Bikingoak eta gaizkileak murriztu eta herrian bake gehiago egotea.

Nekazaritza tresnak hobetzea: Golde belarriduna: ildo hastunagoak eta lurra hobeto lantzen zuen. Arnes berriak...

Laborantza metodo berriak: Hiru urteko txandaketa sortu zuten, eta, horri esker, lur-eremu txikiagoa uzten lugorrian.

Haize eta ur-erroten erabilera orokortzea: Honi esker lana errezago eta bizkorrago egiten zuten.

Gaixotasunen aurkako erresistentzia lortu.

Galdutako lurrak berriro landu.

Nekazariak hirietara imigratu bizitza hobea lortzeko.

Garraioa erbiltzen hasi, ferruak egiten hasi. Merkataritzako teknika batzuk aldatu. Adibidez, kanbioa-letra, dirua-trukatzailea, maileguak.

Merkatzritza hiru mota garatu: Gertuko merkataritza, landa eremuan. Merkataritza ertaina, herri eta hirien artekoa (azokak sortu). Urruneko merkataritza, herrialde urrunetara eramateko merkatua.

Mediterraneokoa. Ibilbidea: Ipres, Bartzelona Sevilla, Lisboa, Ceuta, Messina, Medina del campo, Valentzia, Florentzia, Balearrak, Bordele, Tunis, Catania eta Genova. Ibilbide honetan, zeta, espeziak eta lurrinak garraitzen zituzten.

Atlantikoko bidea. Ibilbidea: Ipres, Bartzelona Sevilla, Lisboa, Ceuta, Messina, Medina del campo, Valentzia, Florentzia, Balearrak, Bordele, Tunis, Catania eta Genova. Ibilbide honetan, zeta, espeziak eta lurrinank garraitzen zituzten.

Lehorrekoa. Ibilbidea: Hanburgo, Milan, Genova, Pisa, Gante, Lyon, Marseilla, Frankfurt, Augsburg eta Nurenberg.

Hiriak komunikazio-bideetatik gertu kokatu

Hiri nukleoa harresiz inguratua egon.

Oniplano irregularra, erdigunean kokatutako plazaren inguruan antolatzen zen. Plazan, katedrala udaletxea eta lonja egoten zen.

Harresiaren kanpo auzo txiki batzuk sortu, errebalak.

Biztanleek bere magistraturak aukertau, finantzez, ordenaz eta justuaz arduratzeko. Magistratuen burua burgumaisua edo alkatea zen, udaletxean bildu.

Familia aberats batzuk hirietako gobernua bereganatu eta familia horiek nobleziarekin batera,talde pribilegiatu bat osatu zuten: hiriko patrizioak.

Gizarte talde berri bat sortu: Behe burgesia eta goi-Burgesia. Burgesias gain, Erdi aroko hirietan nobleak, kleroak, mirabeak eta eskaleak zeuden.

Hirietako pertsonak askeak ziren, nahiz eta alde sozioekonomikoak izan.

Artisauak lanbide gremiotan, lanbide taldeak, dena kontrloatzeko ( prezio, kantitatea, kalitatea...) antolatzen ziren, maisua, ofiziala eta ikastuna.

Burgesak merkatariak, bankariak eta goi artisauak ziren hortik dator beraien aberastasuna.

XII. mendearen erdialdera arte, erregea "berdinkideen arteko lehena" zen; hau da, erresumako jaun feudal boteretsuena. Hori dela eta jaun honek bere lurrak zituen (koroaren lurrak), eta, hor, erabateko jurisdikzioa (eskumenak) zuen.

Monarkek burgesia babesa behar zuten beraien autoritatea nobleziari inposatzeko, errresumaren lurralde-batasuna bermatzeko eta monarkia nazionalak eratzeko.

Burgesek babesa behar zuten jaun feudalen kontra, erresuma guztiko bideetan merkataritzan aritzeko.

Burgesien babesa lortzeko, errege-erreginek legeak edo hiri-gutuank sinatu zituzten.

Gobernatzeko, monarkek Curiaren ( Errege Kontseilua) laguntza zuten. Kleroko eta nobleziako zenbait handikik osatu, erregeak biltzeko erakundeak egin.

Hiru estamentuek ( kleroa, noblezia eta burgesia) monarkekin egiten zuten bilera horieri gorte edo parlamentu esaten zitzaien.

XIV. mendean, Europako biztanleriak zenbait zorigaitz pairatu zituen, hala nola, gosea, gerra eta izurritea beltza. Horiek guztiak oso larriak izan ziren eta Erdi Aroko krisia eragin zuten

Izurrite beltza 1348. urtearen inguruan iritsi zen Europara, Asiatik. Gaixotasun infekziosoa zen eta ez zekiten zerk eragiten zuten eta nola hedatzen zen.

Gaixotasun hori arkakusoen ziztaden bidez trasmititzen zen, batez ere, eta oso hikorra zen. Hauek ziren sintoma nagusiak: sukarra, arnasketa- eta zirkulazio-arazoak, eta azalak kolore belatxazka hartzea.

Zenbait neurri partzial hartu arren, pandemia ez zen gelditu eta hondamen handia sortu zen Europan.

Gaixotasun horren hedapenak oso ondorio larriak izan zituen gizartean eta krisi orokorra eragin zuen, beste hiru faktoreekin batera:

XIV. mendean, gerra ugari, hildako asko eta ekonomia-galera handiak izan ziren

Lurren zati handi baten produktibitatea oso txikia zen, aurreko mendeetan lurrak lurgorritu baitzituzten, demografia-hazkunde handiak behartuta.

Aldi horretan, Izotz Aro Txikia hasi zen. Izotzaldi, txingor eta euri ugari. Horregatik uztak galdu eta goseteak gertatu ziren.

Gaixotasun honek adibidez 10 pertsonetatik 4 hiltzen zituen hau da %40-a.