Бұл – оқушылардың білімін үнемі бақылап, дамуына кері байланыс беру процесі.Негізгі мақсаты – оқыту сапасын арттыру және оқушыларды қолдау.Бағалау «қателерді табу үшін емес, үйренуге көмектесу үшін» жүргізіледі.

Цифрлық платформалар арқылы бағалау – уақытты үнемдеп, оқушылардың қызығушылығын арттырады.

Тиімді құралдар:

Kahoot – ойын түрінде тесттер жасау, бірден нәтижесін көру.

Quizizz – үй жұмысына да, сыныпта қолдануға да ыңғайлы викториналық платформа.

Google Forms – тест, ашық сұрақтар, кері байланыс жинауға арналған әмбебап құрал.

Оқушылардан кері байланыс жинау:

Кері байланыс арқылы мұғалім оқыту сапасын жақсарта алады.

Оқушы өз жетістігі мен кемшілігін түсінеді.

• Кері байланыс түрлері:

• Смарт сұрақтар (қысқа жауап)

• Эмоция смайликтері

• «Бүгін не ұнады?» сұрағы.

Қазіргі уақытта ақпараттық технологиялар мектептегі бағалау жүйесінде кеңінен қолданылуда. Электронды күнделік, онлайн-тестілер, білім беру платформалары оқушының оқу жетістігін бірден көрсетіп, ата-анасына да қолжетімді етеді. Мәселен, «Kundelik.kz» жүйесі арқылы оқушы бағасын күн сайын көріп, мұғалімнің ескертпесін немесе тапсырмасын орындай алады. Бұл бағалаудың ашықтығы мен әділдігін арттырады.

Дәстүрлі бағалау түрлері – ауызша жауап, жазбаша бақылау жұмыстары, дәптер тексеру – оқушының ойлау қабілеті мен тілдік дағдысын дамытуға ықпал етеді. Ал цифрлық бағалау – уақытты үнемдейді, нәтижені тез шығарады және бағалаудағы субъективтілікті азайтады. Мысалы, кез - келген сабақта компьютер арқылы тест тапсырған оқушы жауабын аяқтаған сәтте-ақ өз нәтижесін көре алады.

Мақсаты:

Оқу нәтижелерін көрнекі түрде көрсету;

Білім алушылардың жетістіктерін салыстыру;

Оқытушылар мен студенттердің кері байланысын жеңілдету;

Шешім қабылдауды жеделдету.

Негізгі түрлері:

Диаграммалар: бағандық, дөңгелек, сызықтық;

Кестелер: нақты сандарды көрсету үшін;

Инфографика: күрделі мәліметтерді ықшам түрде ұсыну;

Интерактивті панельдер (dashboard): оқу үлгерімін динамикада қадағалау.

🔹 Есеп беру

Есеп беру – бағалау нәтижелерін талдап, құрылымдық түрде ұсыну процесі.

Міндеттері:

Білім алушылардың жетістіктерін тіркеу;

Оқу мақсаттарының орындалуын тексеру;

Оқытудың әлсіз және күшті жақтарын анықтау;

Басшылық пен ата-аналарға ақпарат беру.

Есеп беру формалары:

Жеке есеп: студенттің жеке жетістіктері туралы;

Топтық есеп: сынып, топ, немесе курс бойынша;

Салыстырмалы есеп: топтар немесе жылдар арасындағы салыстыру;

Жиынтық есеп: бүкіл оқу орны бойынша статистикалық

🔹 Визуализация мен есеп беруді біріктірудің пайдасы

Көрнекілік пен түсініктілік артады;

Мәліметті талдау уақыты қысқарады;

Деректер негізінде дұрыс шешім қабылда

уға мүмкіндік береді;

Оқыту сапасын арттыруға жағдай жасайды.

1. Placement assessment (орналастыру, бастапқы деңгейін анықтау):

– Студенттің бастапқы білім деңгейін анықтау үшін. Мысалы, ағылшын тілін меңгеру деңгейін тестілеу.

2. Formative assessment (қалыптастырушы бағалау):

– Оқу барысында кері байланыс беруге арналған. Мақалада автоматтандырылған жүйелер арқылы студентке бірден жауап беру (feedback) маңызды екені айтылады.

3. Summative assessment (қорытынды бағалау):

– Курстың немесе пәннің соңында нәтижесін жинақтап, баға қою үшін қолданылады.

4. Self-assessment (өзін-өзі бағалау):

– Студенттің өзінің білімін сараптап, әлсіз тұстарын көруіне мүмкіндік береді.

5. Diagnostic testing (диагностикалық бағалау):

– Білім алушының белгілі бір дағдысын немесе білігін анықтау үшін қолданылады.

6. Автоматтандырылған эссе тексеру жүйелері:

– Project Essay Grade (PEG), Intelligent Essay Assessor (IEA), E-rater, C-Rater сияқты жүйелер талданған.

Қазіргі таңда мұндай тәсілдерді жүзеге асыруда жасанды интеллект маңызды рөл атқарады. Ол оқушының жауаптарын талдап, әлсіз тұстарын анықтап, соған сәйкес жаңа материал немесе жаттығу ұсынады. Бұл оқытуды тиімдірек етіп, білім сапасын арттырады.

Сонымен қатар, бейімделетін бағалау әр оқушыға жекелендірілген оқу траекториясын құруға мүмкіндік береді. Яғни, әркім өз қарқынымен алға жылжып, қажет тақырыптарды тереңірек меңгере алады. Нәтижесінде білім беру процесі икемді, қолжетімді және тиімді болады.

Мақалада негізгі көтерілген мәселе – ақпараттық технологияларды (АТ) студенттердің білімін бағалауда қолдану.

• ХХІ ғасырда студенттердің санының көбеюі, жаппай қашықтан оқыту, виртуалды университеттердің дамуы оқытушы үшін бағалауды қолмен жүргізуді қиындатты.

• Сол себепті компьютерлік негіздегі бағалау жүйелері пайда болып, студенттің білімін тексеруді жеңілдетіп қана қоймай, объективті етуге бағытталды.

• Автор бағалауды тек «баға қою» деп қарастырмай, оны оқыту процесінің бір бөлігі деп көрсетеді: яғни, бағалау студенттің қай тұста қиналатынын көрсетіп, оқу сапасын жақсартуға көмектесуі тиіс.

Ұқсастықтары:

• Қазақстанда да студенттер саны көп болғандықтан, бағалауда автоматтандырылған жүйелер (онлайн тест, компьютерлік емтихан) жиі қолданылады.

• Университеттерде Platonus, Moodle, Canvas сияқты платформалар арқылы бағалау жүзеге асады, бұл мақалада сипатталған виртуалды бағалау түрлерімен үндес.

• Қазақстанда да outcome-based (нәтижеге бағытталған) білім моделіне көшу жүріп жатыр, ол Зәйед университетіндегі APM жүйесіне ұқсайды.

Айырмашылықтары мен мәселелері:

• Қазақстанда автоматтандырылған эссе тексеру жүйесі әлі жолға қойылмаған, сондықтан көбіне тест немесе дәстүрлі жазбаша емтихан қолданылады.

• Кері байланыс (feedback) негізінен оқытушының жеке түсіндіруімен шектеледі, ал мақалада айтылғандай, автоматтандырылған жүйелер арқылы жедел кері байланыс бізде толық дамымаған.

• Білім сапасын бақылауда халықаралық стандарттар (ISO, TAM үлгілері) жеткілікті деңгейде енгізілмеген.

• Техникалық база (лицензиялық бағдарламалар, виртуалды зертханалар) кейбір жоғары оқу орындарында әлі де әлсіз.

Қорытынды:

Бұл мақалада келтірілген тәжірибе Қазақстан үшін маңызды үлгі бола алады. Автоматтандырылған бағалау жүйелерін тек тест тапсырмалары үшін ғана емес, сонымен қатар шығармашылық пен логикалық ойлауды дамытуға бағыттап қолдану қажет.

• Анықтамасы:
  Жиынтық бағалау – оқу бағдарламасының белгілі бір кезеңінің соңында (тоқсан, бөлім, курс) оқушының оқу жетістіктерін қорытындылау мақсатында жүргізілетін бағалау түрі.

• Мақсаты:
  Оқушылардың оқу нәтижелерін жинақтап, оқу мақсаттарына жеткендігін бағалау.

• Ерекшеліктері:
  

  • Белгілі бір уақыт кезеңінің соңында өткізіледі;

  • Стандартталған тапсырмалар мен критерийлерге сүйенеді;

  • Қорытынды баға қоюға негіз болады;

  • Кері байланыс беру аз болады (формативті бағалаумен салыстырғанда);

  • Әділдік пен объективтілік талап етіледі.

• 
  

2. Microsoft Forms, Moodle, LMS жүйелері

Microsoft Forms

• Қарапайым онлайн тесттер мен сауалнамалар құруға мүмкіндік береді;

• Оқушының жауаптарын автоматты түрде тексеріп, нәтижесін шығара алады;

• Графиктер, диаграммалар түрінде талдау ұсынады;

• Microsoft Teams-пен интеграцияланған.

Moodle

• Ашық кодты оқу басқару жүйесі (LMS – Learning Management System);

• Тапсырмалар, тесттер, форумдар, бағалау модульдері бар;

• Курсты толық басқаруға мүмкіндік береді;

• Пайдаланушы рөлдерін (оқытушы, студент, бақылаушы) бөлуге болады.

Басқа LMS жүйелері (мысалы, Google Classroom, Canvas, Edmodo):

• Оқытушы мен оқушы арасында тиімді онлайн байланыс орнатады;

• Бағалау, талдау, кері байланыс беру, тапсырма қабылдау мүмкіндіктері бар;

• Оқу үдерісін цифрландыруға қолайлы.

3. Автоматты түрде бағалау мүмкіндіктері

• Уақыты үнемделеді:
  Қолжазбаны тексеруге кететін уақыт азаяды.

• Объективтілік артады:
  Жауап кілті бойынша бағалау адами қателіктерді болдырмайды.

• Нәтижені бірден көрсету:
  Оқушы тест тапсырған соң дереу бағасын көре алады.

• Статистика мен талдау:
  Платформалар оқушылардың нәтижелері бойынша жалпы немесе жеке талдау жүргізе алады (орташа балл, қате жауаптар, т.б.).

• Мысалдар:
  

  • Microsoft Forms: дұрыс/бұрыс жауаптарға балл автоматты түрде беріледі;

  • Moodle: тесттің әр сұрағына алдын-ала балл мен дұрыс жауап енгізіледі;

  • Google Classroom: Google Quiz арқылы автоматты бағалау іске асады.

Қазіргі таңда білім беру саласында жаңа технологиялар кеңінен қолданылып жатыр. Соның бірі – Big Data (үлкен мәліметтер) технологиясы. Big Data – бұл өте көп көлемдегі ақпаратты жинап, сақтап, талдауға мүмкіндік беретін жүйе. Мысалы, әр оқушының сабаққа қатысуы, бағалары, тест нәтижелері, үй жұмыстары, қызығушылықтары туралы мәліметтер жиналады.

Оқу аналитикасы дегеніміз – осы мәліметтерді талдап, оқушының білім алу жолындағы жетістіктерін және қиындықтарын анықтау. Бұл әдіс мұғалімдерге де, оқушыларға да пайдалы. Мұғалім оқушының қай тақырыптан қиналып жүргенін тез көреді, ал оқушы өз деңгейін түсінеді.

⸻

2. Студенттің оқу траекториясын бақылау

Әр оқушының білім алу жолы әртүрлі. Біреу математикадан мықты болса, енді біреу әдебиеттен жақсы болуы мүмкін. Оқу траекториясы – оқушының білім алу жолы, яғни сабақтарға қатысуы, тапсырмаларды орындауы, алған бағалары мен жетістіктері.

Арнайы цифрлық жүйелер әр оқушының оқу траекториясын бақылап, мынадай нәрселерді анықтауға көмектеседі:

• Қай пәннен үлгерімі жақсы, қай пәннен төмен екенін;

• Қай кезде қосымша көмек немесе материал беру қажет екенін;

• Қай бағытта оқушыны дамытуға болатынын.

Бұл бақылау оқушылардың өзіне де көмектеседі: олар қай бағытта дамып жатқанын, қайда көбірек күш салу керегін түсінеді.

⸻

3. Деректерге негізделген шешім қабылдау

Мектептер мен университеттерде көп жағдайда шешімдер деректерге сүйене отырып қабылданады. Мысалы:

• Егер оқушылардың көп бөлігі белгілі бір тақырыптан төмен баға алып жатса, мұғалім оны қайталап түсіндіреді.

• Егер оқушы сабаққа аз қатысып жүрсе, ата-анасына хабар беріледі немесе мотивация беріледі.

• Егер студенттің белгілі бір бағытқа қызығушылығы жоғары болса, қосымша сабақтар ұсынылады.

Бұл тәсіл оқушының білім алу сапасын жақсартады, ал мұғалімге әр оқушыға жеке-жеке қолдау көрсетуге мүмкіндік береді.

Артықшылықтары:

• Автор әртүрлі елдерден мысалдар келтіреді (Бразилия, Венгрия, Грекия, Финляндия, АҚШ, Канада, Ұлыбритания, БАӘ). Бұл мақаланы халықаралық деңгейде құнды етеді.

• Теориямен қатар, нақты бағдарламалар мен жүйелерді (CAPTEAP, PASS, TRAKLA2, PILOT, Automark т.б.) сипаттап, олардың қалай жұмыс істейтінін түсіндіреді.

• Студенттердің әртүрлі типтеріне (сезімтал, көрнекі, белсенді, рефлективті т.б.) бейімделген автоматтандырылған бағалаудың тиімділігін көрсетеді.

• Тек тест емес, шығармашылық жұмыс (эссе, ғылыми мәтін талдау) бағалау мүмкіндіктерін де талқылайды.

Кемшіліктері:

• Автоматтандырылған бағалау жүйелерінің әлсіз тұстарын толық ашпайды (мысалы, кейде олар студенттің креативтілігін, логикалық ойлауын дұрыс бағалай алмайды).

• Жүйелердің техникалық шектеулері мен оқытушының рөлін аз көрсеткен.

• Негізінен дамыған елдердің тәжірибесін сипаттап, дамушы елдердегі жағдайға назар аз бөлген.

• Кейбір мысалдарда ұзақ мерзімді тиімділік (мысалы, студенттің болашақ кәсіби білігіне әсері) жеткілікті зерттелмеген.