• Trần Hữu Phước

• Trần Văn Hoàng Đạo

• Trần Công Tâm

• Trần Tấn Dũng

1. Hiện trạng chất thải rắn:

1.1. Khái niệm, đặc điểm chất thải rắn:

1.1.1. Khái niệm chất thải rắn: Chất thải rắn (còn thường gọi là rác thải) khi thải vào môi trường gây ô nhiễm, đất, nước, không khí. Ngoài ra, rác thải còn làm mất vệ sinh công cộng, làm mất mỹ quan môi trường. Rác thải là nơi trú ngụ và phát triển lý tưởng của các loài gây bệnh hại cho người và gia súc.

- Chất thải rắn là chất thải ở thể rắn hoặc bùn thải.

- Hiện nay, theo Luật Bảo vệ môi trường 2020, có các loại chất thải rắn được liệt kê như chất thải rắn sinh hoạt, chất thải rắn công nghiệp thông thường, chất thải rắn y tế, chất thải rắn nguy hại.

1.1.2. Đặc điểm chất thải rắn: Chất thải rắn có một số tính chất như khối lượng riêng, độ ẩm, nhiệt trị, độ tro, thành phần cháy. Mỗi loại chất thải rắn sẽ có khối lượng, nhiệt ẩm, chất trơ, độ trị và thành phần cháy khác nhau. Khi thu gom chất thải rắn, các công ty môi trường sẽ phân loại dựa vào tính chất để dễ dàng xử lý hơn.

Theo khoản 1 Điều 75 Luật Bảo vệ môi trường 2020, chất thải rắn sinh hoạt phát sinh từ hộ gia đình, cá nhân được phân loại theo nguyên tắc như sau:

- Chất thải rắn có khả năng tái sử dụng, tái chế;

- Chất thải thực phẩm;

- Chất thải rắn sinh hoạt khác.

Đối với các hộ gia đình, cá nhân ở các nơi khác nhau thì việc phân loại chất thải rắn sinh hoạt phải tuân thủ theo tại nơi đó. Cụ thể như sau:

+ Phân loại chất thải rắn sinh hoạt đối với hộ gia đình, cá nhân ở nông thôn: Cụ thể theo khoản 3 Điều 75 Luật Bảo vệ môi trường 2020, hộ gia đình, cá nhân ở đô thị phải chứa, đựng chất thải rắn sinh hoạt sau khi thực hiện phân loại theo quy định vào các bao bì để chuyển giao như sau:

- Chất thải rắn có khả năng tái sử dụng, tái chế được chuyển giao cho tổ chức, cá nhân tái sử dụng, tái chế hoặc cơ sở có chức năng thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt;

- Chất thải thực phẩm và chất thải rắn sinh hoạt khác phải được chứa, đựng trong bao bì theo quy định và chuyển giao cho cơ sở có chức năng thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt; chất thải thực phẩm có thể được sử dụng làm phân bón hữu cơ, làm thức ăn chăn nuôi.

+ Phân loại chất thải rắn sinh hoạt đối với hộ gia đình, cá nhân ở đô thị: Hộ gia đình, cá nhân ở nông thôn phát sinh chất thải rắn sinh hoạt sau khi thực hiện phân loại theo quy định thì phải thực hiện quản lý theo quy định tại khoản 4 Điều 75 Luật Bảo vệ môi trường 2020 như sau:

- Khuyến khích tận dụng tối đa chất thải thực phẩm để làm phân bón hữu cơ, làm thức ăn chăn nuôi;

- Chất thải rắn có khả năng tái sử dụng, tái chế được chuyển giao cho tổ chức, cá nhân tái sử dụng, tái chế hoặc cơ sở có chức năng thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt;

- Chất thải thực phẩm không thực hiện theo quy định tại điểm a khoản 4 Điều 75 Luật Bảo vệ môi trường 2020 phải được chuyển giao cho cơ sở có chức năng thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt;

- Chất thải rắn sinh hoạt khác phải được chứa, đựng trong bao bì theo quy định và chuyển giao cho cơ sở có chức năng thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt.

- Nhóm 3: Nhóm chất thải rắn công nghiệp thông thường phải xử lý.
Trường hợp nếu chất thải không thể phân loại được theo nhóm chất thải rắn công nghiệp thông thường thì cần phải được quản lý theo quy định về chất thải nguy hại.

- Lượng rác thải nguy hại được thải ra mỗi ngày rất lớn và khá đa dạng. Mỗi ngày, các công ty môi trường đều phải thu gom và xử lý rác thải để đảm bảo môi trường sống không bị ô nhiễm, ảnh hưởng đến nhiều yếu tố về sức khỏe, kinh tế, cuộc sống của con người.

- Có rất nhiều cách để phân loại rác thải rắn nguy hại. Có thể phân loại theo thành phần hóa học thành chất rắn hữu cơ và vô cơ; phân loại theo công nghệ xử lý hoặc khả năng tái chế…

- Lượng rác thải mỗi ngày trên thế giới là rất đáng kể, 3,5 triệu tấn rác. Theo báo cáo Global Waste Management Outlook 2024 của UNEP, lượng rác thải rắn đô thị (municipal solid waste - MSW) toàn cầu dự kiến sẽ tăng từ 2,1 tỷ tấn vào năm 2023 lên 3,8 tỷ tấn vào năm 2050.

- Theo thống kê số lượng rác thải trên thế giới, các quốc gia có lượng rác thải bình quân đầu người cao nhất bao gồm Hoa Kỳ với 2,58 kg/ngày, Canada với 2,33 kg/ngày và Úc với 2,23 kg/ngày. Hoa Kỳ là quốc gia có sản lượng rác thải bình quân đầu người cao nhất thế giới, mặc dù chỉ chiếm khoảng 4% dân số toàn cầu nhưng lại tạo ra khoảng 12% lượng rác thải rắn đô thị toàn cầu.

- Chi phí quản lý rác thải toàn cầu vào năm 2020 ước tính là 252 tỷ USD, nhưng khi tính đến các chi phí ẩn như ô nhiễm, sức khỏe kém và biến đổi khí hậu do quản lý rác thải kém, con số này tăng lên đến 361 tỷ USD. Nếu không có hành động khẩn cấp về quản lý rác thải, chi phí này có thể tăng gần gấp đôi lên 640,3 tỷ USD vào năm 2050.

- Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường, trên 70% lượng rác này được xử lý bằng phương pháp chôn lấp, trong đó chỉ có khoảng dưới 20% là được chôn lấp hợp vệ sinh. Lượng rác chôn lấp không hợp vệ sinh đang hàng ngày gây ô nhiễm cho môi trường đất, môi trường nước và không khí. Vấn đề này trở nên đặc biệt nghiêm trọng ở các thành phố lớn. Ngoài ra, trong số 30% được xử lý bằng phương pháp không chôn lấp thì cũng có đến 2/3 là được đốt tiêu hủy bằng các lò đốt rác thủ công, gây khói bụi ô nhiễm không khí.

- Ngày 4/6, Tạp chí Tài nguyên và Môi trường tổ chức Diễn đàn Môi trường lần thứ III năm 2024 với chủ đề “Quản lý chất thải rắn sinh hoạt và vai trò của doanh nghiệp” tại Hà Nội. Đây là sự kiện thường niên nhằm hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới (5/6) và Ngày Đại dương thế giới (8/6).

• Khung pháp lý: Ban hành luật, quy định và tiêu chuẩn kỹ thuật về thu gom, xử lý CTR.

• Phân công trách nhiệm: Quy định vai trò của cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng trong việc quản lý CTR.

• Quy hoạch và tổ chức: Xây dựng quy hoạch hệ thống thu gom, xử lý và tái chế chất thải đồng bộ, hiệu quả.

• Ứng dụng công nghệ: Khuyến khích sử dụng công nghệ tiên tiến và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

• Giám sát và xử phạt: Kiểm tra, giám sát việc thực hiện và xử lý vi phạm liên quan đến CTR.

• Tuyên truyền: Nâng cao nhận thức cộng đồng về quản lý và phân loại rác.

2.2 Các giải pháp hiệu quả nhằm nâng cao chất lượng quản lý CTR

• Phân loại tại nguồn: Tuyên truyền nâng cao nhận thức và cung cấp thùng rác phân loại rõ ràng (hữu cơ, vô cơ, tái chế) tại các khu dân cư.

• Ứng dụng công nghệ: Sử dụng công nghệ thông minh quản lý quá trình thu gom và công nghệ tiên tiến trong xử lý như đốt phát điện, tái chế.

• Tăng cường cộng đồng: Khuyến khích hợp tác công - tư và áp dụng chính sách thưởng, giảm phí cho những hộ phân loại đúng cách.

• Hoàn thiện pháp lý: Cập nhật quy định về quản lý CTR, tăng cường giám sát và xử phạt vi phạm.

• Phát triển kinh tế tuần hoàn: Tái chế, tái sử dụng chất thải, khuyến khích sản xuất và tiêu dùng bền vững.

2.3 Giải pháp quản lý, sử dụng CTR ứng phó với biến đổi khí hậu

• Giảm phát thải từ xử lý CTR: Áp dụng công nghệ hiện đại như đốt phát điện, khí hóa sinh học, và sản xuất phân compost từ rác hữu cơ để giảm phát thải khí nhà kính (CO2, CH4).

• Thúc đẩy tái chế và tái sử dụng: Tăng cường tái chế nhựa, kim loại, và khuyến khích sử dụng lại sản phẩm để giảm khai thác tài nguyên, tiết kiệm năng lượng, và giảm phát thải khí nhà kính.

• Phân loại rác tại nguồn: Tăng cường phân loại để dễ xử lý và tái chế, giúp giảm chôn lấp và giảm phát sinh khí nhà kính.

• Sử dụng năng lượng tái tạo từ CTR: Tận dụng khí sinh học và CTR hữu cơ để sản xuất điện, giảm phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch.

• Chính sách hỗ trợ: Áp dụng chính sách khuyến khích tái chế, tái sử dụng, và giám sát phát thải từ bãi chôn lấp, sử dụng công nghệ thu hồi khí metan.

• Phân loại tại nguồn: Tách rác hữu cơ, vô cơ, tái chế để thuận tiện xử lý.

• Tái chế: Tận dụng nhựa, kim loại, giấy để giảm lượng rác thải.

• Ủ phân compost: Biến rác hữu cơ thành phân bón hữu cơ.

• Đốt phát điện: Đốt rác tạo nhiệt hoặc điện, cần kiểm soát khí thải.

• Khí hóa sinh học: Sản xuất biogas từ CTR hữu cơ.

• Chôn lấp hợp vệ sinh: Bãi chôn lấp có hệ thống kiểm soát ô nhiễm.

  
  

2.5. Thách thức hiện tại đối với Quản lý CTR

Hiện nay, quản lý chất thải rắn (CTR) đối mặt với nhiều thách thức lớn, bao gồm:

1. Khối lượng CTR ngày càng tăng: Dân số gia tăng và đô thị hóa khiến lượng chất thải phát sinh ngày càng lớn, gây áp lực lên hệ thống xử lý.

2. Thiếu phân loại rác tại nguồn: Việc phân loại rác chưa được thực hiện đồng bộ, gây khó khăn cho quá trình tái chế và xử lý.

3. Công nghệ xử lý lạc hậu: Nhiều nơi vẫn sử dụng công nghệ xử lý truyền thống như chôn lấp, đốt mà chưa áp dụng công nghệ hiện đại, gây ô nhiễm môi trường.

4. Thiếu hạ tầng xử lý: Hệ thống thu gom, tái chế và xử lý chưa được phát triển đồng đều, đặc biệt ở các khu vực nông thôn, vùng sâu vùng xa.

5. Nguồn lực tài chính hạn chế: Nhiều địa phương thiếu nguồn vốn đầu tư vào cơ sở hạ tầng và công nghệ xử lý tiên tiến.

6. Ý thức cộng đồng chưa cao: Người dân còn chưa có thói quen phân loại rác và ý thức bảo vệ môi trường còn hạn chế.

Những thách thức này đòi hỏi phải có các giải pháp đồng bộ từ chính sách, công nghệ đến sự tham gia của toàn xã hội.

2.6. Truyền thông, tuyên truyền nâng cao sử dụng tiết kiệm hiệu quả

Để nâng cao nhận thức và khuyến khích cộng đồng sử dụng tài nguyên tiết kiệm, hiệu quả, công tác truyền thông và tuyên truyền cần áp dụng các biện pháp sau:

1. Chiến dịch truyền thông đa phương tiện

• Sử dụng phương tiện truyền thông: Phát sóng các thông điệp trên truyền hình, radio, báo chí, và mạng xã hội để lan tỏa ý thức tiết kiệm tài nguyên như nước, điện, thực phẩm.

• Video và infographic: Tạo ra các video, hình ảnh minh họa đơn giản và dễ hiểu về tác động của việc lãng phí tài nguyên và cách sử dụng hiệu quả.

2. Chương trình giáo dục cộng đồng

• Tổ chức các buổi hội thảo, lớp học: Phổ biến kiến thức về bảo vệ môi trường và lợi ích của việc sử dụng tiết kiệm tài nguyên tại trường học, cơ quan, khu dân cư.

• Lồng ghép trong chương trình học: Đưa nội dung tiết kiệm tài nguyên vào chương trình giáo dục, giúp học sinh có ý thức ngay từ nhỏ.

3. Khuyến khích qua các phong trào và cuộc thi

• Phong trào xanh: Khuyến khích mọi người tham gia các phong trào như “Ngày không rác,” “Giờ trái đất,” hoặc các chương trình bảo vệ môi trường.

• Cuộc thi sáng tạo: Tổ chức các cuộc thi về sáng kiến sử dụng tiết kiệm tài nguyên, như thiết kế sản phẩm tái chế hoặc giải pháp tiết kiệm nước, điện.

4. Áp dụng chính sách khuyến khích

• Giảm giá, ưu đãi: Cung cấp ưu đãi cho những hộ gia đình, doanh nghiệp thực hiện các biện pháp tiết kiệm năng lượng và tài nguyên, như giảm giá điện, nước hoặc phí môi trường.

• Ghi nhận thành tích: Tôn vinh, khen thưởng các cá nhân, tổ chức có đóng góp tích cực trong việc sử dụng tài nguyên tiết kiệm.

5. Kêu gọi sự tham gia của doanh nghiệp

• Quảng cáo xã hội: Hợp tác với doanh nghiệp để lồng ghép thông điệp về tiết kiệm tài nguyên trong các chiến dịch marketing của họ.

• Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp: Khuyến khích doanh nghiệp thực hiện các hoạt động có trách nhiệm với môi trường và tài nguyên thông qua các chương trình CSR (Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp).

Những biện pháp truyền thông và tuyên truyền này giúp nâng cao ý thức cộng đồng và thúc đẩy hành vi sử dụng tài nguyên tiết kiệm và hiệu quả.

• Tên dự án: Nhà máy xử lý, tái chế chất thải công nghiệp và chất thải nguy hại – giai đoạn 1, công suất 1.458,91 tấn/ngày

• Nhà máy xử lý, tái chế chất thải công nghiệp và chất thải nguy hại của Công ty TNHH Thương mại dịch vụ xử lý môi trường Khải Tiến Phát được triển khai thực hiện tại Lô CN-2605 Khu kinh tế cửa khẩu Hoa Lư, xã Lộc Thạnh, huyện Lộc Ninh, tỉnh Bình Phước.

• Dự án “Nhà máy xử lý, tái chế chất thải công nghiệp và chất thải nguy hại” – giai đoạn 1, công suất 1.458,91 tấn/ngày được đầu tư xây dựng với diện tích và công suất hoạt động như sau:

  - Giai đoạn 1: công suất xử lý, tái chế chất thải công nghiệp và chất thải nguy hại là 1.458,91 tấn/ngày.

  -Giai đoạn 2: công suất xử lý, tái chế chất thải công nghiệp và chất thải nguy hại là 1.759,3 tấn/ngày, thời gian thực hiện dự kiến từ năm 2028.

  Ắc quy chì sau khi được thu gom tập trung về nhà máy xử lý và phân loại sẽ được chuyển vào khu vực kho chứa chuẩn bị cho quá trình xử lý.

Axit thải được thu gom bằng các xe bồn chuyên dụng về sẽ được lọc loại bỏ cặn. Sau đó axit được đưa vào bồn tiếp nhận, đây là bồn chứa nhằm ổn định dung dịch trước khi vào công đoạn xử lý tiếp theo. Dung dịch axit thải thu gom về thường có nồng độ từ 1 – 10%.

Phế liệu thu gom trong nước sau khi thu gom về được phân loại theo loại nhựa và mức độ lẫn tạp chất để có biện pháp xử lý, tái chế phù hợp như nhóm nhựa PE, PP, ABS…. Đối với nhựa phế liệu sạch được chuyển sang máy đầm (đầm để làm giảm thể tích trước khi đùn, tách loại bọt khí), đùn tạo hạt nhựa (nhiệt độ tạo hạt nhựa từ 80 – 250°C tùy vào loại nguyên liệu nhựa đầu vào).