Đối với học sinh, việc giữ bí mật những vấn đề riêng tư về sự phát triển bản thân, tình cảm, quan hệ của các em có ý nghĩa quan trọng trong hoạt động tư vấn, hỗ trợ đôi khi quyết định trực tiếp đến hiệu quả của hoạt động trợ giúp.

Để giữ được bí mật vấn đề của học sinh, giáo viên cần lưu ý:

- Cuộc tư vấn, trò chuyện được bố trí ở nơi kín đáo, người khác không nghe thấy và không quấy rầy.

-  Lưu giữ hồ sơ học sinh an toàn, tránh để mất dữ liệu hoặc lộ dữ liệu trên máy tính. Những thông tin về học sinh không liên quan đến mục đích tư vấn thì không lưu.

- Giải thích cho học sinh ngay từ đầu về mục đích và quy trình tư vấn, vấn đề giữ bí mật và những ngoại lệ liên quan đến tính bảo mật. Giáo viên chỉ được tiết lộ bí mật khi học sinh đồng ý nói ra vấn đề của mình, khi vấn đề của học sinh đe dọa đến tính mạng của bản thân và những người khác, hay khi vấn đề của học sinh có liên quan đến khía cạnh pháp lí hoặc tòa án.

-  Không tiết lộ nội dung của cuộc tư vấn, hỗ trợ học sinh cho bên thứ ba, trừ khi học sinh đồng ý.

Tôn trọng học sinh cần phải được thể hiện trong tất cả giai đoạn của quá trình tư vấn, hỗ trợ cũng như trong cả lời nói và hành động của giáo viên. Tôn trọng học sinh vừa được xem như một yêu cầu về đạo đức vừa được xem như một thái độ cần có của giáo viên trong quá trình tư vấn và hỗ trợ học sinh. Những biểu hiện của sự tôn trọng học sinh như:

- Giáo viên đặt học sinh ở vị trí là một nhân cách độc lập với những đặc điểm riêng về tình cảm, quan điểm, suy nghĩ và cá tính…

- Giáo viên coi trọng quyền tự chủ và tự quyết của học sinh cũng như cha mẹ, người đại diện cho các em.

- Công bằng trong đối xử và tôn trọng sự khác biệt cá nhân học sinh (về kinh nghiệm, tính cách, quan điểm, hoàn cảnh gia đình, văn hóa, giá trị, niềm tin ….).

- Tin tưởng vào khả năng và khẳng định giá trị của học sinh. Cùng với học sinh xây dựng kế hoạch hỗ trợ phù hợp với năng lực và hoàn cảnh của các em.

- Không phán xét những hành vi, suy nghĩ, thái độ của học sinh. Giáo viên cần ý thức được rằng tư vấn, hỗ trợ học sinh để giúp các em giải quyết khó khăn, vướng mắc đang gặp phải. Vì thế giáo viên tập trung phân tích vấn đề và tìm ra giải pháp chứ không phải đưa ra những nhận định, đánh giá về con người của học sinh.

Để tạo được sự tin tưởng ở học sinh, giáo viên cần thể hiện thái độ trung thực và trách nhiệm. Thái độ trung thực và trách nhiệm được biểu hiện:

- Trợ giúp học sinh phù hợp với năng lực của bản thân, những trường hợp giáo viên thấy vượt quá khả năng của mình thì cần chủ động giới thiệu học sinh đến các giáo viên kiêm nhiệm công tác tư vấn tâm lí hoặc các chuyên gia có chuyên môn.

- Sử dụng những kiến thức, hiểu biết khoa học, được kiểm chứng để trợ giúp cho học sinh đúng hướng.

- Giáo viên cũng cần thể hiện trách nhiệm với học sinh, với công việc mình đang làm thông qua việc hướng dẫn, tư vấn, hỗ trợ các em thực hiện những hành vi đúng đắn, hợp chuẩn.

- Chủ động tự tìm hiểu về pháp luật, qui định, chính sách có liên quan đến học sinh và đấu tranh bảo vệ quyền lợi cho các em.
*Các giai đoạn của quá trình tư vấn, hỗ trợ học sinh trung học cơ sở trong hoạt động giáo dục và dạy học

Giai đoạn này giáo viên hướng đến mục tiêu thiết lập mối quan hệ thân thiện và tin tưởng với học sinh. Việc xây dựng mối quan hệ mật thiết và sự tin tưởng với học sinh có ý nghĩa quan trọng ảnh hưởng lớn đến kết quả tư vấn, hỗ trợ. Thông qua việc sử dụng các kĩ năng tư vấn, hỗ trợ để giáo viên xây dựng mối quan hệ tốt với học sinh, tạo cơ sở thuận lợi cho các giai đoạn tiếp theo. Thái độ cởi mở, sự quan tâm chân thành, lắng nghe ân cần… của giáo viên cũng là một trong những cách hiệu quả để thiết lập mối quan hệ tích cực ban đầu với học sinh. Để tăng thêm sự tin tưởng của học sinh, giáo viên có thể nói rõ cho học sinh hiểu về các yêu cầu về đạo đức trong tư vấn, hỗ trợ học sinh, đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu về tính bảo mật, tôn trọng học sinh. 

Giai đoạn này gồm ba công việc chính sau đây:

- Xác định vấn đề của học sinh

- Lựa chọn giải pháp ưu thế

- Xây dựng và thực hiện kế hoạch tư vấn, hỗ trợ học sinh

Trước khi đưa ra quyết định kết thúc quá trình tư vấn, hỗ trợ học sinh hoặc là tiếp tục, giáo viên thực hiện hai công việc sau:

- Đánh giá kết quả thực hiện tư vấn, hỗ trợ học sinh

- Theo dõi sự tiến bộ của học sinh

*Một số kĩ năng tư vấn, hỗ trợ học sinh trong hoạt động giáo dục và dạy học

Các kĩ năng tư vấn, hỗ trợ mà giáo viên có thể sử dụng linh hoạt trong quá trình trợ giúp học sinh gồm:

- Khái niệm: Là khả năng giáo viên tập trung chú ý, quan tâm, thấu hiểu suy nghĩ, cảm xúc, vấn đề của học sinh và đưa ra những phản hồi phù hợp giúp học sinh nhận biết rằng mình đang được quan tâm, chia sẻ.

- Tầm quan trọng của kĩ năng:

+ Làm cho học sinh cảm thấy được tôn trọng, thấy mình có giá trị

+ Góp phần xây dựng mối quan hệ tin tưởng, thân thiện giữa giáo viên và học sinh

+ Cho phép học sinh giải tỏa cảm xúc, giảm căng thẳng

+ Khuyến khích học sinh chia sẻ nhiều thông tin

- Chỉ dẫn thực hiện kĩ năng:

+ Giáo viên bày tỏ sự khích lệ đối với học sinh bằng các biểu cảm phi ngôn ngữ nhằm khuyến khích sự chia sẻ của học sinh (như gật đầu, hơi ngả người về phía học sinh, duy trì giao tiếp bằng mắt, giọng nói nhẹ nhàng, khoảng cách phù hợp, im lặng tích cực….)

+ Đón nhận cảm xúc và cố gắng thấu hiểu cảm xúc của học sinh đằng sau những sự kiện và suy nghĩ học sinh chia sẻ mà không phán xét hay bình luận gì

+ Sử dụng những câu nói thể hiện sự khích lệ, động viên học sinh (như cô/thầy hiểu, à, ra thế, cô/thầy đang nghe em đây….)

+ Lắng nghe không phải chỉ thu nhận thông tin một chiều mà cần có sự tương tác giữa giáo viên và học sinh. Vì thế giáo viên nên sử dụng các kĩ thuật lắng nghe tích cực như: phản hồi cảm xúc, phản hồi nội dung để giúp học sinh cảm nhận được giáo viên hiểu câu chuyện và thấu cảm với vấn đề của mình.

- Khái niệm: Là khả năng của giáo viên sử dụng các dạng câu hỏi (cách hỏi) để thu thập thông tin từ phía học sinh, làm sáng tỏ những vấn đề còn chưa rõ, khuyến khích học sinh tự bộc lộ những suy nghĩ, xúc cảm của bản thân mình.

- Các dạng câu hỏi: Có hai dạng câu hỏi cơ bản gồm câu hỏi đóng và câu hỏi mở.

+ Câu hỏi đóng là câu hỏi đưa đến câu trả lời cụ thể, ngắn: “có” hoặc “không”; “đúng” hoặc “sai”. Tuy ít hiệu quả hơn nhưng dạng câu hỏi này cũng cần thiết khi cần thu thập thông tin nhanh, cụ thể hoặc giúp kết thúc câu chuyện dài dòng, tản mạn

+ Câu hỏi mở là dạng câu hỏi có hiệu quả trong tư vấn, hỗ trợ vì đưa đến nhiều thông tin cụ thể và phong phú; giúp khuyến khích học sinh bày tỏ nhiều hơn về cảm xúc và suy nghĩ của bản thân mình. Câu hỏi mở thường bắt đầu bằng các từ như “thế nào?”, “khi nào?” hay kết thúc bằng các từ “ra sao”, “như thế nào”.

- Chỉ dẫn thực hiện kĩ năng:

+ Giáo viên vận dụng linh hoạt các dạng câu hỏi để tìm hiểu thông tin về học sinh và đặt câu hỏi đúng lúc, đúng thời điểm

+ Câu hỏi đặt ra phải đi theo lôgic của sự kiện và tư duy của học sinh. Giáo viên giúp học sinh mô tả hiện trạng bằng cách trả lời câu hỏi như thế nào? sau đó yêu cầu phân tích, lí giải vì sao như thế?, cuối cùng trả lời câu hỏi vấn đề là gì?

+ Nên sử dụng câu hỏi mở để thu thập thông tin về sự kiện (cái gì?); quá trình hay cảm xúc (như thế nào?), nguyên nhân (vì sao?)

+ Có thể sử dụng các câu hỏi giả định về những điều tích cực để hướng học sinh đến sự thay đổi (dạng câu hỏi nếu… thì…) hoặc câu hỏi phép lạ (ví dụ: nếu có điều ước, thì em ước gì?)

- Những điều cần tránh khi sử dụng câu hỏi:

+ Hỏi nhiều câu hỏi “Tại sao”

+ Hỏi tới tấp, nhiều câu hỏi cùng lúc

+ Câu hỏi mang tính chất suy diễn

- Khái niệm: Là khả năng giáo viên biết đặt mình vào vị trí của học sinh để hiểu biết sâu sắc, đầy đủ về vấn đề cũng như tâm tư, tình cảm của học sinh để chia sẻ và giúp các em tự tin đối diện và giải quyết vấn đề của mình.

- Tầm quan trọng của kĩ năng:

+ Giúp giáo viên không chỉ hiểu sâu sắc suy nghĩ mà cả mức độ cảm xúc của học sinh hay nói cách khác giúp giáo viên hiểu học sinh bằng cảm xúc và bằng tư duy.

+ Giúp học sinh cảm thấy được lắng nghe, thừa nhận vì thế góp phần xây dựng mối quan hệ tin tưởng và thân thiện giữa giáo viên và học sinh.

- Chỉ dẫn thực hiện kĩ năng:

+ Giáo viên đặt mình vào hoàn cảnh của học sinh để hiểu sự kiện, suy nghĩ của học sinh cũng như cảm nhận về điều các em đang cảm thấy hoặc những gì các em đã trải qua.

+ Lắng nghe tích cực để hiểu sâu xa những điều ẩn chứa sau ngôn ngữ của học sinh và chỉ ra cảm xúc thực sự mà học sinh đang trải nghiệm.

+ Thể hiện sự thấu cảm

- Khái niệm: Là khả năng của giáo viên truyền tải lại những cảm xúc, suy nghĩ, hành vi của học sinh nhằm kiểm tra lại thông tin từ phía học sinh, đồng thời thể hiện thái độ quan tâm cũng như khích lệ, động viên học sinh nhận thức về vấn đề, cảm xúc, suy nghĩ của mình để thay đổi.

- Tầm quan trọng của kĩ năng:

+ Giúp giáo viên kiểm tra lại thông tin mà học sinh chia sẻ.

+ Làm cho học sinh thấy mình được lắng nghe, được thấu hiểu từ đó gắn kết mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh.

+ Phản chiếu lại những gì đã nghe thấy giúp học sinh nhìn lại mình và giúp giáo viên khám phá sâu hơn về những gì học sinh chia sẻ.

+ Nắm bắt được khía cạnh quan trọng nhất của thông điệp mà học sinh có thể không nhận ra hoặc cố tình che đậy.

- Các hình thức phản hồi:

+ Phản hồi nội dung: Giáo viên lắng nghe câu chuyện và tóm lược lại những điều học sinh chia sẻ bằng ngôn ngữ riêng của giáo viên mà không đánh giá, bình luận

+ Phản hồi cảm xúc: Giáo viên xác định và gọi tên những cảm xúc mà học sinh trải nghiệm, sử dụng ngôn ngữ của mình để nói về những cảm xúc mà học sinh đã trải qua một cách trực tiếp hoặc gián tiếp.

- Chỉ dẫn thực hiện kĩ năng:

+ Lắng nghe để hiểu được đầy đủ sự kiện và cảm xúc của học sinh

+ Tóm tắt hoặc diễn đạt lại những điều học sinh đưa ra về cảm xúc hoặc về nội dung mà không kèm theo sự phán xét, phê phán hay góp ý.

+ Quan sát, lắng nghe phản ứng của học sinh để kiểm tra lại hiệu quả phản hồi.

- Khái niệm: Là khả năng giáo viên đáp ứng nhu cầu về thông tin của học sinh giúp học sinh thu được những thông tin khách quan, có giá trị, đồng thời gợi dẫn cho học sinh cách thức giải quyết vấn đề dựa vào tiềm năng, thế mạnh của chính các em.

- Tầm quan trọng của kĩ năng

+ Giúp học sinh phát huy thế mạnh của bản thân thông qua sự chỉ dẫn của giáo viên

+ Giáo viên chỉ định hướng và gợi ý nên sẽ giúp học sinh nhìn nhận lại vấn đề của mình

+ Giáo viên tạo điều kiện cho học sinh chủ động lựa chọn những giải pháp hợp lí

- Chỉ dẫn thực hiện kĩ năng

+ Cung cấp cho học sinh những thông tin mang tính khách quan (thông tin thực tế, sự kiện). Giáo viên tập trung vào việc làm thế nào để học sinh vận dụng thông tin vào thực hành giải quyết vấn đề của các em một cách hiệu quả

+ Trong trường hợp học sinh cần lời khuyên, giáo viên chỉ nên khuyên học sinh khi mình có hiểu biết sâu sắc về lĩnh vực học sinh cần hoặc khi giáo viên hiểu sâu sắc con người và vấn đề của học sinh; khi giáo viên có cùng trải nghiệm với học sinh hay trong trường hợp khẩn cấp như học sinh đang bị đe dọa hay học sinh có hành vi nguy hiểm với người xung quanh…

+ Chỉ dẫn, gợi ý học sinh tìm kiếm cách lí giải thay thế cho những cách mình đã làm thông qua việc hướng dẫn học sinh có cách nhìn đa chiều khác với những gì mình đã làm/đã nghĩ về sự kiện, vấn đề từ ban đầu.

+ Dù đưa ra bất kì thông tin nào, giáo viên cũng cần nhận biết chính xác nhu cầu của học sinh và cân nhắc tính hiệu quả của thông tin đối với học sinh.

+ Thông tin giáo viên đưa ra không mang tính lí luận hay cho lời khuyên, không bao hàm sự định hướng hay thuyết phục học sinh thực hiện theo kinh nghiệm của giáo viên. Giáo viên tập trung vào việc làm thế nào để học sinh vận dụng thông tin vào thực hành giải quyết vấn đề của các em một cách hiệu quả.

+ Hướng học sinh vào những thế mạnh, giá trị của bản thân trong việc giải quyết vấn đề của mình.

 

Họ và tên học sinh: Sùng A Páo – Lớp 8a, Trường THCS Cụm Cao Sơn –  Mường Khương – Lào Cai

Hoàn cảnh:  Ở với bà nội, mẹ mất sớm, bố đi làm ăn xa, ít giao tiếp với bạn bè. Còn trầm

- Suy nghĩ, cảm xúc, hành vi: Thường chơi một mình, ít giao tiếp với các bạn

- Khả năng học tập: thường hay không học và chuẩn bị bài khi đến lớp.

- Sức khỏe, thể chất: bình thường

- Quan hệ, giao tiếp (với bạn bè, thầy cô): Ít giao tiếp với bạn bè và thầy cô. Trong giờ học chưa tích cực xây dựng bài, ngại phát biểu

- Quan hệ giữa các thành viên trong gia đình: Ở với bà nội  và 1 em nhỏ. Trong sinh hoạt hàng ngày thường nói chuyện với bà và em. 

- Điểm mạnh, hạn chế: 

+ Điểm mạnh: Đi học đều, có ý thức tới lớp tới trường. Rất ít khi nghỉ học.

+ Hạn chế: Ít giao tiếp với các bạn và ngại tham gia các hoạt động tập thể.

- Sở thích: đọc truyện tranh

- Đặc điểm tính cách: Hiền lành, có phần nhút nhát.

- Mong đợi: Được gia đình, thầy cô và bạn bè quan tâm nhiều hơn.

- Ít giao tiếp với các bạn

- Không thích tham gia các hoạt động tập thể, chỉ thích ở 1 mình.

- Vấn đề chính: Học sinh ngại giao tiếp với mọi người (bạn bè, thầy cô)

- Nguyên nhân: Học sinh bị ảnh hưởng tâm lí từ bé do thiếu vắng tình cảm của bố mẹ. Bản thân em ít được chăm sóc, ít được yêu thương.

- Mục tiêu tư vấn, hỗ trợ: Giúp học sinh tự tin, mạnh dạn hơn trong giao tiếp và bớt đi sự nhút nhát, ít nói của mình; tích cực tham gia các hoạt động tập thể. 

- Hướng tư vấn, hỗ trợ: Giao cho giáo viên chủ nhiệm lớp, cùng với cô TPT Đội phối hợp với các GV bộ môn quan tâm, giúp đỡ em Páo, cùng  phối hợp thực hiện.

- Nguồn lực: Kết hợp giữa GV chủ nhiệm, và các GV bộ môn khác dạy ở lớp 8a. Đồng thời, GV giúp đỡ thường xuyên đến nhà gặp gia đình để trao đổi. Trực tiếp gặp bà nội để trao đổi tình hình của em. Động viên gia đình cần thường xuyên gần gũi, hỏi han, trò chuyện với em nhiều hơn trong cuộc sống để em dần mạnh dạn nói giao tiếp với mọi người để chia sẻ những nỗi lòng của mình. 

- Thường xuyên hỗ trợ em Páo trên lớp với các biện pháp:

+ Quan tâm em nhiều hơn

+ Thường xuyên trò chuyện với em, hỏi han em

+ Tổ chức các hoạt động tập thể, đưa em vào các trò chơi tập thể để em hòa đồng với các bạn trong lớp.

+ Hỏi han để em chia sẻ tâm tư của bản thân của mình.

- Khi đến gia đình:

+ Hỏi thăm gia đình em, trò chuyện với em về các công việc thường ngày của em ở nhà, các hoạt động khác tại gia đình

+ Gặp gỡ bà nội của em: nói rõ tình hình của em cho phụ huynh biết.

+ Hướng dẫn phụ huynh cách gần gũi em hơn để em mạnh dạn và tự tin chia sẻ suy nghĩ tích cực trong cuộc sống

a.     Kết quả đạt được

-         HS giao tiếp cởi mở hơn, tự giác tham gia các hoạt động ở trường lớp

-         Tích cực hơn trong việc giúp đỡ bà nội những công việc hàng ngày

b.     Chưa làm được

-         Học tập có tiến bộ hơn nhưng còn chậm

-         Chưa thật mạnh dạn tham gia các hoạt động tập thể của lớp, trường.

c.      Nguyên nhân

-         Vận dụng các phương pháp tự học chưa hiệu quả

-         Do kiến thức từ trước rỗng …

d.     Đề xuất những người liên quan

-         GVCN, GVBM, GV tư vấn và các tổ chức đoàn thể trong nhà trường tiếp tục quan tâm động viên, chia sẻ với em Páo

-         Các bạn bè trong lớp và các bạn HS cùng sở thích với bạn Páo, tiếp tục động viên, chia sẻ để em tiến bộ

                                                          

                                                                                   NHÓM  BÁO CÁO SỐ 1, 2