“Umhyggja elur af sér umhyggju” 

Í rannsókn Ásdísar Hrefnu Haraldsdóttur og Sigrúnar Aðalbjarnardóttur (2008) nefna þær ýmsa fræðimenn sem hafa skoðað farsæl samskipti milli kennara og nemenda. Fjölmargir þeirra telja að mikilvægt hlutverk kennarans er að stuðla að jákvæðum persónulegum tengslum á milli kennara og nemenda. Styrkja þarf nemendur siðferðislega og vitsmunalega með jákvæðum samskiptum, kennaranum þarf að vera umhugað um sín tengsl við nemendur því að “umhyggja elur af sér umhyggju”. Þegar hugað er að þörfum nemenda með umhyggju þá stuðli það að betri námsárangri, betri líðan, betri agastjórnun og auknum námsáhuga. Góð tengsl á milli kennara og nemenda skiptir meira máli en það sem er kennt er og hvernig. Mikilvægt er að nemendur finni öryggiskennd, kennarinn taki þeim eins og þeir eru og þeir finni að þeir skipti máli. Fjölluðu þær um niðurstöður úr þekktu verkefni “Child Development Project” (CDP) í Bandaríkjunum þar sem nemendur fá tilfinningu fyrir samfélagskennd, þar sem öllum finnist þeir tilheyra, áberandi munur var á þeim sem tóku þátt í verkefninu því þeim leið betur í skólanum en þeir sem tóku ekki þátt, sýndu meiri áhuga á náminu, báru aukna virðingu fyrir samnemendum og áhættuhegðun minnkaði. Þegar kennurum finnst mikilvægt að hlusta á raddir nemenda og efla samskiptahæfni þeirra með fjölbreyttum kennsluaðferðum þá myndist betra andrúmsloft í bekkjarstarfinu. Aukin samheldni milli nemenda og kennara myndast fyrir vikið. Því er ljóst að þegar kennarinn hlúir að góðum samskiptum og tengslum þá stuðli það að farsælu og árangursríku skólastarfi (Ásdís Hrefna Haraldsdóttir og Sigrún Aðalbjarnardóttir, 2008).

 Sigrún Aðalbjarnardóttir (2007) talar um mikilvægi þess fyrir kennara að vera fyrirmynd sem sýnir nemanda sínum áhuga og þar af leiðandi dregur fram hæfileika þess og hugmyndir. Áhugi kennarans veldur því að nemandinn verði með jákvæðari viðhorf til náms því hann finnur fyrir öryggi. 

Kennarinn þarf einnig að sýna mörk, vera með aga en það þarf að vera hugsjón á bakvið, ekki búa til reglurnar handahófskennt. Börnin þurfa að taka lærdóm af reglum í bekknum. Afleiðingar við óæskilegri hegðun þurfa að vera skýrar og að það séu ákveðnar reglur við ákveðinni hegðun. Það þýðir ekki að segja bara “þú veist að þetta er bannað”. En mikilvægast af öllu er að styrkja góðu hegðunina, gefa henni sem mesta athygli og hrósa (Brownell, 2001)

Tengsl  

Samkvæmt Aðalnámskrá grunnskóla (2013) á starfsfólk skóla að „leggja áherslu á námsaga og sjálfsaga nemenda, góða umgengni, jákvæð samskipti, sáttfýsi, umburðarlyndi og kurteisi“. Ég tel að þegar kennarar eigi að leggja áherslu á þessa þætti þá þurfi þeir að vera góð fyrirmynd því að nemendur fylgjast meira með hvernig kennarar koma fram en þeir átta sig á, sérstaklega hvernig þeir myndi tengsl og nálgist aðra.  

Bekkjarbragur 

Einn mikilvægasti þátturinn í skólastarfinu er að nemendum líði vel. Góður bekkjarbragur leiðir til betri samheldni meðal nemenda, andrúmsloftið verður jákvæðara, námsárangurinn verður betri, nemendur öðlast aukið sjálfstraust og virðingu og líkurnar á einelti minnkar. Því er mikilvægt að vera vakandi fyrir félagslegum tengslum nemenda, engin verði útundan og grípa inn í ef eitthvað miður fer. Aðalnámskráin leggur alhug að umburðarlyndi, jákvæðum samskiptum og að nemendur beri virðingu fyrir sjálfum sér og öðrum (Aðalnámskrá, 2013) 

Eins og gefur að skilja þá eiga samskipti sér stað í skólaumhverfinu á degi hverjum, ekki verður hjá því komist. Því er það stór partur af árangursríkum skóladegi að hafa samskiptin sem best. Það sem ég hef túlkað úr jákvæðum samskiptum við nemendur er hlýja, virk hlustun, augnsamband, traust, virðing, samkennd, tillitsemi og sýna áhuga.

Ég valdi að hafa mig sjálfa í sviðsljósinu, fyrir áramót skoðaði ég með samnemenda mínum hversu raunhæft það væri að vera með fjölbreyttar kennsluaðferðir í kennslu. Ég lagði höfuðið í bleyti og fór á hugarflug hvað ég vildi einbeita mér að á þessari önn og ég vildi rannsaka eitthvað sem kæmi mér virkilega að gagni og valdi bekkjarstjórnun, ég fékk athugasemd að efnið þyrfti að vera hnitmiðaðara og valdi ég því samskipti og tengsl því það er aðal ástæða þess að ég valdi þetta nám og þetta mikilvæga starf fyrir mína framtíð. Ég hef gaman af fólki, samskiptum og tengslum. Því er aðal rýnin skráning á gögnum, ég hélt dagbók sem ég skrifaði í tölvuna heima en þegar mér datt eitthvað í hug eða varð að skrifa eitthvað niður strax þá setti ég það í símann minn og yfirfærði það síðan seinna. Því er dagbókin með aðalhlutverkið í mínu tilviki, hún er súrefnið sem glæðir verkefninu lífi. Í dagbókina skrifaði ég hugmyndi sem spruttu upp, hugleiðingar, tilfinningar og ígrundanir. 

Ég þurfti að vera skipulögð og virkari en vanalega í dagbókarskrifum. Ég hef aldrei verið nógu góð að tileinka mér þá vinnuaðferð en nú var það nauðsynlegt í ljósi þessa verkefnis. Ég þurfti að fanga vangavelturnar mínar, rýna í þær, halda utan um þær og sjá breytingar verða með tímanum. Í nótunum velti ég fyrir mér kennsluaðferðum, hvað ég hefði getað gert öðruvísi, hvað ég gæti gert næst og alltaf var ætlunin að hafa kennslustundina skilvirka, nemendum myndu líða vel með mér og færu með eitthvað í kollinum eftir hana. 

Í rauninni mætti segja að ég hafi verið með vettvagnsathuganir því að ég fylgdist grannt með kennslustundunum á mánudögum, hvað hinir kennaranemarnir höfðu að segja og kennarinn og gat því fengið aukna vitneskju hvað ég gæti útfært yfir í mínar kennslustundir. Einnig tók ég alltaf virkan þátt í umræðum. Ég lærði margt með því að tala við leiðbeinandakennarana mína í Melaskóla, sem og aðra kennari í kaffitímum og í hléum. 

Gögn af vettvangi 

Það skín í gegn um dagbókarfærslunar að ég sé kennaranemi í ólaunuðu vettvangsnámi. Eftir jólafríið var ég orðin stressuð að fara byrja aftur með nýtt námsefni að kenna. Ég tók að mér Leif Eiríksson þar sem ég kenndi þremur bekkjum í 5. bekk. Það var rosalega vel tekið á móti mér en mér leið stundum eins og aðskotahlut, þegar ég var í matsalnum og einhver var að aðhafast eitthvað sem ég hélt að var í góðu lagi en síðan kemur annar kennari og skammar þá. Mér leið stundum eins og mér virtist vera sama, sem mér var ekki, ég var bara að læra ennþá en þetta var einungis mín hugsun, engin benti mér á þetta. Mér fannst oft erfitt að vera kennaranemi með enga reynslu, leið stundum eins og ég vissi ekki neitt en í rauninni vissi ég samt helling. Það eru ekki bara nemendur sem þurfa að tilheyra, það eru við fullorðna fólkið líka. Ég gef ykkur dæmi af dagbókarfærslunum en mér fannst gaman að fara yfir þær í lok annar og sjá hvað ég þroskaðist yfir önnina. Naut þess þegar eitthvað gekk vel.

Dagbók 3.janúar 2024 

Mér líður eins og allt sé í lausu lofti, það hentar ekki að ég kenni í þessari viku en ég veit ekki hvort það sé í lagi. Á ég að ýta á þær? Eða er ég þá of ýtin? Anna nefndi samt hvort ég vildi taka að mér Leif og mér lýst vel á það og mun rúlla alla bekkina aftur. Nú þarf ég bara að vinda mér í gegnum námsefnið, skoða verkefni sem hafa verið gerð og finna upp á einhverju sjálf. Mig langar að gera kennsluna skemmtilega, því ég veit að ef kennslan er skemmtileg þá mun það skila meira eftir hjá nemendunum mínum. Þau voru orðn dálítið þreytt á Islam fyrir áramót.

Dagbók 4. janúar 2024 

Mig langar að eiga góð tengsl við nemendur mína í famtíðinni. Ég held að það sé eitt það mikilvægasta í þessu starfi til að endast í þessu starfi. Kennslan verður skemmtilegri, áhugaverðari, gefur mér meira og mun verða auðveldari því þá verður bekkjarstjórnunin betri.  

Það gefur augum uppi að kennarinn á ekki einungis að vera besti vinur nemendanna, skemmta þeim og vera með einhver trúðslæti. Ég vil að þeir geti leitað til mín ef eitthvað bjátar á en einnig vil ég að þeir beri virðingu fyrir mér og hlusti á mig. Ég vil vera afslöppuð, vera ég sjálf, sýna þeim mörk en jafnframt sýna þeim áhuga og hlýju. Nemendur eru klókir og eru þekktir fyrir að reyna á mörk og athuga hversu langt þeir geta gengið, en það verður að vera skýrt hvar mörkin liggja en það gerir þau þá rólegri að vita hvar þau hafa mig. Ég þarf dálítið að einbeita mér að þeim sem ég þekki lítið.

Dagbók 16.febrúar 2024 

Strákarnir eru búnir að vera frekar óþekkir við Jóhönnu (annað nafn yfir forfallakennarann). Ég finn að þeir eru að reyna á mörk hjá henni og fá að ganga alltof langt, hún er að hóta afleiðingu fyrir óróann hjá þeim en stendur svo aldrei við hana. Öskrar á þá og þeir hlæja bara og gera grín. Ég ætla í næsta tíma að vera frekar peppuð fyrir verkefninu en hafa skýr mörk og athuga hvernig það virkar hjá mér. Þarf að vera ungfrú skipulögð!

Dagbók 21.febrúar 2024 

Ég er mjög ánægð með tímann í dag, mér líður eins og krakkarnir hlusti meira á mig en á Jóhönnu, mér fannst það smá vandræðalegt. Hún kenndi fyrstu tvo tímana og svo tók ég við. Strákarnir voru miklu rólegri hjá mér. Ég var stressuð að fá annan leiðbeinendakennara en ég hugsa stundum að ég sé að sjá hvernig ekki á að hafa samskipti við nemendur. Fæ samviskubit að hugsa þannig því hún er yndisleg kona. Strákarnir voru búnir að vera frekar óþægir hjá Jóhönnu þannig ég ákvað að byrja tímann á almennu spjalli um daginn og veginn, sýna þeim svo eitt af hljóðmerkinu sem ég er að taka inn. Við æfðum það og spjölluðum, eins sagði ég þeim að ef þeir myndu trufla vinnufrið þá myndi ég færa þá í sundur. Þeir trufluðu vinnufrið og ég færði þá í sundur. Það er eins og það hafði öfug keðjuverkandi áhrif því hinir strákarnir voru þægari en vanalega. Hljóðmerkið gekk ágætlega en ég kenndi þeim að þegar þau sjá merkið þá mega þau pikka í félaga sína og segja þeim að setja hendina upp. Ætla halda mig við hnefahljóðmerkið.

Dagbók 28.febrúar 

Ég hef verið að velta fyrir mér hvernig best sé að byrja bekkinn, á ég að standa frammi og bjóða hvern og einn góðan dagin og heilsa þeim með nafni, eða á ég að standa inni og kinka kolli og brosa. Veit ekki alveg.... ég vil allavega að þau taki öll eftir því að ég taki eftir þeim það skiptir miklu máli. Stína (ekki rétt nafn) talaði aftur við mig í dag um að stelpurnar væru að skjóta á sig og tala niður til hennar, ég finn að hún er byrjuð að leita meira til mín í kaffitímum og á skólagöngunum. Spurði mig hvort ég vildi spila í dag. Ég ætla athuga hvort Jóhanna viti af þessu. 

Dagbók 1.mars 

Ætli nemendur finni fyrir því þegar ég brosi til þeirra á göngunum, stöfða þau úti eða tala við þau í matartímanum, ég held að þetta sé að virka, þeir hlýða þögn merkinu, þeir eru byrjaðir að vera öruggir í að spyrja mig spurninga út fyrir efnið. Þeir eru byrjaðir að koma sér fyrr í gang. Þeir eru spenntir fyrir að fá verðlaun, finnst gott að fá hrós, brosa til mín og virðast njóta þess. Þarf bara að hóta afleiðingu einu sinni og þau taka mark á því. Hóta er eitthvað svo stórt orð en jæja...Ég fékk líka hrós í dag að ég hækkaði aldrei róminn ef það kæmi órói, ég áttaði mig ekki á því. 

Dagbók 2.mars 

Ég man eftir því þegar ég elskaði þegar kennarinn fór út fyrir efnið, ég gerði það og ég passaði að hafa það ekki of langt því annars missa þau sig í spjall við hvort annað. En mér finnst þau missa einbeitinguna seinna. Semsagt þegar ég fer aðeins að grínast og spjalla um annað, þá finnst mér þau hlusta betur á mig. Þau eru farin að þekkja mig vel, ég er með kaldhæðin húmor og fyrst fékk ég skrítna svipi ef ég djókaði en ég sit alltaf hjá þeim í matartímum og þau eru farin að þekkja mig betur. Í dag á ganginum sagði ég góðan dagin við strákana, ég fékk ekkert svar, ég sagði þá bara aðeins hærra og brosti, ég fékk bros og smá hlátur til baka. Það gladdi mig 😊..... Námsefnið í dag var dálítið þungt og krakkarnir voru með litla einbeitingu, ég ákvað að ath hvort umbun myndi virka. Það virkað á alla bekkina og umbunin var nú ekki mikil. 10 – 15 min í frjálst í endann á 80 mínútna tíma. En þau unnu vel.... Jóhanna vildi samt frekar að á myndi setja þau í annað verkefni seinustu mínúturnar. Ég stóð við mitt og er ánægð með það.

Dagbók 3.mars 

Jóhannes (ekki rétt nafn) er búin að vera svo erfiður, hann er svo flottur strákur, en ég finn að ef ég hrósa honum og labba nálægt honum og fylgist með hvað hann er að gera þá nær hann aðeins að halda sér betur fyrir efnið, ég skil þetta samt ekki því hann er svo klár og getur reitt af sér verkefnin.

• Ég prufaði nokkur merki til að fá nemendur til að gefa mér þögn og hlusta á leiðbeiningar eða taka þátt í umræðum. Eitt merkið var klapp sem ég byrjaði á að klappa byrjunina á laginu Saltkjöt og baunir en hitt merkið var hnefinn upp og þá áttu allir að fylgja. Nemendur voru fljótir að tileinka sér þetta því allir bekkirnir virtust hafa lært hljóðmerki áður fyrr.

• Klukkan, þegar nemendur áttu að lesa í byrjun dags þá var klukkan sett á korter, ef einhver nemandi byrjaði að trufla bekkinn og hætti að lesa þá var klukkan sett á byrjun. Mikill munur varð á vinnufriði í Yndislestri og nemendurnir urðu duglegri að lesa og dagurinn byrjaði betur.

• Ég einbeitti mér að sýna nemendum aukinn áhuga, talaði við þau í byrjun skólans, í kaffitímum, hádegistímum. Ég borðaði alltaf með þeim í hádeginu og þar koma upp ýmsar umræður sem mér þótti gaman að taka þátt í. Kynntist þeim betur og þau mér.

• Notaði húmor og orðaleiki til að létta andrúmsloftið. Mér leið eins og þau voru öruggari með að vera þau sjálf þegar þau fundu að andrúmsloftið var létt.

• Gaf mig til þeirra sem áttu fáa vini og áttu mögulega erfitt. Ég fann fljótt hvaða nemendur voru utangátta því að ég var einnig að fylgjast með tímum sem og kenna þeim og náði því að læðast aðens með veggjunum og sjá betur hvað var að gerast í stofunni þegar leiðbeinandi minn var upptekin með kennslu (ég hjálpaði alltaf til með kennslu þó ég væri að fylgjast með).

• Umbun, þegar nemendur voru með litla einbeitingu þá fann ég að hafa umbun í lok tímans, eins og frjálst seinustu 10 mínúturnar af 80 mínútna tíma gekk upp. 

• Byrja tímann vel, bjóða þeim góðan dagin, koma þeim strax í verk og hleypa þeim ekki í óróa. Þegar tímarnir byrjuðu vel þá gafst minni tími í fíflaskap og þau fóru fyrr að vinna.

• Vera nálægt nemendum sem trufla mest, minna oft á í rólegheitum, ekki kalla yfir stofuna sömu nöfnin. Snerta öxlina þegar nemendur gleyma sér í fíflaskap.

• Hrósa, hrósa, hrósa. “Ég veit að þú hefur áhuga á þessu, bíddu bara”, notaði hrós mikið og lét þau tengja við námsefnið eftir áhugahvöt sem ég var búin að komast að.

•   Ef ég notaði viðvörun að skilja nemendur í sundur þá stóð ég við það. Var hörð á að ef nemendur vildu vinna saman (sem var algeng) þá var ströng regla að þau færu í sín sæti ef þau væru ekki að vinna.

• Undirbjó mig betur þannig að ég vissi nákvæmlega hvernig ég ætti að bregðast við og mætti 100% örugg inn í kennslustund. Var mun betur skipulögð eftir áramót, betri innlagnir, yfirvegaðri.

• Hreyfanleg, ég var aldrei við kennaraborðið þegar ég var að kenna, labbaði alltaf á milli, athugaði hvað þau voru að gera og spjallaði við þau um verkefnin, ef þau fóru út fyrir efnið þá leyfði ég þeim að spjalla aðeins.

• Virk hlustun, gaf þeim alltaf tækifæri að tala við mig ef það kom eitthvað upp á.

• Skemmtistund, vildi hafa eitthvað skemmtilegt af og til eins og Kahoot.

• Virðing, talaði alltaf við þau af virðingu, ef ég vil að þau sýni mér virðingu þá verður hún að vera gagnkvæm, hækkaði ekki róminn, talaði ekki niður til þeirra.

Ásdís Hrefna Haraldsdóttir og Sigrún Aðalbjarnadóttir. 2008). Góður kennari. Sjónarhorn grunnskólanemenda. Uppeldi og menntun, 17(2), 31-54. 

Brownell, Mary T. og Chriss Walther-Thomas. 2001. Strategies for Building a Positive Classrom Enviroment by Preventing Behavior Problems. Viðtal við Stephen W.Smith. Intervention in School and Clinic 37,1:31-35(vefútgáfa). 

Marzano, R.J., Marzano, J.S., og Pickering, D.J. (2003). Classroom management that works: Research-based strategies for every teacher. The critical role of classroom management. Alexandria, VA.: ASCD https://www.researchgate.net/publication/283749466_The_Key_to_Classroom_Management 

Sigrún Aðalbjarnardóttir. (2007). Virðing og umhyggja – Ákall 21. aldar. Reykjavík: Heimskringla Háskólaforlag Máls og menningar