• ไข้เลือดออก

• ไข้เดงกี

• ไข้ซิกา

• ไข้เหลือง (บางประเทศ)

• เก็บบ้านให้สะอาด

• เก็บขยะไม่ให้เป็นแหล่งเพาะพันธุ์

• เก็บน้ำไม่ให้มีน้ำขัง

ป้องกัน ไข้เลือดออก / ไข้ซิกา / ไข้ปวดข้อยุงลาย (ชิคุนกุนยา)

• ยุงลาย : ลำตัวมีลายขาวดำ กัดเวลากลางวัน เป็นพาหะของโรค

• ยุงรำคาญ (Culex) : ลำตัวน้ำตาล กัดกลางคืน ก่อความรำคาญมากกว่าโรคร้ายแรง

• ใส่ทรายอะเบทในภาชนะเก็บน้ำ

• เลี้ยงปลากินลูกน้ำ

• เปลี่ยนน้ำบ่อยๆ อย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง

• ยุงลายบ้าน (Aedes aegypti)
  👉 พบในที่อยู่อาศัยในเมือง
  👉 วางไข่ในภาชนะน้ำสะอาดในบ้าน
  👉 เป็นพาหะสำคัญของโรคไข้เลือดออก

• ยุงลายสวน (Aedes albopictus)
  👉 พบในสวน ป่า หรือพื้นที่ชื้นเย็น
  👉 วางไข่ในแหล่งน้ำตามธรรมชาติ เช่น ใบไม้รองน้ำ, ขอนไม้
  👉 เป็นพาหะรองของไข้เลือดออกและไข้ชิคุนกุนยา

• ตุ่มน้ำ

• ถังเก็บน้ำ

• แจกัน

• ถ้วยรองกระถางต้นไม้

• ฝาขวด น้ำในเครื่องดื่มที่ทิ้งไว้

• ซอกไม้พุ่ม

• ขอนไม้ผุ

• กาบใบไม้รองน้ำฝน

• ร่องต้นกล้วย

• ใบไม้ที่กักเก็บน้ำในธรรมชาติ

• ยุงลายบ้าน (Aedes aegypti) เป็นพาหะหลักของไข้เลือดออกและพบมากในเมือง

• ยุงลายสวน (Aedes albopictus) พบมากในชนบทและพื้นที่ธรรมชาติ อาจเป็นพาหะร่วมของไข้เลือดออกและโรคอื่น ๆ เช่น ซิกาและชิคุนกุนยา

1. ไข้สูงเฉียบพลัน 39–41°C

2. ปวดหัว ปวดกระบอกตา ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ

3. เบื่ออาหาร คลื่นไส้ อาเจียน

4. หน้าแดง ตาแดง ผื่น

5. อาจมีเลือดออกง่าย เช่น เลือดออกตามไรฟัน จ้ำเลือด จุดเลือดใต้ผิวหนัง

เมื่อยุงตัวนั้นไปกัดคนอื่น → ส่งผ่านเชื้อไวรัส

(ไม่ติดต่อจากคนสู่คนโดยตรง)

• รีบพบแพทย์ทันที

• ห้ามกินยากลุ่มแอสไพริน หรือยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs (เช่น Ibuprofen) เพราะเสี่ยงเลือดออกมากขึ้น

• ดื่มน้ำมาก ๆ พักผ่อน

• ถูกยุงลายที่มีเชื้อกัด

• ติดต่อผ่านทางเพศสัมพันธ์

• แม่ที่ติดเชื้อถ่ายทอดเชื้อสู่ทารกในครรภ์ได้

• พบได้น้อยจากการบริจาคเลือด

• มีไข้ต่ำ

• ผื่นแดง

• ปวดข้อ ปวดกล้ามเนื้อ

• ตาแดง (เยื่อบุตาอักเสบ)

• ปวดศีรษะ อ่อนเพลีย

บางรายอาจไม่มีอาการเลย แต่ยังสามารถแพร่เชื้อได้

• พบแพทย์เพื่อวินิจฉัยและตรวจเลือด

• พักผ่อน ดื่มน้ำมาก ๆ

• หลีกเลี่ยงการใช้ยากลุ่ม Aspirin หรือ NSAIDs จนกว่าจะยืนยันว่าไม่ใช่ไข้เลือดออก

• หลีกเลี่ยงการมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ป้องกันอย่างน้อย 3 เดือน (ผู้ชาย) หรือ 2 เดือน (ผู้หญิง)

• ยุงที่ดูดเลือดจากผู้ติดเชื้อ → ไปกัดคนอื่น → แพร่เชื้อ

• ไม่ติดต่อจากคนสู่คนโดยตรง

• ไข้สูงเฉียบพลัน

• ปวดข้อรุนแรง โดยเฉพาะข้อข้อมือ ข้อเท้า ข้อนิ้ว

• ปวดศีรษะ

• ปวดกล้ามเนื้อ

• ผื่นตามตัว

• อ่อนเพลีย

บางรายอาการปวดข้ออาจเป็นนานหลายสัปดาห์หรือหลายเดือน

• ยัง ไม่มียารักษาเฉพาะ

• รักษาแบบ ประคับประคองตามอาการ เช่น ยาลดไข้ (paracetamol), ยาบรรเทาอาการปวดข้อ

• หลีกเลี่ยงยาแอสไพรินและยากลุ่ม NSAIDs จนแน่ใจว่าไม่ใช่ไข้เลือดออก

• ยังไม่มีวัคซีน ป้องกันโรคไข้ปวดข้อยุงลายในประเทศไทย การป้องกันที่ดีที่สุดคือ การควบคุมยุงลาย

• ติดต่อโดย ยุงก้นปล่อง ที่มีเชื้อกัด

• อาจติดต่อทาง เลือด เช่น การถ่ายเลือด หรือจาก แม่สู่ลูกในครรภ์ (แต่พบได้น้อย)

• ไม่ติดต่อจากคนสู่คนโดยตรง

• ไข้สูง หนาวสั่น เหงื่อออก

• ปวดศีรษะ

• คลื่นไส้ อาเจียน

• ปวดเมื่อยตามตัว

• อาจมีอาการซีด ตับม้ามโต

หากรุนแรง อาจมีภาวะชัก หมดสติ โลหิตจาง ไตวาย หรือเสียชีวิต

• พบมากใน พื้นที่ป่า เขตชายแดน หรือภูเขาสูง

• พบบ่อยในจังหวัดภาคเหนือ ภาคตะวันตก และภาคใต้บางพื้นที่ของประเทศไทย

• พบได้มากช่วง ฤดูฝน

• ตรวจเลือดด้วยกล้องจุลทรรศน์เพื่อหาเชื้อ

• ใช้ชุดตรวจเร็ว (Rapid Diagnostic Test - RDT)

• อาการบางอย่างอาจคล้ายไข้หวัด ไข้เลือดออก จึงจำเป็นต้องตรวจยืนยัน

• ใช้ยาฆ่าพลาสโมเดียม เช่น Artemisinin-based combination therapy (ACT)

• ต้องกินยาให้ครบตามแพทย์สั่ง

• บางสายพันธุ์อาจดื้อยา ต้องติดตามการรักษาใกล้ชิด

✅ หลีกเลี่ยงการถูกยุงกัด โดย:

• นอนในมุ้ง (โดยเฉพาะมุ้งชุบสารเคมี)

• ทายากันยุง

• สวมเสื้อผ้าแขนยาว-ขายาว

• หลีกเลี่ยงการเดินป่าในเวลากลางคืน

• หากต้องเข้าเขตเสี่ยง ควรปรึกษาแพทย์เรื่องการกินยาป้องกัน (Prophylaxis)

P. falciparum (รุนแรงที่สุด)

P. vivax (พบมากในไทย)

P. malariae

P. ovale

P. knowlesi (จากลิงสู่คน)

ระยะเริ่มแรก : ไข้ต่อมน้ำเหลืองโต เจ็บบริเวณขาหนีบหรือรักแร้

ระยะเรื้อรัง : บวมแขน/ขาอย่างรุนแรง (ลักษณะคล้ายขาช้าง), ถุงอัณฑะบวมโต (hydrocele), ผิวหนังหนา

• กำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ยุง

• นอนในมุ้ง ทายากันยุง

• รับประทานยาป้องกันพยาธิฟิลาเรียตามโครงการของกระทรวงสาธารณสุข

• ตรวจคัดกรองและรักษาผู้ป่วยในพื้นที่เสี่ยง