เซลล์และการทำงานของเซลล์ by waiyuda headloh https://padlet.com/KruPaWai/organelles ครูป้าไวยุ์ en-us 2021-08-23 10:02:34 UTC 2025-12-28 19:11:34 UTC hello@padlet.com https://padlet.net/icons/png/1f989.png นิวเคลียส (Nucleus) KruPaWai https://padlet.com/KruPaWai/organelles/wish/1690893603 nucleus คือโครงสร้างที่มีเยื่อหุ้มพบในเซลล์ยูแคริโอต ภายในบรรจุสารพันธุกรรม (genetic material) ซึ่งจัดเรียงตัวเป็นดีเอ็นเอ (DNA) สายยาวรวมตัวกับโปรตีนหลายชนิด เช่น ฮิสโตน (histone) เป็นโครโมโซม (chromosome) ยีน (gene) ต่างๆ ภายในโครโมโซมเหล่านี้ รวมเรียกว่า นิวเคลียส จีโนม (nucleards genome) หน้าที่ของนิวเคลียสคือการคงสภาพการรวมตัวของยีนเหล่านี้และควบคุมการทำงานของเซลล์โดยการควบคุมการแสดงออกของยีน (gene expression)

โครงสร้างหลักของนิวเคลียส คือ
1. เยื่อหุ้มนิวเคลียส (nuclear envelope) ซึ่งเป็นเยื่อสองชั้นที่หุ้มทั้งออร์แกเนลล์และทำหน้าที่แยกองค์ประกอบภายในออกจากไซโทพลาซึม (cytoplasm)
2. นิวเคลียร์ลามินา (nuclear lamina) ซึ่งเป็นโครงสร้างร่างแหภายในนิวเคลียส ทำหน้าที่เป็นโครงร่างค้ำจุน ให้ความแข็งแรงแก่นิวเคลียส คล้ายไซโทสเกลเลตอน (cytoskeleton) ภายในเซลล์ เนื่องจากเยื่อหุ้มนิวเคลียสมีลักษณะเป็นเยื่อเลือกผ่านที่โมเลกุลส่วนใหญ่ผ่านทะลุเข้าออกไม่ได้ ดังนั้นเยื่อหุ้มนิวเคลียสจึงต้องมีนิวเคลียร์พอร์ (nuclear pore) หรือช่องที่จะให้สารเคลื่อนผ่านเยื่อ ช่องเหล่านี้ทะลุผ่านเยื่อทั้งสองของเยื่อหุ้มนิวเคลียสให้โมเลกุลขนาดเล็กและไอออนเคลื่อนที่เข้าออกนิวเคลียสได้ การเคลื่อนที่เข้าออกของสารโมเลกุลใหญ่ เช่น โปรตีน ต้องมีการควบคุมและต้องใช้โปรตีนช่วยขนส่งสาร (carrier proteins)
3. โครโมโซม (chromosome) เป็นที่เก็บของหน่วยพันธุกรรม ซึ่งทำหน้าที่ควบคุมและถ่ายทอดข้อมูล เกี่ยวกับ ลักษณะทางพันธุกรรมต่าง ๆ ของสิ่งมีชีวิต เช่น ลักษณะของเส้นผม ลักษณะดวงตา เพศ และสีผิว
4. นิวคลีโอลัส (Nucleolus, นิวคลีโอไล nucleoli) เป็นโครงสร้างใหญ่สุดภายในนิวเคลียสของเซลล์ยูคารีโอต ในนิวคลีโอลัสมีความสำคัญ คือ เป็นบริเวณที่เกิดการชีวกำเนิดของไรโบโซม (ribosome biogenesis) นอกจากนี้นิวคลีโอไลยังมีส่วนในการสร้างอนุภาคการรับรู้ทางสัญญาณ (signal recognition particle) และมีส่วนในการรับมือกับความเครียด (stress) ของเซลล์ นิวคลีโอไลประกอบด้วย โปรตีน, DNA และ RNA และก่อตัวขึ้นรอบพื้นที่ทางโครโมโซม (chromosomal regions) เฉพาะ ที่เรียกว่า พื้นที่จัดการนิวคลีโอลาร์ (nucleolar organising regions) การทำงานผิดปกติของนิวคลีโอไลอาจเป็นสาเหตุของอาการผิดปกติในมนุษย์ที่เรียกว่า นิวคลีโอพาธี ("nucleolopathies") ในปัจจุบันนิวคลีโอลัสกำลังถูกสำรวจในฐานะเป้าหมายหนึ่งสำหรับการทำเคโมเทอราพี (chemotherapy) เพื่อรักษาโรคมะเร็ง
5. นิวคลีโอพลาซึม (Nucleuoplasm) เป็นส่วนที่เป็นขอวเหลวในนิวเคลียส คล้ายไซโทซอล

cr : https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%99%E0%B8%B4%E0%B8%A7%E0%B9%80%E0%B8%84%E0%B8%A5%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%AA%E0%B8%82%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B9%80%E0%B8%8B%E0%B8%A5%E0%B8%A5%E0%B9%8C#%E0%B8%99%E0%B8%B4%E0%B8%A7%E0%B8%84%E0%B8%A5%E0%B8%B5%E0%B9%82%E0%B8%AD%E0%B8%A5%E0%B8%B1%E0%B8%AAhttps://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%99%E0%B8%B4%E0%B8%A7%E0%B9%80%E0%B8%84%E0%B8%A5%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%AA%E0%B8%82%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B9%80%E0%B8%8B%E0%B8%A5%E0%B8%A5%E0%B9%8C#%E0%B8%99%E0%B8%B4%E0%B8%A7%E0%B8%84%E0%B8%A5%E0%B8%B5%E0%B9%82%E0%B8%AD%E0%B8%A5%E0%B8%B1%E0%B8%AA

]]> 2021-08-23 10:22:26 UTC https://padlet.com/KruPaWai/organelles/wish/1690893603 ไซโทสเกเลตอน (Cytoskeleton) KruPaWai https://padlet.com/KruPaWai/organelles/wish/1690899371 สารโครงร่างของเซลล์ หรือ ไซโทสเกเลตอน (Cytoskeleton) เป็นเครือข่ายที่ซับซ้อนและมีพลวัต (dynamic) ของฟิลาเมนต์โปรตีนที่เชื่อมต่อกัน อยู่ภายในไซโทพลาซึมของทุกเซลล์ รวมถึงพวกแบคทีเรียและอาร์เคีย ไซโทสเกเลตันนั้นครอบคลุมส่วนต่าง ๆ ของเซลล์จากนิวเคลียสของเซลล์ไปถึงเยื่อหุ้มเซลล์ และประกอบด้วยโปรตีนที่คล้ายคลึงกันในสิ่งมีชีวิตต่าง ๆ ในยูแคริโอต ประกอบด้วยองค์ประกอบหลัก 3 อย่าง คือ ไมโครฟิลาเมนท์ อินเทอร์มีเดียตฟีลาเมนท์ และไมโครทิวบูล ซึ่งทั้งหมดสามารถเจริญเติบโตหรือถูกตอนสั้นลงได้อย่างรวดเร็ว ตามความต้องการของเซลล์

หน้าที่หลักของไซโทสเกเลตอน คือ เพื่อให้เซลล์คงรูปและมีความทนทานเชิงกลต่อการเปลี่ยนรูปร่างของเซลล์ แล้วด้วยการร่วมกับเนื้อเยื่อเกี่ยวพันอื่น ๆ ช่วยคงเสถียรภาพให้กับเซลล์ต่าง ๆ ที่ประกอบกันเป็นเนื้อเยื่อ ไซโทสเกเลตอนสามารถหดตัวได้ ดังนั้นสามารถเปลี่ยนรูปร่างของเซลล์และสภาพแวดล้อมของเซลล์ ซึ่งทำให้เซลล์สามารถเคลื่อนอพยพ (cell migration) นอกจากนี้ไซโทสเกเลตอนยังมีหน้าที่ในวิถีการส่งสัญญาณของเซลล์ (cell signaling) ในกระบวนการนำเข้าสารจากนอกเซลล์ผ่านทางเอนโดไซโทซิส ในการดึงแยกโครโมโซมระหว่างการแบ่งเซลล์ ในขั้นไซโทคิเนซิสของการแบ่งเซลล์ ในฐานะนั่งร้านในการจัดการกับองค์ประกอบในเซลล์ และในการเคลื่อนย้ายสารภายในเซลล์ (เช่น การเคลื่อนย้ายเวซิเคิล และออร์แกเนลล์ต่าง ๆ ภายในเซลล์) และเป็นแม่แบบในการสร้างผนังเซลล์ นอกไปจากนี้ไซโทสเกเลตอนยังสามารถช่วยประกอบสร้างโครงสร้างพิเศษ เช่น แฟลกเจลลา ซิเลีย ลาเมลลีโพเดีย และ โพโดโซม โครงสร้าง หน้าที่ และลักษณะพลวัต (dynamic) ของไซโทสเกเลตอนนั้นสามารถแตกต่างกันไปตามลักษณะและหน้าที่ของเซลล์ แม่แต่ภายในเซลล์เดียวกัน ไซโทสเกเลตอนยังสามารถเปลี่ยนไปตามหน้าที่หรือความเกี่ยวข้องกับโปรตีนอื่นหรือแม้แต่ประวัติในอดีตของโครงข่ายนั้น ๆ

เซลล์ยูแคริโอตมีสารไซโทสเกเลตอน (cytoskeletal filaments)  เกิดขึ้นจากการพอลีเมอไรส์ (polymerisation) ของหน่วยย่อยโปรตีนชนิดพิเศษ และมีรูปร่าง ลักษณะ และการกระจายภายในเซลล์ที่ต่างกันไป มี 3 ชนิดได้แก่ :
1. ไมโครฟีลาเมนท์ (microfilament) : หรือ แอกทิน ฟิลาเมนท์ (actin filament) ประกอบด้วยเส้นใยโปรตีนที่มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง ประมาณ 7 นาโนเมตร เกิดจากโปรตีนแอกทิน ซึ่งมีรูปร่างกลมต่อกันเป็นสาย 2 สายพันบิดกันเป็นเกลียวคล้ายสายสร้อยไข่มุก ทำหน้าที่สำคัญในการหดตัวของเซลล์กล้ามเนื้อ การเคลื่อนที่ของอะมีบาและเซลล์เม็ดเลือดขาว การเปลี่ยนแปลงรูปร่างของเซลล์ เป็นต้น นอกจากนี้ยังทำหน้าที่ค้ำจุน พบใน ไมโครวิลไลที่ผิวด้านบนของเซลล์บุผิว ช่วยแบ่งไซโทพลาซึมในการแบ่งเซลล์สัตว์ และช่วยให้เกิดการไหลของไซโทพลาซึม (cyclosis) ในเซลล์พืช เช่น ใบสาหร่ายหางกระรอก
2. ไมโครทิวบูล (microtubule) : เป็นหลอดกลวงมีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง  25 นาโนเมตร  เกิดจากโปรตีนที่เรียกว่า ทูบูลิน (tubulin) เรียงต่อกันเป็นสาย ไมโครทิวบูล เป็นโครงสร้างของเส้นใยสปินเดิล ซิเลีย เซนทริโอด แฟลเจลลัม และช่วยในการเคลื่อนไหวของซิเลียและแฟลเจลลัม ทำให้สิ่งมีชีวิตเซลล์เดียวบางชนิดเคลื่อนที่ได้ และยังทำหน้าที่ยึดออร์แกเนลล์ภายในเซลล์
3. อินเทอร์มีเดียทฟีลาเมนท์ :(intermediate filament) เป็นเส้นใยที่มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 8-12 นาโนเมตร ประกอบด้วยมีเส้นใยโปรตีนหน่วยย่อย ซึ่งเรียงตัวเป็นสายยาว ๆ 4 สาย 8 ชุด พันบิดกันเป็นเกลียวเส้นใยนี้จัดเรียงตัวเป็นร่างแหตามลักษณะรูปร่างของเซลล์ จึงเป็นโครงสร้างค้ำจุนตลอดทั้งเซลล์ พบได้ที่เป็นโปรตีนเคอราทิน (keratin)ที่ผิวหนัง ขน และเล็บของสัตว์มีกระดูกสันหลัง

]]> 2021-08-23 10:30:14 UTC https://padlet.com/KruPaWai/organelles/wish/1690899371 เซนทริโอล (centriole) KruPaWai https://padlet.com/KruPaWai/organelles/wish/1691139540 เซนทริโอล เป็นออร์แกเนลล์ที่ไม่มีเยื่อหุ้ม อยู่ใกล้กับนิวเคลียส ประกอบด้วยไมโครทิวบูลเรียงกัน 9 กลุ่ม กลุ่มละ 3 หลอด (triplet) เชื่อมกันเป็นแท่งทรงกระบอก เซนทริโอลพบอยู่เป็นคู่วางตั้งฉากกัน เซนทริโอลถูกล้อมรอบด้วยโปรตีนเรียกว่า centrosome ซึ่งเป็นแหล่งกำเนิดของเส้นใยสปินเดิล (spindle fiber) ทำหน้าที่ช่วยให้โครโมโซมเคลื่อนออกจากกัน เซนทริโอล พบในเซลล์สัตว์และสิ่งมีชีวิตเซลล์เดียว  ในพืชพบเพียงกลุ่มแคโรไฟต์ ไบรโอไฟต์ พืชมีท่อลำเลียงที่ไร้เมล็ด ปรง และแปะก๊วยไม่พบในเห็ดรา]]> 2021-08-23 13:46:50 UTC https://padlet.com/KruPaWai/organelles/wish/1691139540 ไมโทคอนเดรียน (mitochondrion) KruPaWai https://padlet.com/KruPaWai/organelles/wish/1691191524 ไมโทคอนเดรียน (mitochondrion, พหูพจน์ : ไมโทคอนเดรีย ; mitochondria) เป็นออร์แกเนลล์ (Organelle) ชนิดหนึ่งภายในเซลล์ (Cell) พบได้ในเซลล์ (Cell) ของสิ่งมีชีวิตประเภทยูแคริโอตแทบทุกชนิด ถูกพบโดย คอลลิคเกอร์ (Kollicker)

ลักษณะทั่วไป 
1. มีเยื่อหุ้มสองชั้น เป็นฟอสโฟลิปิดไบเลเยอร์ (Phospholipid Bilayer) จำนวนของไมโทคอนเดรีย ในเซลล์แต่ละชนิดจะมีจำนวนไม่แน่นอนขึ้นอยู่กับชนิดและกิจกรรมของเซลล์ เซลล์ ที่มีเมแทบอลิซึมสูงจะมีไมโทคอนเดรียมาก เช่น เซลล์ตับ (ซึ่งมีจำนวนประมาณ 1000-2000 อันต่อเซลล์ กินเนื้อที่หนึ่งในห้าของเซลล์) เซลล์ไต เซลล์กล้ามเนื้อหัวใจและเซลล์ต่อมต่าง ๆ
2. รูปร่างและโครงสร้างของไมโทคอนเดรีย  มีรูปร่างหลายแบบขึ้นอยู่กับชนิดของเซลล์ ลักษณะมีรูปร่างกลม ท่อนสั้น ท่อนยาว หรือกลมรีคล้ายรูปไข่ ในเซลล์ของต่อมหมวกไตมีรูปเป็นทรงกลม ในเซลล์ตับมีรูปร่างเป็นแท่งสั้นๆ ในเซลล์บุผิวของลำไส้เล็กมีรูปร่างค่อนข้างยาว ยาว 5-7 ไมครอน มีเส้นผ่านศูนย์กลาง 0.2-1 ไมครอน เยื่อหุ้มชั้นนอกเรียบ ประกอบไปด้วยโปรตีน 60-65% ลิพิด 35-40% มีช่องว่างภายในเยื่อหุ้มซึ่งเป็นส่วนที่แคบระหว่างเยื่อหุ้มชั้นในกับชั้น นอกเรียกว่า ช่องว่างระหว่างเยื่อหุ้มเซลล์ (Intermembrane Space) และมีเยื่อชั้นในพับเข้าไปเป็นรอยหยักเพื่อเพิ่มพื้นที่ผิวเรียกว่า คริสตี้ (Cristae) หนา 60-80 อังสตรอม ภายในบรรจุของเหลวประกอบไปด้วยสารหลายชนิดเรียกว่า แมทริกซ์ (Matrix) ซึ่ง จะพบเอนไซม์ (Enzyme) ที่เกี่ยวข้องกับวัฏจักรเครบส์ที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการหายใจระดับเซลล์ (จะเกิดขึ้นในบริเวณนี้เพราะมีเอนไซม์ที่เกี่ยวข้องใน การสร้าง ATP) การสังเคราะห์โปรตีน และการจำลองตัวของไมโทคอนเดรีย
3. ภายในไมโทคอนเดรีย สามารถพบ ดีเอ็นเอ(DNA) ได้เช่นเดียวกับในวเคลียส และคลอโรพลาสต์ โดยเรียกว่า mtDNA (mitochondrial DNA)
4. มีไรโบโซม ขนาด 70S (30S และ 50S)

หน้าที่  เป็นแหล่งสร้างพลังงานของเซลล์ 

ไมโทคอนเดรีย สามารถพบได้ที่ระหว่างเส้นใยฝอยกล้ามเนื้อโดยเบียดแน่นกันอยู่ หรือห่อหุ้มแฟลเจลลัม (ส่วนหาง) ของสเปิร์ม
ไมโทคอนเดรีย ไม่มีในเซลล์บางชนิด เช่น เซลล์เม็ดเลือดแดงของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม

]]> 2021-08-23 14:11:06 UTC https://padlet.com/KruPaWai/organelles/wish/1691191524 ไรโบโซม (Ribosome) KruPaWai https://padlet.com/KruPaWai/organelles/wish/1693069766  ไรโบโซม (Ribosome) คือ ออร์แกเนลล์หนึ่งภายในเซลล์ที่สามารถพบได้ทั้งในเซลล์ของโพรแคริโอตและเซลล์ของยูแคริโอต มีลักษณะกลมและมีขนาดเล็กมาก ไม่มีเยื่อหุ้ม และมักมีจำนวนมากภายในเซลล์

ไรโบโซม จะมีโปรตีนและอาร์อาร์เอ็นเอ (rRNA) เป็นส่วนประกอบ ประกอบด้วยอาร์อาร์เอ็นเอ (rRNA) 65% และ ไรโบโซมอลโปรตีน (ribosomal proteins) 35% ซึ่งไรโบโซม
มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 20 nm (200 อังสตรอม) ทำให้ไม่สามารถส่องดูได้ด้วยกล้องจุลทรรศน์แบบธรรมดา แต่สามารถส่องดูด้วยกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนได้

หน้าที่สำคัญ คือการสังเคราะห์โปรตีนทั้ง ในเซลล์ของโพรแคริโอตและเซลล์ของยูแคริโอต โดยจะอ่านรหัสจากยีน(gene)ในนิวเคลียสที่ถูกส่งออกมาในรูปแบบของ mRNA หรือคือ อ่านรหัสจาก mRNA และยังทำหน้าที่ในการต่อกรดอะมิโนเดี่ยวให้เป็นพอลิเพปไทด์ (polypeptide) โดยผ่านการทำงานของ tRNA ที่จับอยู่กับโมเลกุลของกรดอะมิโนอยู่ก่อนแล้วเพื่อที่จะนำโมเลกุลของกรดอะมิโนเข้ามาต่อกัน ซึ่งจะมาสร้างเป็น โปรตีน ที่เป็นขั้นตอนที่อยู่ในการแปลรหัส (Translation)

ไรโบโซม ที่อยู่ในเซลล์ของโพรแคริโอตจะมีขนาด 70S (S ย่อมาจาก Svedberg Unit) ประกอบด้วย 2 หน่วยย่อย คือหน่วยย่อยใหญ่มีขนาด 50S และหน่วยย่อยเล็กมีขนาด 30S
ไรโบโซม ที่อยู่ในเซลล์ของยูแคริโอตมีขนาด 80S ประกอบด้วย 2 หน่วยย่อย คือหน่วยย่อยใหญ่มีขนาด 60S และหน่วยย่อยเล็กมีขนาด 40S

ไรโบโซม พบได้ที่
1. ลอยอิสระกระจายอยู่ในไซโทซอล ทำหน้าที่สร้างโปรตีนสำหรับใช้ภายในเซลล์
2. เกาะกับ ER ทำหน้าที่สร้างโปรตีนที่เป็นส่วนประกอบของเยื่อหุ้มเซลล์หรือส่งออกนอกเซลล์
3. เกาะที่เยื่อหุ้มนิวเคลียส ทำหน้าที่สร้างโปรตีนให้นิวเคลียส
4. ในออร์แกเนลล์ คลอโรพลาสต์และไมโทคอนเดรีย ซึ่งมีขนาด 70S เหมือนเซลล์โพรแคริโอต

ไรโบโซม สร้างมาจาก นิวคลีโอลัส (Nucleolus) ซึ่งอยู่ในนิวเคลียส



]]> 2021-08-24 06:29:02 UTC https://padlet.com/KruPaWai/organelles/wish/1693069766 ไซโทซอล (Cytosol) KruPaWai https://padlet.com/KruPaWai/organelles/wish/1693227871 ไซโทซอล เป็นส่วนของไซโทพลาซึมที่มีลักษณะเป็นสารกึ่งแข็งกึ่งเหลว มีอยู่ประมาณร้อยละ 50-60 ของปริมาตรเซลล์ทั้งหมด  เซลล์ส่วนใหญ่มักมีปริมาตรของไซโทซอล ประมาณ 3 เท่าของนิวเคลียส  ไซโทซอลที่อยู่ติดกับเยื่อหุ้มเซลล์เรียกว่า เอ็กโทพลาซึม (ectoplasm) ไซโทซอลบริเวณด้านใน เรียกว่า เอนโดพลาสซึม (endoplasm) ไซโทซอลเป็นที่อยู่ของออร์แกเนลล์ต่าง ๆ และโครงสร้างอื่น ๆ เช่น เม็ดไขมัน เม็ดสี ในเซลล์สัตว์ ergastic substance ในเซลล์พืช]]> 2021-08-24 08:03:44 UTC https://padlet.com/KruPaWai/organelles/wish/1693227871 แผนผังส่วนประกบของเซลล์ KruPaWai https://padlet.com/KruPaWai/organelles/wish/1701815987 2021-08-28 08:07:14 UTC https://padlet.com/KruPaWai/organelles/wish/1701815987