyển hàng hóa từ các vùng sản xuất đến các cảng biển lớn như Hải Phòng và Sài Gòn.

- Việc khai thác mỏ và đánh bắt cá cũng được Pháp khuyến khích để đáp ứng nhu cầu công nghiệp của nước này.

2. Chính trị:

- Việt Nam trở thành một thuộc địa của Pháp sau khi Pháp chiếm đóng nước ta vào năm 1887. Hành chính Việt Nam được tổ chức theo mô hình thuộc địa, với một tổ chức chính trị trung ương gắn kết với quyền lực của Pháp.

- Những cuộc nổi dậy chống Pháp như cuộc Khởi nghĩa Yên Bái năm 1930 và cuộc Khởi nghĩa Hòa Bình năm 1936 đã diễn ra để phản đối sự thống trị của Pháp.

3. Xã hội:

- Chính sách thuế và đất đai của Pháp đã gây ra sự không bình đẳng trong xã hội. Những người giàu có và quan lại được hưởng lợi từ chính sách này trong khi nông dân và công nhân nông thôn gặp nhiều khó khăn.

- Giáo dục phương Tây được đưa vào Việt Nam và tạo ra một tầng lớp giới trí thức phương Tây học hỏi và phát triển. Đồng thời, sự phổ biến của giáo dục phương Tây cũng góp phần khơi dậy tinh thần đấu tranh dân tộc.

Tóm lại, dưới tác động chính sách cai trị của thực dân Pháp, Việt Nam đã trải qua những chuyển biến kinh tế, chính trị và xã hội quan trọng. Các chính sách này đã góp phần làm thay đổi cấu trúc xã hội Việt Nam và tạo ra các vấn đề và mâu thuẫn mà đất nước phải đối mặt trong thời kỳ tiếp theo.

Việt Nam đã trải qua 61 năm Pháp thuộc, bắt đầu từ năm 1884 khi Pháp bắt buộc triềuđình Huế chấp nhận sự bảo hộ của Pháp cho đến 1945 khi Pháp mất quyền cai trị ở Đông Dương. Mất chủ quyền, Việt Nam bị chia cắt thành 3 xứ riêng biệt với ba cơ cấu hành chính riêng: xứ thuộc địa Nam Kỳ và hai xứ bảo hộ Bắc và Trung Kỳ. Sau khi đặt ách thống trị lên nước ta, thực dân Pháp nhanh chóng thiết lập chế độ chính trị vô cùng phản động và chúng ra sức khai thác thuộc địa với mục đích vơ vét, xuất khẩu tư bản, bóc lột sức lao động và thị trường tiêu thụ. Cùng với đó là vô số chính sách đàn áp, bóc lột về chính trị, kinh tế, văn hóa. Đặc biệt là giai đoạn cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX.

MỤC ĐÍCH

Nhằm trang bị phương pháp tư duy khoa học về lịch sử, khả năng vận dụng vào công tác thực tiễn, trang bị cho sinh viên về sự hiểu biết toàn diện về tính chất của xã hội Việt Nam là xã hội thuộc địa nửa phong kiến đặt ra hai yêu cầu: Một là, phải đánh đuổi thực dân Pháp xâm lược, giành độc lập cho dân tộc, tự do cho nhân dân; Hai là xóa bỏ chế độ phong kiến, giành quyền dân chủ cho nhân dân, chủ yếu là ruộng đất cho nông dân, trong đó chống đế quốc, giải phóng dân tộc là nhiệm vụ hàng đầu.

Đồng thời qua đó giúp sinh viên biết hệ thống lại vấn đề một cách logic, thu nhặt, xử lý thông tin, vận dụng các kiến thức cơ bản phục vụ việc tự học, tự làm việc của bản thân, giúp sinh viên trinh bày tốt cho các môn học và định hướng việc sắp xếp, quan trọng hơn là việc liên hệ được với thực tiễn của đất nước, của thời đại từ đó liên hệ đến bản thân Ngoài ra, cung cấp kiến thức, một thái độ vững vàng về tư tưởng và chống lại các luận điệu sai trái, xuyên tạc.

ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Những chuyển biến kinh tế-chính trị-xã hội Việt Nam dưới tác động chính sách cai trị của thực dân Pháp cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX

I. Giới thiệu

Việt Nam trong giai đoạn cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX đã trải qua những biến đổi chính trị đáng kể dưới tác động của chính sách cai trị của thực dân Pháp. Sự xâm lược và chiếm đóng của Pháp đã tạo ra sự thay đổi sâu sắc trong hệ thống chính trị và xã hội của Việt Nam.

II. Tác động của chính sách cai trị của thực dân Pháp

1. Xâm lược và chiếm đóng

Vào cuối thế kỷ XIX, Pháp cùng nhiều nước phương Tây bắt đầu tiến hành các cuộc xâm lược nhằm tìm kiếm tài nguyên, thị trường, nhân công giá rẻ từ các nước phong kiến lạc hậu, kém phát triển.

Việt Nam dưới sự cai trị của nhà Nguyễn trở thành một nước nông nghiệp lạc hậu do nhiều nguyên nhân và yếu tố. Một trong các nguyên nhân chính đến từ chính sách bế quan tỏa cảng, cấm buôn bán, vận chuyển hàng hóa và giao thương với nước ngoài. Chế độ quân sự và ngoại giao chưa phù hợp, đồng thời không được triều đình nhà Nguyễn coi trọng. Những sai lầm liên tiếp trong việc quản lý đất nước của nhà Nguyễn đã từng bước đẩy Việt Nam rơi vào tầm ngắm của thực dân Pháp.

Năm 1858, thực dân Pháp nổ súng tấn công xâm lược và từng bước thiết lập bộ máy thống trị ở Việt Nam, biến một quốc gia phong kiến thành thuộc địa nửa phong kiến.

Nguồn tham khảo:

- Nguyễn Khắc Viện (2005), "Lịch sử Việt Nam từ các triều đại đầu tiên đến thế kỷ XX", Nhà xuất bản Giáo dục.

2. Chính sách bảo hộ

Chính sách bảo hộ là một trong những chính sách quan trọng mà Pháp áp đặt lên Việt Nam. Từ năm 1884, Pháp thiết lập chính sách bảo hộ nhằm kiểm soát và khai thác tài nguyên của Việt Nam. Chính sách này đồng thời cũng nhằm bảo vệ lợi ích kinh tế của Pháp và ngăn chặn sự can thiệp của các thế lực đối thủ.

Về chính trị, thực dân Pháp áp đặt chính sách cai trị thực dân, tước bỏ quyền lực đối nội và đối ngoại của chính quyền phong kiến nhà Nguyễn; chia Việt Nam thành ba xứ: Bắc Kỳ, Trung Kỳ, Nam Kỳ và thực hiện ở mỗi kỳ một chế độ cai trị riêng. Thực dân Pháp câu kết với giai cấp địa chủ để bóc lột kinh tế và áp bức chính trị đối với nhân dân Việt Nam.

Về kinh tế, thực dân Pháp thực hiện chính sách bóc lột, cướp đoạt ruộng đất để lập đồn điền; đầu tư khai thác tài nguyên; xây dựng một số cơ sở công nghiệp, hệ thống đường giao thông, bến cảng phục vụ chính sách khai thác thuộc địa.

Về văn hoá, thực dân Pháp thi hành triệt để chính sách văn hóa nô dịch, gây tâm lý tự ti, khuyến khích các hoạt động mê tín dị đoan. Mọi hoạt động yêu nước của nhân dân ta đều bị cấm đoán. Chúng tìm mọi cách bưng bít và ngăn chặn ảnh hưởng của nền văn hóa tiến bộ trên thế giới vào Việt Nam và thi hành chính sách ngu dân để dễ bề cai trị.

Dưới tác động của chính sách cai trị và chính sách kinh tế, văn hoá, giáo dục thực dân, xã hội Việt Nam đã diễn ra quá trình phân hoá sâu sắc. Mâu thuẫn trong xã hội dưới sự cai trị của thực dân Pháp từng bước leo thang, trong đó, mâu thuẫn giai cấp gay gắt nhất là giữa người Việt Nam và người Pháp.

Nguồn tham khảo:

- David G. Marr (2013), "Vietnamese Tradition on Trial, 1920-1945", University of California Press.

-Cổng thông tin điện tử Cà Mau (30/01/2018) - Ban Tuyên giáo Trung ương

3. Đàn áp các phong trào độc lập

Trước sự khắc nghiệt, tàn bạo và vô lý của những kẻ xâm lược, nhân dân Việt Nam nhiều lần phản kháng lại sự bất công trong xã hội, các cuộc khởi nghĩa diễn ra sôi nổi khắp cả nước.

Tuy nhiên, thhực dân Pháp cũng đã đàn áp mạnh mẽ các phong trào đòi độc lập và tự do của Việt Nam. Chúng áp dụng các biện pháp kiểm soát thông tin, cấm sách báo và sử dụng quân đội trang bị vũ khí tối tân để đàn áp những cuộc nổi dậy. Một trong những ví dụ nổi bật là cuộc khởi nghĩa Yên Bái năm 1930, được lãnh đạo bởi Đảng Cộng sản Việt Nam.

Phong trào Cần Vương - phong trào yêu nước theo ý thức hệ phong kiến, do giai cấp phong kiến lãnh đạo đã chấm dứt ở cuối thế kỷ XIX với cuộc khởi nghĩa của Phan Đình Phùng (năm 1896). Sang đầu thế kỷ XX, khuynh hướng này không còn là khuynh hướng tiêu biểu nữa. Phong trào nông dân, tiêu biểu là cuộc khởi nghĩa Yên Thế của Hoàng Hoa Thám kéo dài mấy chục năm cũng thất bại vào năm 1913. Phong trào yêu nước theo khuynh hướng dân chủ tư sản do các cụ Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh lãnh đạo cũng rơi vào bế tắc. Cuộc khởi nghĩa Yên Bái do Nguyễn Thái Học lãnh đạo cũng bị thất bại.

Các phong trào yêu nước từ cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX là sự tiếp nối truyền thống yêu nước, bất khuất của dân tộc ta được hun đúc qua hàng ngàn năm lịch sử. Nhưng do thiếu đường lối đúng đắn, thiếu tổ chức và lực lượng cần thiết nên các phong trào đó đã lần lượt thất bại. Cách mạng Việt Nam chìm trong cuộc khủng hoảng sâu sắc về đường lối cứu nước.

Tính chất của xã hội Việt Nam là xã hội thuộc địa nửa phong kiến đang đặt ra hai yêu cầu: Một là, phải đánh đuổi thực dân Pháp xâm lược, giành độc lập cho dân tộc, tự do cho nhân dân; Hai là, xóa bỏ chế độ phong kiến, giành quyền dân chủ cho nhân dân, chủ yếu là ruộng đất cho nông dân. Trong đó, chống đế quốc, giải phóng dân tộc là nhiệm vụ hàng đầu.

Nguồn tham khảo:

- Trần Quốc Vượng (2010), "Lịch sử phong trào cách mạng Việt Nam: Từ phong trào dân tộc đến phong trào công nhân", Nhà xuất bản Chính trị quốc gia.

III. Những chuyển biến về chính trị của Việt Nam

1. Hình thành phong trào đấu tranh độc lập

Dưới tác động của chính sách cai trị của thực dân Pháp, người dân Việt Nam dần nhận ra tầm quan trọng của việc đấu tranh cho độc lập và tự do. Các phong trào đấu tranh dân tộc như phong trào Duy Tân, phong trào Đông Du và phong trào Yên Bái xuất hiện đã góp phần thức tỉnh ý thức dân tộc và chính trị của người Việt Nam.

2. Tổ chức chính trị mới

Dưới áp lực của chính sách cai trị của Pháp, người Việt Nam đã phải thích nghi và tổ chức lại hệ thống chính trị của mình. Nhận thấy bộ máy chính trị thời phong kiến đã lỗi thời và không còn dẫn dắt dân tộc Việt Nam thoát khỏi ách nô dịch, giành lại độc lập tự chủ.

Các tổ chức chính trị mới ra đời, có khuynh hướng ảnh hưởng từ chiến thắng vẻ vang của giai cấp vô sản - Cách mạng tháng Mười ở Nga - được thành lập như Việt Nam Quốc dân Đảng, Việt Nam Cách mạng Đồng minh Hội và Đảng Cộng sản Việt Nam đã ra đời và trở thành lực lượng lãnh đạo trong cuộc đấu tranh độc lập của Việt Nam.

Đánh dấu sự chuyển đổi nhận thức và tư tưởng chính trị.

IV. Tổng kết

Trên cơ sở của các tài liệu tham khảo từ sách và báo, chúng ta có thể nhận thấy rằng chính sách cai trị của thực dân Pháp đã có những tác động sâu sắc đến chính trị Việt Nam trong giai đoạn cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX. Việt Nam đã trải qua những biến đổi chính trị quan trọng, từ việc bị chiếm đóng và xâm lược, đến sự phát triển của phong trào đấu tranh độc lập và sự thay đổi trong tư tưởng và ý thức của người dân.