„Świtezianka” jest balladą, gatunkiem synkretycznym. Oznacza to, że łączy cechy trzech rodzajów literackich:

Oprócz synkretyzmu rodzajowego balladę charakteryzują elementy fantastyczne (tutaj zjawa Świtezianka czy pośmiertne cierpienia młodzieńca) oraz nawiązania do wierzeń ludowych.

Tematem ballad są zbrodnie, oszustwa i zdrady, których dopuszczają się ludzie, ale zawsze potem ponoszą karę. W Świteziance karą za zdradę była śmierć i wieczne męczarnie. Czy adekwatnie do winy? Można by polemizować. Na pewno jednak taka opowieść zniechęcała potencjalnych zdrajców. I taki był jej cel;)

Strzelec - główny bohater - zakochany w dziewczynie, niestety nie ma sił oprzeć się pokusom nimfy i ponosi za to surową karę.

Jako dziewczyna: Piękna, dobra, zakochana w młodzieńcu, ale jednocześnie nieufna, żąda przysięgi miłości, nie wierzy ukochanemu, jest podejrzliwa, wydaje się, że z góry zakłada możliwość zdrady.

Jako nimfa: Przewrotna, złośliwa, wyrachowana; wie, że młodzieniec nie oprze się jej czarom, prowokuje go do zdrady. Nadużyła zaufania młodzieńca: wystąpiła jako piękna dziewczyna, a w rzeczywistości była istotą ze świata czarów.

Ocena postaci: Świtezianka postąpiła nieuczciwie, oszukała strzelca. Być może młodzieniec może wcale nie dopuściłby się zdrady, gdyby przybrała postać innej kobiety. Wobec czarów był jednak bezsilny.

Wobec dziewczyny: Szczery, czuły, kochający, bez oporów składa przysięgę miłości, wierzy, że jej dotrzyma, bo nie spodziewa się, że jego ukochana jest nimfą z jeziora.

Wobec Świtezianki: Traci nad sobą kontrolę, całkowicie ulega urokowi i wdziękowi nimfy, zachowuje się jak zahipnotyzowany: kroczy prosto na środek jeziora, w najgłębsze miejsce.

Ocena postaci: Strzelec złamał przysięgę wierności. Z jednej strony można się zastanawiać, czy postępowanie Świtezianki względem niego było uczciwe, gdyż zdradził dziewczynę. Z drugiej zaś, Nimfa była nieziemsko piękna, przez co ciężko było mu się oprzeć. Zdrada jednak pozostaje zdradą.

„... kto przysięgę naruszy,

Człowiek, który złamał przysięgę, jest przedstawiony jako zły, nieuczciwy. Strzelca spotyka w balladzie okrutna kara. Jego dusza zostaje umieszczona w drzewie i tu musi pokutować za swoją winę.

Postać Świtezianki: Mickiewicz wielokrotnie słyszał opowieści o nimfach wodnych, zamieszkujących jezioro Świteź. Wierzyli w nie mieszkańcy tamtejszych okolic, a tajemnicze mieszkanki jeziora nazywali świteziankami. Świtezianka jest podobna do syreny.

Na podstawie tych opowieści poeta stworzył postać w balladzie.