1.  TÁC GIẢ:

-    Quang Dũng (1921-1988), quê ở huyện Đan Phượng – Hà Nội.

-    Ông là một nghệ sĩ đa tài: làm thơ, viết văn, vẽ tranh; nhưng Quang Dũng trước hết là một nhà thơ.

-    Thơ Quang Dũng vừa hồn nhiên, vừa tinh tế mang vẻ đẹp hào hoa, phóng khoáng đậm chất lãng mạn.

2.  TÁC PHẨM

a. Hoàn cảnh sáng tác Tây Tiến

-    Tây Tiến là một đơn vị bộ đội thành lập năm 1947, có nhiệm vụ phối hợp với bộ đội Lào bảo vệ biên giới Việt Lào và đánh tiêu hao sinh lực địch ở Thượng Lào và miền Tây Bắc Bộ Việt Nam.

-    Địa bàn hoạt động của đoàn quân Tây Tiến khá rộng: từ Mai Châu, Châu Mộc sang Sầm Nưa rồi vòng về phía Tây tỉnh Thanh Hóa.

-    Lính Tây Tiến phần đông là thanh niên, sinh viên Hà Nội. Họ chiến đấu trong điều kiện thiếu thốn, gian khổ nhưng vẫn lạc quan yêu đời.

-    Quang Dũng làm đại đội trưởng ở đó một thời gian rồi chuyển đơn vị khác vào năm 1948. Xa đơn vị cũ không lâu, tại làng Phù Lưu Chanh vì nhớ anh em, đồng đội nên Quang Dũng đã viết bài thơ này.

b. Xuất xứ: Tây Tiến được in trong tập thơ "Mây đầu ô".

- Bức tranh thiên nhiên vùng Tây Bắc tổ quốc ta vừa tráng lệ, hùng vĩ vừa nên thơ, trữ tình.

- Khẳng định, ca ngợi vẻ đẹp đậm chất bi tráng về hình ảnh người lính Tây Tiến: tâm hồn lãng mạn, khí phách anh hùng, lí tưởng cao cả à Vẻ đẹp của chiến sĩ Việt Nam trong kháng chiến  chống Pháp.

- Thể hiện tình yêu, sự gắn bó, niềm tự hào của tác giả về trung đoàn Tây Tiến và quê  hương Tây Bắc trong những năm kháng chiến chống Pháp.

      - Ngôn từ giàu hình ảnh, cảm xúc; nhiều từ ngữ Hán Việt ; từ ngữ  chỉ địa danh.

      - Sử dụng nhiều thủ pháp nghệ thuật đặc sắc như nhân hóa, đối lập, điệp,..

      - Hình ảnh đặc sắc, đậm chất thơ chất nhạc.

      - Kết hợp giữa cảm hứng lãng mạn và bút pháp bi tráng.

à Nét bút tài hoa của Quang Dũng

“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi

…………………………….

         Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”.

I/Mở bài:

  - Quang Dũng là một nhà thơ tài hoa, tiêu biểu của thơ ca Việt Nam thời chống Pháp.

  - “Tây Tiến”là một bài thơ nổi tiếng được Quang Dũng sáng tác năm 1948, sau khi nhà thơ rời đơn vị và nhớ về kỷ niệm gắn bó một thời với đòan binh Tây Tiến.

 - Một trong những nỗi niềm thương nhớ đó là những kỷ niệm khó quên về những chuỗi ngày hành quân gian khổ gắn với một miền rừng núi Tây Bắc, được khắc họa đậm nét qua đọan thơ :

“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi

…………………………….

         Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”.

  II/Thân bài:

     * Thật vậy, ngay từ những dòng thơ mở đầu của bài thơ là nỗi nhớ da diết của nhà thơ với đồng đội mình trên những con đường hành quân gian khổ giữa núi từng :

“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!

      Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi”.

      Có thể nói, thơ ca của ta từ xưa thường nói về những nỗi nhớ thương. Nhưng nỗi “nhớ chơi vơi” tạo cảm tưởng nỗi nhớ như bồng bềnh trong không gian- một nỗi nhớ như không hình, không ảnh, không cân, không đếm được. Đó là một nỗi nhớ da diết, lắng sâu như bao trùm lên không gian tạo vật và con người vùng Tây Bắc. Quả là một sáng tạo độc đáo của Quang Dũng.

   * Trong nỗi nhớ bềnh bồng ấy, Quang Dũng để cho cảm xúc của mình miên man trở về với con đường hành quân gắn với một loạt những địa danh với những tên gọi rất lạ, rất ấn tượng :

“Sài khao sương lấp đòan quân mỏi

Mường Lát hoa về trong đêm hơi”.

     Hai câu thơ như gợi lên không khí âm u, mịt mù của một vùng đất lạ . “Hoa về ”mà không phải là hoa nở. “Đêm hơi”mà không phải là đêm sương. Hoa hiện ra mờ ảo trong sương, trong màn sương hoa vẫn đẹp. Câu thơ mang vẻ đẹp lung linh, huyền ảo.

      Bên cạnh những câu thơ giàu chất họa, là những câu thơ tả thực đến khắc nghiệt .Đó là cảnh núi rừng Tây Bắc hùng vĩ mà dữ dội. Đó chính là hòan cảnh gian khổ mà người lính Tây Tiến phải vượt qua trong các bước đường hành quân của họ :

    “Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm

Heo hút cồn mây súng ngửi trời

         Ngàn thước lên cao ngàn thước xuống

Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi”.

     Đọan thơ đã phác họa cảnh dốc núi vừa cao, uốn lượn gập gềnh, vừa sâu thăm thẳm mà người chiến sĩ  tưởng như khó vượt qua .Điệp từ “dốc” được lặp lại hai lần cùng với một loạt các từ láy thanh trắc gợi hình “khúc khuỷu”, “thăm thẳm”, “heo hút”…diễn tả sinh động con đường chuyển quân thật gian nan, hiểm nguy, vô cùng vất vả.Đặc biệt câu thơ “Heo hút cồn mây súng ngửi trời” như tô đậm ấn tượng về độ cao của núi đèo .Núi cao, sương mù chưa tan biến thành những đám mây chập chùng bay là là trên thung lũng .Người leo núi có cảm giác như đang bước chân lên một cồn mây. Núi cao nên mũi súng của người lính Tây Tiến như chạm tới bầu trời.

      Hình ảnh nhân hóa “súng ngửi trời” thật mới mẻ, độc đáo, gợi tả sự tinh nghịch, hồn nhiên của những người lính trẻ.Đứng trên đỉnh dốc núi cao, họ nhìn xuống con đường hiểm trở vừa vượut qua và con đường gấp khúc sẽ đi xuống .Đường lên dốc và đường xuống dốc đều hun hút.Hình ảnh thơ thất đối xứng , câu thơ như một đường thẳng bị bẻ gấp lại :   

“Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống”

      Từ núi cao chót vót, mờ ảo trong mây trắng, người lính tạm dừng chân, khoan khoái ngắm nhìn đất trời.Xa xa, lẫn trong màn mưa sương núi, bản làng mờ ảo thấp thóang trong thung lũng, lúc ẩn lúc hiện :

“Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi”

     Khác với những dòng thơ với nhiều thanh trắc gân guốc, dữ dội trên, câu thơ này gồm tòan bảy tiếng mang thanh bằng, diễn tả cái thanh thản của những chàng trai vừa vượt qua những chặng đường mệt nhọc, giữa không gian trầm lắng hoang sơ nơi núi thẳm rừng sâu.Cũng ngay trên những con đường chuyển quân gian khổ đó, đã có những người lính trẻ quá nhọc nhằn mà bỏ mình nằm lại nơi đất khách quê người :

    “Anh bạn dãi dầu không bước nữa

Gục lên súng mũ bỏ quên đời!”

   Tất cả gợi lên cảnh núi rừng hoang vắng với bao hiểm nguy đang đe dọa tính mạng của người lính, nhưng giọng thơ ngang tàng như muốn xóa đi một chút gì có vẻ bi lụy :

“Chiều chiều oai linh thác gầm thét

         Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người”.

     Đọan thơ như kết lại bằng một cảnh yên vui nồng ấm, đối lập với cảnh núi rừng hoang vắng dữ dội ở trên :

“Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói

      Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”.

     Lời thơ, ý thơ như gợi lên cảm giác nồng nàn, ấm áp. Những kỷ niệm tuy nhỏ bé, đơn sơ nhưng thật ấm lòng người lính xa nhà.Hương thơm ấy không chỉ là “ thơm nếp” xôi mà hơn nữa, có thể mùi thơm từ bàn tay cô gái mai Châu xinh đẹp.

III/ Kết bài:

    Tóm lại, với bút pháp vừa hiện thực vừa lãng mạn, Quang Dũng diễn đạt tài tình nỗi gian khổ trên những con đường hành quân của đòan binh Tây Tiến.Tuy đọan thơ có nói đến những cảnh vất vả , hiểm nguy, nhưng lại toát lên nét hào hùng lãng mạn của những người chiến sĩ Tây Tiến anh hùng trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp.

   - Đọan thơ còn giúp ta cảm nhận được vẻ đẹp tài hoa trong phong cách thơ của Quang Dũng : giàu chất nhạc, đậm chất họa và rất nên thơ.

“ Tây Tiến đòan binh không mọc tóc

…………………………………….

Sông Mã gầm lên khúc độc hành”.

I/ Mở bài :

  -“ Tây Tiến”là bài thơ tiêu biểu của Quang Dũng và của thơ ca thời kháng chiến chống Pháp.Bài thơ được Quang Dũng sáng tác vào cuối năm 1948, khi nhà thơ chia tay với đơn vị cũ là đòan quân Tây Tiến.Cả bài thơ .

  - Cả bài thơ là một nỗi nhớ và những hồi tưởng miên man về một thời “chinh chiến”.Sau cảm hứng tràn đầy về về cuộc hành quân đầy gian khổ, tự hào của các chiến sĩ Tây Tiến, bài thơ đọng lại trong cảm xúc của nhà một nỗi nhớ da diết về hình ảnh của một đòan quân đau thương, hào hùng và lãng mạn :

“ Tây Tiến đòan binh không mọc tóc

…………………………………….

Sông Mã gầm lên khúc độc hành”.

II/ Thân bài:

   Trên cái nền hùng vĩ, hiểm trở, dữ dội của núi rừng và duyên dáng, thơ mộng, mĩ lệ của miền Tây Bắc, hình ảnh của người lính Tây Tiến hiện lên với một vẻ đẹp đầy chất bi tráng :

        “ Tây Tiến đòan binh không mọc tóc

Quân xanh màu lá dữ oai hùm

      Mắt trừng gửi mộng qua biên giới

        Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm”.

   Quang Dũng đã chọn lọc những nét tiêu biểu nhất của những người lính Tây Tíên để tạc nên bức đài tập thể, khái quát được gương mặt chung của cả đòan quân. Cái bi và cái hùng là hai chất liệu chủ yếu của bức tượng đài tạo nên vẻ đẹp bi tráng - thần thái chung của người lính Tây Tiến.

     Thơ ca thời kháng chiến chống Pháp khi viết về người lính, ít khi nói một cách cụ thể về những thiếu thốn bệnh tật, đau thương mất mát…mà chủ yếu là ca ngợi vẻ đẹp anh hùng của người chiến sĩ đánh giặc.Nhưng với Quang Dũng, trong “Tây Tiến”, nhà thơ không hề che dấu những gian khổ, khó khăn, bệnh tật hiểm nghèo và sự hy sinh lớn lao của người lính. Tuy nhiên, nhà thơ không miêu tả một cách trần trụi hiện thực khốc liệt ấy,mà QuangDũng đã thể hiện bằng một cái nhìn đậm màu sắc lãng mạn.Bằng ngôn ngữ tạo hình, hình ảnh của những người lính với cái đầu “không mọc tóc” thật ấn tượng . Hình ảnh ấy, giúp ta cảm nhận được một hiện thực nghiệt ngã mà người lính phải trải qua : họ bị sốt rét đến rụng tóc, trọc đầu. Vẻ xanh xao vì sốt rét của những người lính qua cái nhìn của nhà thơ cũng toát lên vẻ oai phong, dữ dằn của loài hổ ở rừng thiêng. 

        Bên cạnh đó, nhà thơ cũng nhìn thấy xuyên qua cái vẻ oai hùng, dữ dằn bề ngoài bề ngoài của họ là một tâm hồn, một trái tim rạo rực, khát khao yêu thương của những người chiến sĩ Hà Thành ( “Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơ”).Như vậy, chỉ 4 câu thơ thôi, nhưng Quang Dũng đã tạc nên bức tượng đài tập thể những người lính Tây Tiến không chỉ bằng những đường nét khắc họa dáng vẻ bên ngoài mà còn thể hiện thế giới tâm hồn bên trong đầy hào hoa, lãng mạn của những người chiến sĩ.   

       Nếu như bốn câu thơ đầu của đọan thơ là sự thể hiện dáng vẻ bên ngoài và thế giới tâm hồn bên trong của người lính, thì bốn câu thơ sau, ngòi bút hiện thực và lãng mạn của nhà thơ lại tiếp tục nói về sự hy sinh và lý tưởng cao đẹp của những người chiến sĩ “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh” một thời.Có thể nói, bằng tấm lòng trân trọng , tin yêu của mình, nhà thơ không hề nhấn chìm người đọc vào cái đau thương , bi lụy mà người lính phải trải qua.Cảm hứng của tác giả đã được nâng đỡ bằng đôi cánh của lý tưởng, của tinh thần lãng mạn. Chính vì vậy,mà cái bi thương được gợi lên qua hình ảnh những nấm mồ chiến sĩ rải rác nơi rừng hoang biên giới lạnh lẽo, xa xôi đã được giảm nhẹ đi rất nhiều bằng những tờ Hán Việt cổ kính, trang trong : “Rải rác biên cương mồ viễn xứ”.Mặt khác, cái bi thương ấy còn nhẹ đi trước lý tưởng quên mình, xả thân vì Tổ quốc của những người lính Tây Tiến (“Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh”). Họ có vẻ tiều tụy,tàn tạ trong hình ahì nhưng lại chói ngời vẻ đẹp lý tưởng, mang dáng dấp của những tráng sĩ thuở xưa, coi cái chết  nhẹ tựa “lông hồng”. Họ ngã xuống trên bước đường hành quân, trong cuộc chiến đấu với quân thù không có đến cả manh chiếu để che thân.Nhưng qua cảm nhận của Quang Dũng, sự hy sinh của họ lại được bao bọc trong những tấm “áo bào” trang trọng.Bi thương ấy như vơi đi chính là nhờ vào cách nói giảm “anh về đất” của nhà thơ.Và rồi, nỗi đau thương ấy bị át đi trong tiếng thét gầm dữ dội của dòng sông Mã anh hùng.

“Aó bào thay chiếu anh về đất

        Sông Mã gầm lên khúc độc hành”.

         Trong âm hưởng vừa dữ dội, vùa hào hùng của thiên hiên ấy, cái chết, sự hy sinh của người lính Tây Tiến không bi lụy mà thấm đẫm tinh thần bi tráng.Gịong điệu chủ đạo của đọan thơ thứ ba này thật trang trọng, thể hiện tình cảm đau thương vô hạn và tấm lòng trân trọng, kính cẩn của nhà thơ trước sự hy sinh oanh liệt của người chiến sĩ anh hùng.

III/ Kết bài:  

       “Tây Tiến”là bài thơ hay viết về người lính.Bài thơ góp tiếng nói độc đáo cùng với những bài thơ kháng chiến viết về người lính một thời chống Pháp…tất cả làm nên một bức tượng đài về những người chiến sĩ gian khổ, đau thương nhưng hào hoa, dũng cảm của thơ ca kháng chiến chống Pháp.Bài thơ gieo vào lòng người đọc những tình cảm yêu thương , ngưỡng vọng về một thời gian khổ, hào hùng của dân tộc. 

“Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc

Quân xanh màu lá dữ oai hùm

Mắt trừng gửi mộng qua biên giới,

Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm.

Rải rác biên cương mồ viễn xứ,

Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh

Áo bào thay chiếu anh về đất,

Sông Mã gầm lên khúc độc hành”.

Hai câu thơ đầu cho thấy được gười lính ấy phải sống trong điều kiện sinh hoạt, chiến đấu thiếu thốn nên:

“Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc
Quân xanh màu lá dữ oai hùm

Trên những nẻo đường hành quân chiến đấu, vượt qua bao núi cao dốc thẳm. đoàn binh Tây Tiến hiện ra giữa màu xanh của núi rừng trùng điệp, vừa kiêu hùng vừa cảm động. Người chiến binh với quân trang màu xanh của lá rừng, với nước da xanh phong sương vì sốt rét rừng, thiếu thuốc men, lương thực: “không mọc tóc”. Câu thơ trần trụi như hiện thực chiến tranh những năm đầu kháng chiến. “quân xanh màu lá”, “không mọc tóc” tương phản với “dữ oai hùm” là một nét chạm khắc tài tình làm nổi bật chí khí hiên ngang, tinh thần quả cảm xung trận của các chiến binh Tây Tiến từng làm cho quân giặc phải khiếp sợ. 

Gian khổ, ác liệt, thiếu thốn, bệnh tật… muôn lần khó khăn, thử thách nhưng học vẫn có những giấc “mơ”, giấc “mộng” rất đẹp:

“Mắt trừng gửi mộng qua biên giới,

Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm”.

Mộng và mơ gửi về hai phía chân trời: biên giới và Hà Nội, nơi còn đầy bóng giặc. “Mắt trừng” – hình ảnh gợi tả nét dữ dội, oai phong lẫm liệt, tinh thần cảnh giác, tỉnh táo của người lính trong khói lửa ác liệt. “Mộng qua biên giới” – mộng tiêu diệt quân thù, bảo vệ biên cương, lập nên bao chiến công nêu cao truyền thống anh hùng của đoàn binh Tây Tiến. Hình ảnh “Dáng kiều thơm” trong câu thơ của Quang Dũng đem đến cho người đọc những ngôn từ có hồn, đặc tả chất lính hào hoa, trẻ trung, lãng mạn của người lính trẻ đoàn binh Tây Tiến trong trận mạc. Viết về “mộng” và “mơ” của người chiến binh Tây Tiến, Quang Dũng đã ca ngợi tinh thần lạc quan yêu đời của đồng đội.

“Rải rác biên cương mồ viễn xứ,

Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh.

Trong gian khổ và chiến trận, bao đồng đội đã ngã xuống trên chiến trường. Họ nằm lại nơi chân đèo góc núi. Nấm mồ người chiến sĩ “rải rác biên cương”. Câu thơ để lại trong lòng ta nhiều thương cảm, biết ơn, tự hào. Nếu tách câu thơ trên ra khỏi đoạn thơ thì nó tựa như bức tranh xám lạnh, ảm đạm và hiu hắt, đem đến nhiều xót thương. Nhưng nằm trong văn cảnh câu thơ tiếp theo: “Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh”, đã nâng cao chí khí và tầm vóc người lính. Các anh đã ra trận vì một lí tưởng rất đẹp. “Đời xanh” là đời trai trẻ, là tuổi thanh xuân của những chàng trai, những học sinh Hà Nội. Họ lên đường đầu quân vì nghĩa lớn của chí khí làm trai. Họ “quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”. Câu thơ “Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh” vang lên như một lời thề thiêng liêng, cao cả. Các anh quyết đem xương máu để bảo về độc lập, tự do cho Tổ quốc. Anh bộ đội cũng như nhân dân ta đã đứng lên kháng chiến với quyết tâm sắt đá.

“Áo bào thay chiếu anh về đất

Sông Mã gầm lên khúc độc hành”. 

Các chiến sĩ Tây Tiến với chiếc chiếu đơn sơ, với tấm “áo bào” bình dị ấy: “anh về đất”. Một cái chết nhẹ nhàng, thanh thản. Anh ra trận giết giặc vì quê hương. Anh ngã xuống là: “về đất”, nằm trong lòng Mẹ Tổ quốc thân yêu. Nhà thơ không dùng từ “chết”, từ “hi sinh” mà lấy cụm từ “về đất” để ca ngợi sự hi sinh cao cả mà bình dị, thầm lặng mà thanh thản, nhẹ nhàng coi cái chết nhẹ tựa lông hồng. Người chiến binh Tây Tiến đã sống và chiến đấu cho quê hương, đã chết vì đất nước quê hương. “Anh về đất” bằng tất cả tấm lòng chung thủy của người chiến sĩ. Tiếng thác nước sông Mã “gầm lên” giữa núi rừng miền Tây như tiếng kèn tống tiễn linh hồn liệt sĩ về nơi an giấc ngàn thu. Câu “Sông mã gầm lên khúc độc hành” là một câu thơ hay vì gợi tả được không khí thiêng liêng, trang trọng, đồng thời tạo nên âm điệu trầm hùng, thương tiếc.

Đoạn thơ viết về chân dung người lính trong bài thơ “Tây Tiến” là đoạn thơ độc đáo nhất. Khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn được nhà thơ kết hợp vận dụng sáng tạo trong miêu tả và biểu lộ cảm xúc, tạo nên nhưng câu thơ “có hồn”. Người lính đã sống anh dũng, chết vẻ vang.

- Hoàn cảnh:

+ Mỗi đêm đông, Mị đều ngồi dậy thổi lửa hơ tay và thờ ơ  trước A Phủ – kẻ đang bị trói đứng vì làm mất một con bò của nhà thống lí.

+ Nhìn thấy dòng nước mắt của A Phủ, Mị nhớ lại cảnh mình bị A Sử trói đứng trong đêm tình mùa xuân năm trước nỗi thương mình trào lên trong Mị.

- Diễn biến tâm lí và hành động:

+ Đồng cảm với những người cùng chung cảnh ngộ, Mị nhận thức tội ác của cha con thống lí và thương xót cho A Phủ, chiến thắng nỗi sợ hãi, Mị cắt dây trói giải thoát cho A Phủ đồng thời cũng là cắt sợi dây trói giải thoát cho mình khỏi cường quyền. Hành động được miêu tả ngắn gọn, nhanh chóng và dứt khoát.

+ Đứng lại một mình, nỗi sợ hãi cái chết mới thực sự bủa vây cũng là lúc lòng ham sống bùng lên mạnh mẽ nhất. Mị đã chạy theo A Phủ, giải thoát cho cuộc đời của chính mình. Hành động được miêu tả mạnh mẽ, quyết liệt.
=>Với hành động cắt dây cởi trói cho A Phủ và chạy theo, Mị đã giải thoát hoàn toàn cuộc đời mình khỏi sự ràng buộc của cả thần quyền và cường quyền. Đó là sự trỗi dậy một cách quyết liệt của khát vọng sống, khát vọng tự do, từ đó tạo nên một bước ngoặt, một sự thay đổi lớn lao cho cuộc đời của Mị.

  +Lúc mới gặp và theo không Tràng về nhà (Lần đầu gặp Tràng): Tràng chỉ đùa vài câu chị đã tỏ ra hết sức dạn dĩ, chủ động chạy ra rất Tràng đẩy xe, thậm chí còn liếc mắt cười tình với Tràng. Chị thuộc mẫu người vui vẻ, nhanh nhẹn, cởi mở, hoạt bát. =>Cố tình hiểu câu đùa chơi là thật.
  +Lúc ở chợ tỉnh (Lần thứ 2 gặp Tràng): Chị chủ động tìm gặp Tràng. Cong cớn, sưng sỉa, chao chát, chỏng lỏn để đòi ăn. Được mời ăn: mắt sáng lên, cắm đầu, cắm cổ ăn một mạch hết 4 bát bánh đúc chẳng nói năng gì. Cái đói, cái khổ, bản năng sống khiến chị đánh rơi cả lòng tự trọng, cái duyên của người con gái thậm chí còn hết sức trơ trẽn khi chủ động theo không chàng về nhà, trong khi chàng chỉ nói đùa cho vui "có về với tớ thì ra khuân hàng lên xe rồi cùng về" mà không cần tìm hiểu gì. =>Vì đói chứ không phải thị vốn như vậy.
=>Qua đấy thể hiện khát vọng sống mãnh liệt trong chị.
  +Trên đường về nhà Tràng: Khi đi ngang qua xóm ngụ cư chị biết ngượng ngùng, e thẹn lúc thấy mọi người nhìn mình "cái nón rách tàng nghiêng nghiêng che khuất đi nửa mặt. Thị có vẻ rón rén, e thẹn". =>Thị rất đáng thương.
  +Về đến nhà Tràng: Thở dài khi đảo mắt nhìn quanh bởi chị thấy hụt hẫng, tất cả những gì Tràng nói chỉ là khoác lác nhưng chị vẫn bước vào nhà, chấp nhận với thực tại =>Chị cũng như Tràng, sâu thẳm trong tâm hồn vẫn là khát vọng hạnh phúc, mái ấm gia đình. Ngồi mớm, nói nhỏ nhẹ, đứng khép nép, mặt cúi xuống, tay vân ve tà áo.
 =>Xót xa, tủi phận, ngượng ngùng, e thẹn.
  +Sáng hôm sau: Chị dậy sớm quét dọn nhà cửa gọn gàng, sạch sẽ, "nhà cửa, sân vườn hôm nay đều được quét tước, thu dọn sạch sẽ gọn gàng". Hiền hậu đúng mực, ý tứ trong cư xử. Hiểu biết thời cuộc, chính chị thắp sáng niềm tin và hi vọng cho mọi người.
=>Là cô vợ hiền, dâu thảo. Hạnh phúc gia đình ấm áp đã làm thay đổi cô vợ nhặt.
==>Khi được may mắn sống trong tình người, trong mái ấm gia đình thì dù cuộc sống còn nhiều đe dọa bởi sự đói khát, những phẩm chất tốt đẹp vẫn sống lại.

  

+ Lần gặp thứ nhất: có vẻ táo tợn, ăn nói mạnh mẽ “Có khối cơm trắng mấy giò mà ăn đấy! “Này nhà tôi ơi! Nói thật hay nói khoác đấy”

+ Lần gặp thứ 2: chân dung của thị khiến Tràng không nhận ra, gầy. Thị cong cớn trong lời nói, vô duyên trong hành động “sà xuống đánh… cắm đầu ăn một chặp bốn bát bánh đúc… ăn xong cầm đôi đũa quệt ngang miệng, thở: Hà ngon! Về chị thấy hụt tiền thì bỏ bố”. 
=> Ẩn đằng sau những lời nói và hành động ấy là khát vọng về hạnh phúc và sự sống.

- Sự hủy hoại khủng khiếp của cái đói đối với hình hài và tính cách của con người.
+ Vì đói mà thị cố tạo ra cái vẻ cong cớn, chao chát, chỏng lỏn như là để thách thức với số phận. 
+ Vì đói mà thị quên đi cả sĩ diện của mình, quên đi cả lòng tự trọng theo không một người đàn ông về làm vợ trong khi chẳng biết tí gì về anh ta.
+ Vì đói mà thị đánh liều nhắm mắt đưa chân, đánh liều với hạnh phúc cả đời mình. Thị thật đáng thương. 
=> Nhưng đằng sau sự liều lĩnh ấy của thị, người đọc hiểu rằng, thị là người có ý thức bám lấy sự sống mãnh liệt.

– Miêu tả nhân vật thị, Kim Lân không chú trọng nhiều đến diễn biến tâm trạng bên trong mà Kim Lân chú ý nhiều đến hành động:

+ Thị bước sau Tràng chừng 3-4 bước, cái nón rách tàng nghiêng nghiêng che đi nửa mặt, mặt cúi xuống, chân nọ bước díu cả vào chân kia. Thị đã ý thức được về bản thân, cái dáng cúi mặt kia phải chăng đó là sự tủi phận

+ Về đến nhà, trông nếp nhà rẹo rọ của Tràng, thị nén tiếng thở dài, tiếng thở dài chấp nhận bước vào cuộc đời của Tràng.

+ Hành động khép nép, tay vân vê tà áo khi đứng trước mặt bà cụ Tứ, thị thật đáng thương

– Tuy nhiên, ở sâu thẳm bên trong con người này vẫn có một niềm khát khao mái ấm gia đình thực sự. Thị đã trở thành một con người hoàn toàn khác khi là một người vợ trong gia đình. Hạnh phúc đã làm cho thị thay đổi từ một người phụ nữ cong cớn, đanh đá bỗng trở thành một người đàn bà hiền hậu đúng mực, mái ấm gia đình đã đủ sức mạnh làm thay đổi một con người.

→ Bà cụ Tứ không chỉ là một người giàu lòng yêu thương con mà còn rất giàu tình yêu thương con người.
• Sáng hôm sau:
- Gieo niềm tin, niềm hy vọng ấy vào tâm trí con trai con dâu mình bằng những lời thủ thỉ tâm tình rằng “Biết thế nào hở con, ai giàu ba họ, ai khó ba đời?.
- Nói về những chuyện tốt đẹp trong tương lai, nào là chuyện nuôi gà đẻ trứng, chuyện làm ăn.
- Bà đãi các con bằng nồi 'chè khoắn'
=> Bà cụ Tứ là người mẹ nghèo hiền từ, chất phác, vị tha, nhân hậu, âm thầm hi sinh vì hạnh phúc của con. Bà là nhân vật tiêu biểu cho những phẩm chất tốt đẹp của người mẹ nghèo Việt Nam.

→ Bà cụ Tứ không chỉ là một người giàu lòng yêu thương con mà còn rất giàu tình yêu thương con người.
• Sáng hôm sau:
- Gieo niềm tin, niềm hy vọng ấy vào tâm trí con trai con dâu mình bằng những lời thủ thỉ tâm tình rằng “Biết thế nào hở con, ai giàu ba họ, ai khó ba đời?.
- Nói về những chuyện tốt đẹp trong tương lai, nào là chuyện nuôi gà đẻ trứng, chuyện làm ăn.
- Bà đãi các con bằng nồi 'chè khoắn'
=> Bà cụ Tứ là người mẹ nghèo hiền từ, chất phác, vị tha, nhân hậu, âm thầm hi sinh vì hạnh phúc của con. Bà là nhân vật tiêu biểu cho những phẩm chất tốt đẹp của người mẹ nghèo Việt Nam.

+ Lần gặp thứ nhất: có vẻ táo tợn, ăn nói mạnh mẽ “Có khối cơm trắng mấy giò mà ăn đấy! “Này nhà tôi ơi! Nói thật hay nói khoác đấy”

+ Lần gặp thứ 2: chân dung của thị khiến Tràng không nhận ra, gầy. Thị cong cớn trong lời nói, vô duyên trong hành động “sà xuống đánh… cắm đầu ăn một chặp bốn bát bánh đúc… ăn xong cầm đôi đũa quệt ngang miệng, thở: Hà ngon! Về chị thấy hụt tiền thì bỏ bố”. 
=> Ẩn đằng sau những lời nói và hành động ấy là khát vọng về hạnh phúc và sự sống.

- Sự hủy hoại khủng khiếp của cái đói đối với hình hài và tính cách của con người.
+ Vì đói mà thị cố tạo ra cái vẻ cong cớn, chao chát, chỏng lỏn như là để thách thức với số phận. 
+ Vì đói mà thị quên đi cả sĩ diện của mình, quên đi cả lòng tự trọng theo không một người đàn ông về làm vợ trong khi chẳng biết tí gì về anh ta.
+ Vì đói mà thị đánh liều nhắm mắt đưa chân, đánh liều với hạnh phúc cả đời mình. Thị thật đáng thương. 
=> Nhưng đằng sau sự liều lĩnh ấy của thị, người đọc hiểu rằng, thị là người có ý thức bám lấy sự sống mãnh liệt.

– Miêu tả nhân vật thị, Kim Lân không chú trọng nhiều đến diễn biến tâm trạng bên trong mà Kim Lân chú ý nhiều đến hành động:

+ Thị bước sau Tràng chừng 3-4 bước, cái nón rách tàng nghiêng nghiêng che đi nửa mặt, mặt cúi xuống, chân nọ bước díu cả vào chân kia. Thị đã ý thức được về bản thân, cái dáng cúi mặt kia phải chăng đó là sự tủi phận

+ Về đến nhà, trông nếp nhà rẹo rọ của Tràng, thị nén tiếng thở dài, tiếng thở dài chấp nhận bước vào cuộc đời của Tràng.

+ Hành động khép nép, tay vân vê tà áo khi đứng trước mặt bà cụ Tứ, thị thật đáng thương

– Tuy nhiên, ở sâu thẳm bên trong con người này vẫn có một niềm khát khao mái ấm gia đình thực sự. Thị đã trở thành một con người hoàn toàn khác khi là một người vợ trong gia đình. Hạnh phúc đã làm cho thị thay đổi từ một người phụ nữ cong cớn, đanh đá bỗng trở thành một người đàn bà hiền hậu đúng mực, mái ấm gia đình đã đủ sức mạnh làm thay đổi một con người.

- Hoàn cảnh:

+ Mỗi đêm đông, Mị đều ngồi dậy thổi lửa hơ tay và thờ ơ  trước A Phủ – kẻ đang bị trói đứng vì làm mất một con bò của nhà thống lí.

+ Nhìn thấy dòng nước mắt của A Phủ, Mị nhớ lại cảnh mình bị A Sử trói đứng trong đêm tình mùa xuân năm trước nỗi thương mình trào lên trong Mị.

- Diễn biến tâm lí và hành động:

+ Đồng cảm với những người cùng chung cảnh ngộ, Mị nhận thức tội ác của cha con thống lí và thương xót cho A Phủ, chiến thắng nỗi sợ hãi, Mị cắt dây trói giải thoát cho A Phủ đồng thời cũng là cắt sợi dây trói giải thoát cho mình khỏi cường quyền. Hành động được miêu tả ngắn gọn, nhanh chóng và dứt khoát.

+ Đứng lại một mình, nỗi sợ hãi cái chết mới thực sự bủa vây cũng là lúc lòng ham sống bùng lên mạnh mẽ nhất. Mị đã chạy theo A Phủ, giải thoát cho cuộc đời của chính mình. Hành động được miêu tả mạnh mẽ, quyết liệt.
=>Với hành động cắt dây cởi trói cho A Phủ và chạy theo, Mị đã giải thoát hoàn toàn cuộc đời mình khỏi sự ràng buộc của cả thần quyền và cường quyền. Đó là sự trỗi dậy một cách quyết liệt của khát vọng sống, khát vọng tự do, từ đó tạo nên một bước ngoặt, một sự thay đổi lớn lao cho cuộc đời của Mị.

- Là một người đàn bà già, nghèo khổ, sống ở xóm ngụ cư

- Dáng đi “lọng khọng”, “chậm chạp”, “vừa đi vừa lẩm bẩm tính toán”, cuộc sống lam lũ, khổ cực, điển hình cho những người phụ nữ nông thôn già.
. Diễn biến tâm trạng của bà:

- Sự ngạc nhiên khi thấy con trai đon đả, sự “phấp phỏng” lo âu vì không hiểu có chuyện gì.

- Thấy người đàn bà trong nhà, bà càng ngạc nhiên và băn khoăn tột độ, “quái lạ …ai thế nhỉ?”

- Sau khi nghe Tràng giải thích, bà “nín lặng”:

Bà thương con phải lấy vợ thời đói khát.Bà thấy tủi hờn cho chính mình vì làm mẹ mà không lo được cho con.Bà thấu hiểu và cảm thông cho người đàn bà nghèo khổ “bước khó khăn, đói khổ này, người ta mới lấy đến con mình”.Bà chấp nhận người đàn bà và mừng vì con trai đã có vợ, bà mở lòng với nàng dâu mới.

- Thế nhưng, sau niềm vui là nỗi lo lắng, thương xót “Biết rằng chúng nó có nuôi nổi nhau sống qua được cơn đói khát này không?

- Bà cụ Tứ là một người mẹ thương con và là một người phụ nữ giàu lòng thương người.

- Sáng hôm sau:

Gương mặt “bủng beo u ám” của bà, hôm nay “nhẹ nhõm, tươi tỉnh khác ngày thường”, “rạng rỡ hắn lên”: bà vui mừng, phấn khởi.Bữa cơm thảm hại nhưng cả nhà đều ăn ngon lành.Bà cụ nói “toàn chuyện vui, toàn chuyện sung sướng sau này”: lòng lạc quan, yêu cuộc sống, hy vọng vào tương lại, gieo vào lòng con cái niềm tin vào tương lai.

Truyện được kể lại qua lời kể của nhân vật Phùng, một người lính vừa bước ra từ cuộc chiến tranh nhiều đau thương mất mát. Theo lời đề nghị của trưởng phòng, Phùng trở về chiến trường xưa để chụp một tấm hình cảnh thuyền biển cho bộ lịch Tết. Tại đây , anh đã phát hiện ra một bức tranh thuyền biển lúc bình minh đẹp như tranh mực Tàu của một danh họa thời cổ. Nhưng éo le thay, đang ngây ngất với cảm giác hạnh phúc thì Phùng phải chứng kiến một cảnh tượng phũ phàng. Đó là cảnh người chồng đánh vợ một cách thô bạo, còn người vợ thì nhẫn nhục chịu đựng một cách khó hiểu. Phùng từ ngất ngây sung sướng đến kinh ngạc, sững sờ. Có thể nói, nhà văn đã ra tình huống truyện độc đáo và từ tình huống này mà nhân vật người đàn bà dần hé lộ số phận và tính cách.

Tác giả chỉ gọi nhân vật của mình là người đàn bà một cách phiếm định. Phải chăng ông muốn nói hộ bao nhiêu người đàn bà vô danh ở vùng biển này? Người đàn bà trong truyện trạc ngoài bốn mươi, cùng chồng đánh cá bằng thuyền lưới vó ở một vùng biển miền trung.

Người đàn bà có thân hình "cao lớn với những nét thô kệch", "rỗ mặt", lúc nào cũng xuất hiện với khuôn mặt "mệt mỏi", "tái ngắt và dường như đang buồn ngủ". Cái vẻ ấy gợi ấn tượng về một cuộc đời nhọc nhằn, lam lũ, quanh năm phải chống chọi với cái nghèo, cái đói, với thiên tai khắc nghiệt. Ngay từ hình thức bên ngoài của nhân vật, tác giả đã dự báo về một số phận lắm éo le, nghịch cảnh. Khắc họa về hình ảnh người đàn bà , Nguyễn Minh Châu tập trung ở khuôn mặt và đôi mắt - nơi ẩn giấu những bí ẩn của cuộc đời. Ở người đàn bà xấu xí, rỗ mặt ấy có một đôi mắt thật lạ. Đôi mắt chính là cuộc đời chị. Đôi mắt của một cuộc đời không bình lặng. Đôi mắt "ngước nhìn ra ngoài mặt phá nước chỗ chiếc thuyền đậu một thoáng rồi...đưa cặp mắt nhìn xuống chân” đầy vẻ cam chịu. Đôi mắt đã từng "nhìn thẳng vào chúng tôi, lần lượt từng người một", nói những lời đâu phải dễ nghe sau những giây phút "sợ sệt, lúng túng, rón rén đến ngồi ghé vào chiếc ghế và cố thu người lại". Người đàn bà xuất hiện với khuôn mặt mệt mỏi, tái ngắt vì thiếu ngủ, vì lao lực, khuôn mặt chứa đầy những giọt nước mắt trong những vết rổ chằng chịt, khuôn mặt cúi xuống nhẫn nhục khi nói về đời mình. Một con người dám vượt qua phong ba bão táp trên vùng đại dương mênh mông, nhưng lại trở nên tự ti, mặc cảm khi đối diện với con người.

Nguyễn Minh Châu khắc họa đậm nét những chi tiết ngoại hình nhằm giúp người đọc hình dung được cuộc sống khổ đau, bất hạnh của nhân vật. Không chỉ dừng lại ở đó, tác giả đã lột tả thật sâu sắc, chân thật cả những tính cách con người mụ. Một người đàn bà, một người vợ luôn nhẫn nhục, cam chịu điển hình trong xã hội Việt nam. Bà phải chịu đựng về cả nỗi đau thể xác lẫn tinh thần. Thường xuyên bị chồng đánh nhưng người đàn bà ấy vẫn quyết gắn bó với người chồng vũ phu. Trong tâm thức bà luôn lo sợ các con sẽ bị tổn thương, luôn phải che giấu những nỗi đau của mình nhưng các con vẫn khiến bà thực sự đau lòng vì "bà cảm thấy đau đớn - vừa đau đớn vừa vô cùng xấu hổ, nhục nhã". Bà đau vì không tránh được cho con khỏi bị tổn thương do bạo hành gia đình. Bà làm như vậy như là để tạ tội với các con vì không thể cho nó một mái ấm hạnh phúc. Bà hiểu được nguyên nhân sự nghèo khổ của gia đình là do đông con, chồng phải trốn lính, thuyền chật, cuộc sống bấp bênh. Bà hiểu sâu sắc thiên chức làm mẹ, hiểu được bản chất của chồng. Theo bà, ông ta trở nên thô bạo như vậy là do hoàn cảnh quá nghèo, quá khổ. Người chồng vũ phu kia chỉ là nạnnhân của hoàn cảnh sống khắc nghiệt. 

Tóm lại, nhân vật người đàn bà hàng chài là một người mẹ giàu đức hi sinh và thấu hiểu lẽ đời.Một phụ nữ vẫn giữ được vẻ đẹp truyền thống của người Á Đông là biết nhẫn nhịn, biết hi sinh bản thân vì gia đình, chồng con. Qua nhân vật người đàn bà hàng chài, tác giả muốn gửi đến người đọc những suy ngẫm sâu sắc về cuộc đời, về nghệ thuật. "Chiếc thuyền ngoài xa" mang đến một bài học đúng đắn về cách nhìn nhận cuộc sống con người. Đó là cái nhìn đa chiều , ở các cự li khác nhau, để phát hiện ra bản chất sau vẻ ngoài của cuộc sống và con người. Phải chăng sau câu chuyện rất buồn này, trái tim nhân hậu của Nguyễn Minh Châu vẫn ấm áp niềm tin yêu cuộc sống, trân trọng vẻ đẹp của tuổi thơ, của tình mẫu tử , sự can đảm và tấm lòng bao dung của người phụ nữ? Đó không phải là vẻ đẹp chói chang , hào hùng mà là những hạt ngọc khuất lấp, lẫn trong cái lấm láp, lam lũ của đời thường.

Hình ảnh người đàn bà làng chài trong tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa là đại diện tiêu biểu cho đức tính tốt đẹp của người phụ nữ Việt Nam cho số phận người phụ nữ trong xã hội vừa bước chân ra khỏi chiến tranh. Cuộc sống đói nghèo lạc hậu, bạo lực gia đình đã dồn họ vào ngõ cùng tối tăm. Nhưng trong bóng tối vực sâu thăm thẳm đó lại ngời sáng những đức tính đẹp đẽ của người phụ nữ nông dân hồn hậu: yêu thương chồng con, đức hinh sinh và tình mẫu tử cao đẹp.